I CR 808/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marianny S. przeciwko Janowi B. o rozwód, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 12 stycznia 1954 r., uchylił zaskarżony wyrok, przekazując sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m.st. Warszawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneMałżeństwo zostało między stronami zawarte dnia 8 lutego 1938 r. Z małżeństwa pochodzi dwoje dzieci: córka urodzona w 1940 r. i syn urodzony w 1946 r.Obie strony odmówiły pojednania, pozwany żądał orzeczenia rozwodu z winy powódki i powierzenia jemu wykonywania władzy rodzicielskiej nad dziećmi.Wyrokiem z dnia 12 stycznia 1954 r. Sąd Wojewódzki orzekł rozwód z winy pozwanego, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi powierzył powódce i zasądził od pozwanego na rzecz dzieci tytułem alimentów 100 zł miesięcznie.Sąd ustalił, że pozwany zdradzał stale żonę, bił ją, nie wpuszczał do mieszkania, usunął ją od prowadzenia gospodarstwa domowego, dawał zbyt mało pieniędzy na dom, przy czym postępowanie takie nie znajdowało żadnego uzasadnienia w postępowaniu powódki. Ustalając fakt, że powódka wymyślała mężowi, uznał Sąd Wojewódzki, że było to usprawiedliwione postępowaniem pozwanego.Z powyższych ustaleń wyciąga Sąd Wojewódzki wniosek, że wyłącznie winnym spowodowania rozkładu pożycia jest powód. Powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej matce uzasadnił Sąd tylko tą okolicznością, że ta, jako chałupniczka, przebywała cały dzień w domu, a co do wysokości zasądzonych alimentów w ogóle nie wypowiedział się.Rewizja pozwanego oparta na podstawach z art. 371 § 1 pkt 1, 3 i 4 k.p.c. zarzuca Sądowi Wojewódzkiemu poczynienie ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym, nierozważenie całokształtu tego materiału, brak uzasadnienia decyzji co do powierzenia władzy rodzicielskiej nad dziećmi oraz obrazę prawa materialnego przez przyjęcie, że postępowanie powódki nie powinno być poczytane jako zawinione przez nią przyczynienie się do wywołania rozkładu pożycia stron (…).Sąd Najwyższy poza granicami rewizji zwraca uwagę na to, iż nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności tej części wyroku, którą orzeczono o obowiązku pozwanego do ponoszenia kosztów utrzymania dzieci w kwocie 100 zł miesięcznie, było niedopuszczalne. Wprawdzie rozstrzygnięcie w wyroku rozwodowym o obowiązku ojca lub matki (ewentualnie obojga rodziców) ponoszenia kosztów utrzymania dziecka w określonej kwocie ma charakter zasądzenia alimentów, jednakże art. 341 k.p.c. nie może być stosowany, jako dla rozważanego wypadku bezprzedmiotowy.Z treści art. 32 Kod. rodz. i 437 k.p.c. wynika, że orzeczenie w wyroku rozwodowym o alimentach dla dziecka jest orzeczeniem regulującym stosunki między rodzicami i ich dzieckiem na czas po rozwodzie. Rozwód jest orzeczony wtedy dopiero, gdy nastąpi uprawomocnienie się wyroku. Dopóki rozwód rodziców nie stał się faktem dokonanym, orzeczenie o alimentach dla dziecka, wydane dla uregulowania sytuacji dziecka po rozwodzie nie może być zatem jeszcze aktualne. Z tej przyczyny niedopuszczalne jest nadanie rozstrzygnięciu o alimentach dla dziecka rygoru natychmiastowej wykonalności, także zbędne jest określenie jakiejkolwiek daty początkowej płatności tych alimentów. Datę taką stanowi z samego prawa data uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód.Z reguły, na mocy art. 431 k.p.c., sytuacja dziecka (kwestia alimentów) podlega uregulowaniu na czas procesu, co oznacza okres od wytoczenia powództwa do chwili uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód lub oddalającego powództwo. Błędne nadanie orzeczeniu o alimentach dla dziecka, zawartym w wyroku rozwodowym rodziców, rygoru natychmiastowej wykonalności lub błędne określenie daty początkowej płatności tych alimentów, wcześniejszej od daty uprawomocnienia się wyroku, jeżeli istnieje w tej samej sprawie postanowienie regulujące alimenty dla dziecka w trybie art. 431 k.p.c., doprowadzić może do powstania przeciwko zobowiązanemu dwóch tytułów wykonawczych dotyczących alimentów za ten sam okres.Przedstawiona wykładnia art. 341 w związku z art. 431 i 437 k.p.c. nie utrudnia bynajmniej dziecku uzyskania alimentów w czasie procesu rozwodowego rodziców. Gdyby nawet wyjątkowo żadne z rodziców nie chciało wystąpić z wnioskiem, przewidzianym w art. 431 k.p.c. (dziecku to prawo nie przysługuje), dziecko będzie miało otwartą drogę do wystąpienia przeciwko każdemu z rodziców o alimenty w osobnej sprawie, mimo iż toczy się między rodzicami proces o rozwód, gdyż w takiej wyjątkowej sytuacji nie będzie zachodził po stronie dziecka brak potrzeby ochrony prawnej, mogący wynikać z okoliczności, że sprawa jego utrzymania została już należycie uregulowana na zasadzie art. 431 k.p.c.