I CR 569/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski. Sędziowie: Z. Masłowski, S. Gross (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego R. przeciwko Spółdzielni Wydawniczej "Książka i Wiedza" w W. o 101.689,70 zł, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 14 lipca 1970 r., oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym 15 kwietnia 1964 r. Jerzy R. żądał zasądzenia od Spółdzielni Wydawniczej "Książka i Wiedza" sumy 94.689,70 zł jako wynagrodzenia autorskiego za trzy nakłady wydanego przez pozwaną Spółdzielnię na podstawie umowy wydawniczej z dnia 28 marca 1960 r. jego utworu oraz 7.000 zł za ilustracje do tego utworu. Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy wyrokiem z dnia 8 kwietnia 1969 r. uchylił wydany w dniu 18 maja 1964 r. wyrok zaoczny i powództwo Jerzego R. oddalił, zasądzając od niego na rzecz pozwanej 3.695 zł tytułem kosztów procesu.Na skutek rewizji powoda Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 15 października 1969 r. uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego tylko w części oddalającej powództwo o 7.000 zł z % oraz orzekającej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazał sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, natomiast w pozostałej części rewizję powoda oddalił.Uchylenie wyroku co do kwoty 7.000 zł dochodzonej jako należność za ilustracje nastąpiło z powodu niewyjaśnienia okoliczności faktycznych, mających związek z tym roszczeniem, co Sąd Najwyższy na podstawie art. 381 § 1 w związku z art. 368 pkt 3 k.p.c. wziął z urzędu pod rozwagę.W toku ponownego rozpoznania sprawy pełnomocnik powoda rozszerzył powództwo do sumy 16.177 zł 50 gr, na którą składa się 1.125 zł z tytułu dodatkowego wynagrodzenia autorskiego za spis treści i strony tytułowe oraz 15.052 zł 50 gr za dostarczenie 169 ilustracji reprodukowanych w książce.Pozwana Spółdzielnia wnosiła o oddalenie powództwa zaprzeczając temu, by powodowi należało się dodatkowe wynagrodzenie autorskie poza zapłaconą mu należnością za 22,15 arkuszy autorskich, oraz powołując się na treść pkt 12 ust 1 lit. c ogólnych zasad zawierania umów o wydanie w formie książkowej dzieł literackich, naukowych i zawodowych (zał. nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 1955 r. - Dz. U. Nr 32, poz. 190). Zdaniem strony pozwanej, z przepisu tego wynika, że wynagrodzenie za wybór i ocenę materiału ilustracyjnego, którego - jak w danym wypadku - twórca sam nie opracował, objęte jest wynagrodzeniem autorskim obliczonym na podstawie objętości tekstu jego utworu, wyrażonej w arkuszach autorskich. Na poparcie swego twierdzenia strona pozwana powołała się dodatkowo na § 46 instrukcji Prezesa Centralnego Urzędu Wydawnictw, Przemysłu Graficznego i Księgarstwa z dnia 11.X.1955 r. (M.P. Nr 100, poz. 1399), który przewiduje dopuszczalność przyznania autorowi ryczałtowego wynagrodzenia za wyszukanie i dostarczenie materiału ilustracyjnego nie będącego jego dziełem. Pozwana stwierdziła zarazem, że powodowi takiego wynagrodzenia nie przyznano.Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy wyrokiem z dnia 14 lipca 1970 r. powództwo Jerzego R. oddalił, zasądzając od niego na rzecz Spółdzielni Wydawniczej "Książka i Wiedza" 1.000 zł tytułem kosztów prowadzenia sprawy.Sąd ustalił, że powód otrzymał wynagrodzenie autorskie za strony tytułowe i spis treści na podstawie obliczonej w arkuszach autorskich objętości maszynopisu swego utworu i w związku z tym uznał, że powodowi nie należy się dodatkowe wynagrodzenie za strony tytułowe i spis treści w wydaniu książkowym, gdyż układ i cyfrowanie stron oraz ich oznaczenie wykonało Wydawnictwo, a dla autora było to z natury rzeczy niemożliwe.Jeśli zaś chodzi o wybór ilustracji, to Wydawnictwo nie skorzystało z możliwości przyznania powodowi osobnego ryczałtowego wynagrodzenia za wyszukanie i dostarczenie materiału ilustracyjnego, mimo możliwości wynikającej w tym zakresie z § 46 instrukcji Prezesa Centralnego Urzędu Wydawnictwa, Przemysłu Graficznego i Księgarstwa, tak że w tych warunkach powód nie nabył żadnego roszczenia z tego tytułu. Sąd Wojewódzki nie podzielił przy tym zarzutu powoda, jakoby wspomniana instrukcja pozostawała w sprzeczności z pkt 12 lit. c załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11.VI.1955 r. Zdaniem bowiem Sądu Wojewódzkiego powyższy przepis "reguluje ogólnie, jakiego typu wynagrodzenia są przewidziane dla autora dzieła, nie precyzuje jednak szczegółowo warunków, kiedy i jakiego rodzaju przysługuje wynagrodzenie. Zadanie to spełnia cytowana wyżej instrukcja, która została wydana właśnie w celu wyjaśnienia (wykonania) Ogólnych zasad zawierania umów wydawniczych."Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył pełnomocnik powoda rewizją, w której zarzucając naruszenie prawa materialnego, a w szczególności pkt 12 i 13 ust. 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 1955 r. (Dz. U. Nr 32, poz.190) w związku z art. 33 ustawy z 1952 r. o prawie autorskim i § 1 powyższego rozporządzenia oraz § 46 instrukcji z dnia 11.X.1955 r. (M.P. Nr 100, poz. 1399), oraz uchybienia procesowe, wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od strony pozwanej sumy 16.177 zł 50 gr lub o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Strona pozwana złożyła odpowiedź na rewizję, wnosząc o jej oddalenie z zasądzeniem od powoda kosztów procesu.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Nie mogły odnieść skutku wywody rewizji zmierzające do wykazania, że § 46 instrukcji Prezesa Centralnego Urzędu Wydawnictw, Przemysłu Graficznego i Księgarstwa z dnia 11 października 1955 r., jako aktu normatywnego niższego rzędu, nie może uchylić odmiennego, zdaniem skarżącego, i korzystniejszego dla powoda uregulowania kwestii wynagrodzenia za dostarczone ilustracje w § 12 i 13 ogólnych zasad zawierania umów o wydanie w formie książkowej dzieł literackich, naukowych i zawodowych, które stanowią załącznik do aktu wyższego rzędu, mianowicie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 1955 r. Jak to bowiem wynika z treści ostatnio wymienionych przepisów wynagrodzenie określone w tabeli wynagrodzeń autorskich i obliczone na podstawie wyrażonej w arkuszach autorskich objętości tekstu dzieła, którego napisania lub przetłumaczenia wynagrodzenie to dotyczy (pkt 12 ust. 1 lit. c w związku z pkt 13 ust. 1), obejmuje również należność za przeniesienie praw wydawniczych (pkt 12 ust. 1 lit. b) oraz wynagrodzenie za wybór i ocenę materiału ilustracyjnego, którego twórca sam nie opracował (pkt 12 ust. 1 lit. c).Podstawę zaś do odrębnego wynagrodzenia obliczonego w arkuszach autorskich obejmujących 3.000 cm2 materiału graficznego daje jedynie opracowanie ilustracji przez autora, mające charakter jego utworu artystycznego, który może być przedmiotem prawa autorskiego stosownie do art. 1 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 10 lipca 1952 r. o prawie autorskim, a ponadto dostarczenie takiego utworu w postaci nadającej się do ostatecznego opracowania w celach reprodukcyjnych (pkt 12 ust. 1 lit. a).Skoro więc § 46 cyt. instrukcji Prezesa CUW, wychodząc z powyższych założeń, zezwala tylko wydawcy na przyznanie autorowi ryczałtowego wynagrodzenia za wyszukanie i dostarczenie materiału ilustracyjnego nie będącego jego dziełem, to zarzucana w rewizji sprzeczność pomiędzy tym przepisem a omówionymi poprzednio zasadami zawierania umów nie zachodzi i w związku z tym wywody rewizji co do wzajemnego stosunku obu rozważanych aktów są bezprzedmiotowe.Ubocznie nadmienić należy, że stan prawny w rozważanej kwestii uległ o tyle zmianie, iż zarządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 15 marca 1963 r. w sprawie wynagrodzenia za prace redakcyjne i niektóre prace autorskie w zakresie wydawnictw nieperiodycznych (M.P. Nr 33, poz. 170) przyznało autorom pewne jednorazowe wynagrodzenie także za samo dokonanie wyboru materiału ilustracyjnego. Zarządzenie to stosuje się jednak tylko do umów zawartych po 24 marca 1963 roku i nie może stanowić podstawy roszczenia powoda z umowy wydawniczej zawartej 28 marca 1960 roku.W tych warunkach nieistotny jest zarzut sprzecznego z materiałem sprawy ustalenia, że ilustracje policzone były w arkuszach autorskich, gdyż ustalenie takie - gdyby nawet pominąć, że zostało ono skreślone - nie mogło wpłynąć na wynik sprawy, skoro również przy niewliczeniu ilustracji, jak to w rzeczywistości miało miejsce, powodowi za ich wybór żadne wynagrodzenie się nie należy.Co do oddalenia powództwa o 1.125 zł za zamieszczenie w wydaniu książkowym spisu treści i stron tytułowych, rewizja żadnych podstaw zaskarżenia nie precyzuje, ograniczając się do zarzutu, że powód wynagrodzenia z tego tytułu nie otrzymał. Zarzut ten jest jednak niesłuszny, gdyż jak to zasadnie podnosi strona pozwana w swej odpowiedzi na rewizję, wynagrodzenie autorskie za tekst oblicza się według arkuszy autorskich, których wyliczenia dokonanego w umowie wydawniczej z dnia 28 marca 1960 r. powód nie kwestionuje, domaganie się zaś dodatkowej zapłaty za strony tytułowe bądź spis treści, zamieszczone przez wydawnictwo w dziele publikowanym, nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach.W tym stanie rzeczy, gdy podstawy rewizji okazały się niesłuszne i nie stwierdzono innych podstaw, które wymagałyby wzięcia ich z urzędu pod rozwagę, należało na mocy art. 387 k.p.c. orzec jak w sentencji.