I CR 643/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross. Sędziowie: L. Konic (sprawozdawca), R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Państwowego Wydawnictwa Rolniczego i Leśnego w W. przeciwko Stefanowi G., Janowi G. i Januszowi M. po 7.101,33 zł od każdego z nich, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 13 grudnia 1955 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePaństwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Przedsiębiorstwo Państwowe, żądało w pozwie zasądzenia od Stefana G., Jana G. i Janusza M. po 7.101,33 zł od każdego z nich wraz z odsetkami i kosztami procesu twierdząc, że umową z dnia 5 października 1951 r. pozwani zobowiązali się opracować wykaz artykułów weterynaryjnych i zootechnicznych za wynagrodzeniem po 7.101 zł 33 gr dla każdego, które im zostało wypłacone dnia 21 czerwca 1952 r. W sporze między nabywcami nakładu: Centralnym Zarządem Weterynarii i "Centrowetem" a stroną powodową Główna Komisja Arbitrażowa uznała, że pozwani nie mieli prawa do honorarium autorskiego, gdyż "Wykaz" był opracowany służbowo dla Centralnego Zarządu Weterynarii, zawierając więc umowę pozwani wprowadzili w błąd stronę powodową, gdyż nie mieli praw wydawniczych do "Wykazu" i wskutek tego powinni zwrócić otrzymane honorarium.Pozwani zarzucali, że "Wykaz" opracowali na skutek zawartej z powodem umowy, przy czym nie był on sporządzony w zakresie ich obowiązków służbowych.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo i zasądził na rzecz pozwanych koszty procesu. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji przytoczył, że pozwani w chwili zawierania umowy z powodem byli pracownikami Centralnego Zarządu Weterynarii, który u strony powodowej zamówił powyższe dzieło pismem z dnia 20 września 1951 r. i wskazał pozwanych jako ewentualnych kandydatów na autorów. Zdaniem Sądu I instancji, gdyby "Wykaz" był opracowany przez pozwanych służbowo, to wówczas Centralny Zarząd Weterynarii nie zamawiałby go u strony powodowej, lecz dostarczyłby jego maszynopis, a strona powodowa nie zawierałaby wtedy umowy z pozwanymi; ani schemat organizacyjny Centralnego Zarządu Weterynarii, ani zeznania świadków nie stwierdzają, aby do obowiązków pozwanych należało opracowanie "Wykazu", i takiego opracowania nikt nie widział. Odmienne zeznania świadków K. i B. nie zasługują na wiarę. Sam "Wykaz" w rozumieniu prawda autorskiego jest dziełem i brak podstaw do kwestionowania praw autorskich pozwanych. Ponadto, sprawa została wytoczona po upływie rocznego terminu od wydania ostatecznej decyzji przez Komisję Arbitrażową. Nie byli też pozwani, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, obowiązani liczyć się z obowiązkiem zwrotu otrzymanego wynagrodzenia.W rewizji Państwowe Wydawnictwo Rolniczo i Leśne domaga się zmiany lub uchylenia powyższego wyroku i uwzględnienia powództwa z zasądzeniem kosztów procesu, zarzucając Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie art. 4 Prawa autorskiego, art. 123, 127, 129, 133 Kod. zob. oraz art. 242 § 1, 326 i 334 § 2 k.p.c.:1)przez pominięcie i niedanie wiary zeznaniom świadków K. i B., które łącznie z pominiętymi pismami Centralnego Zarządu Weterynarii z dnia 14 lutego, 28 lutego i 2 maja 1952 r. stwierdzają, że "Wykaz" był opracowany przez pozwanych służbowo w ramach ich obowiązków normalnych w Wydziale lecznictwa i farmacji z udziałem innych pracowników w ogólnej liczbie 5-6, co potwierdziłby Centralny Zarząd Weterynarii, gdyby zgodnie z żądaniem powoda Sąd zażądał w tej kwestii informacji;2)przez mylne uznanie, że Centralny Zarząd Weterynarii wskazał pozwanych powodowi jako kandydatów na autorów "Wykazu";3)przez uznanie, że praca będąca wykazem urzędowym i oparta na materiałach urzędowych, dostępnych służbowo pozwanym, może być przedmiotem prawa autorskiego;4)przez mylne uznanie, że pozwani nie mają obowiązku zwrotu nienależnego wynagrodzenia, chociaż byli w złej wierze i przeciwko nim toczyło się postępowanie dyscyplinarne, którego wyniku Sąd nie wyjaśnił.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z mocy art. 61 Prawa autorskiego z 1952 r. (Dz. U. Nr 54, poz. 234) do spornych w niniejszej sprawie praw autorskich mają zastosowanie przepisy tego prawa, które, zresztą w znacznie szerszym zakresie niż Prawo autorskie poprzednio obowiązujące (tekst jednolity: Dz. U. z 1935 r. Nr 36, poz. 260), ograniczają ze względów ogólnonarodowych prawa autorów do ich dzieł. Stosownie do przepisów art. 7 § 1 i 2 Prawa autorskiego z 1952 r., prawo autorskie przysługuje twórcy dzieła, którym jest ten, czyje nazwisko jako twórcy jest uwidocznione na utworze. Twórca, jako podmiot prawa autorskiego, ma prawo do wynagrodzenia za wykorzystanie jego utworu (art. 15 ust. 3 powyższego Prawa), a w szczególności ma prawo do zawarcia umowy wydawniczej, na podstawie której przenosi prawo do wydania utworu (art. 34 tego Prawa), przy czym jego obowiązkiem jest dostarczenie wydawcy utworu (art. 35 § 1).Z ustaleń zaskarżonego wyroku wynika, że na opracowanym przez pozwanych wykazie artykułów weterynaryjnych z normatywami ich zużycia figurują jako autorzy pozwani, zgodnie zresztą z poleceniem wydanym powodowi przez Centralny Zarząd Weterynarii w piśmie z dnia 2 maja 1952 r., którego pominięcie przez Sąd Wojewódzki zarzuca strona powodowa w swej rewizji. Ten jeden wzgląd wystarcza, aby uznać, że zgodnie z wyżej powołanymi przepisami prawa autorskiego pozwani byli podmiotem tego prawa w stosunku do opracowanego przez nich "Wykazu", a wskutek tego byli uprawnieni do zawarcia ze stroną powodową umowy z dnia 5 października 1951 r. i do pobrania wynagrodzenia przewidzianego w tej umowie. Wbrew zatem twierdzeniu, na którym oparte są roszczenia pozwu o zwrot tego wynagrodzenia, zupełnie prawie nieuzasadniony jest zarzut, że zawierając powyższą umowę, pozwani wprowadzili w błąd stronę powodową co do zakresu swych uprawnień. Ponadto z przytoczonych przepisów wynika, że bez zawarcia takiej umowy strona powodowa nie mogła wydać utworu pozwanych jedynie na podstawie zlecenia Centralnego Zarządu Weterynarii.Prawo autorskie zna szereg wyjątków od wyżej wyłuszczonej zasady praw autorskich twórcy dzieła. Żaden jednak z tych wyjątków nie zachodzi w niniejszej sprawie. W szczególności nie może mieć zastosowania przepis art. 5 pkt 2 prawa autorskiego, gdyż dotyczy on tylko pism i wzorów przeznaczonych przez władze do powszechnego użytku, a strona powodowa nawet nie twierdziła, aby zużytkowany jako wykaz urzędowy utwór pozwanych miał taki charakter. Nie może też mieć w sprawie zastosowania wyjątek przewidziany w art. 12 § 1 pkt 3 i w art. 14 § 1 Prawa autorskiego, gdyż pierwszy z nich dotyczy opracowanego przez pracownika uspołecznionej jednostki gospodarczej utworu przeznaczonego dla propagandy gospodarczej lub reklamy, a drugi utworu naukowego opracowanego przez pracownika instytutu naukowego. Strona powodowa nawet nie twierdziła, aby w niniejszej sprawie zachodziły warunki zastosowania tych przepisów, to znaczy aby opracowany przez pozwanych wykaz był przeznaczony dla reklamy lub propagandy gospodarczej, albo też aby Centralny Zarząd Weterynarii był instytutem naukowym, a wykaz sporządzony przez pozwanych - utworem naukowym.Z powyższego wynika, że nawet gdyby Centralny Zarząd Weterynarii zlecił pozwanym jako swym pracownikom opracowanie wykazu artykułów weterynaryjnych w ramach ich obowiązków służbowych, lecz bez zawarcia z nimi umowy w przedmiocie nabycia praw autorskich, to bez naruszenia ich praw nie mógł rozporządzać ich dziełem z chwilą, kiedy jako autorzy figurowali pozwani. W istocie jednak Sąd Wojewódzki, wbrew zarzutom rewizji, mógł uznać za nie udowodnione, aby pozwanym zostało polecone służbowo opracowanie wykazu, gdyż przeczą temu zeznania świadków S. i G., a nie potwierdzają powołane w rewizji pisma z dnia 14 lutego, 28 lutego i 2 maja 1952 r. Pierwsze z tych pism może bowiem oznaczać, że pozwani jako autorzy oddali dzieło, drugie - że oni dokonali korekty w tym charakterze, a trzecie, że zlecenie opracowania wykazu dawał powód pozwanym, a nie Centralny Zarząd Weterynarii, gdyż w przeciwnym razie sam zleciłby pozwanym uzupełnienie dzieła skorowidzem, cennikiem i spisem sprzętu, natomiast nie zlecał spowodowania tego uzupełnienia stronie powodowej. Brak zatem wzmianki w zaskarżonym wyroku o tych pismach nie może powodować jego uchylenia, gdyż nie wywierają one wpływu na odmienny wynik sprawy. Mógł też Sąd Wojewódzki uznać, ze pozwani opracowali wykaz na zlecenie strony powodowej - pomimo zeznań świadków K. i B., które uznał za chwiejne i niewiarogodne, jak to zresztą potwierdza ich treść. Dyrektor K. zeznał bowiem tylko to, że do wydziału, w którym pracowało dwóch pozwanych, należały zagadnienia opracowane w wykazie, ale nie opracowanie wykazu, zeznanie zaś zastępcy dyrektora B. osłabia fakt, że sam wskazał stronie powodowej pozwanych jako tych, którym należy zlecić opracowanie dzieła (świadek S.), czemu nie zaprzeczył, lecz zeznał tylko, że rzekomo tej okoliczności nie pamięta, chociaż pamiętał, że starał się u powoda o dodatkową pracę dla pracowników Zarządu, aby im materialnie dopomóc. Nawet więc, gdyby wbrew wyżej przytoczonym wyjaśnieniom można było uważać, że powierzenie opracowania dzieła pozwanym przez Centralny Zarząd Weterynarii mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to sam fakt tego zlecenia mógł Sąd Wojewódzki uznać za nie udowodniony.Ze względu na wyżej przytoczone wyjaśnienie zbędne było zwrócenie się Sądu Wojewódzkiego do Centralnego Zarządu Weterynarii o udzielenie informacji w powyższej kwestii, gdyż - jak to już zaznaczono - nawet gdyby Zarząd zlecił pozwanym opracowanie dzieła, w niczym nie mogłoby to uszczuplić uprawnień pozwanych przewidzianych w prawie autorskim. Z tej samej przyczyny obojętne dla wyniku sprawy są zastosowane względem pozwanych środki dyscyplinarne, bo jeżeli nawet naruszyli oni swe obowiązki służbowe, nie wywiera to wpływu na ich uprawnienia wynikające z umowy i z przepisów prawa autorskiego.Rozważenie zarzutu 4) rewizji, dotyczącego istnienia warunków zwrotu nienależnego świadczenia przez pozwanych, jest zbędne, gdyż świadczenie, które otrzymali, należało się im.Z tych względów rewizja ulega oddaleniu z zasądzeniem kosztów procesu na rzecz pozwanych.