I CSK 55/22

Sygn. akt I CSK 55/22 POSTANOWIENIE Dnia 19 maja 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Mariusz Załucki w sprawie z powództwa M. P. i K. K. P. przeciwko Bankowi [...] spółce akcyjnej w W. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19 maja 2022 r., na skutek skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 17 lipca 2020 r., sygn. akt I ACa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania UZASADNIENIE Pozwany Bank […] S.A. z siedzibą w W. skierował do Sądu Najwyższego skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 17 lipca 2020 r., którym oddalono jego apelację od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 27 kwietnia 2018 r. oraz podwyższono kwotę zasądzoną od pozwanego na rzecz powodów do 58 861,12 zł. Sad Najwyższy zważył Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. 2 W niniejszej sprawie skarżący sformułował następujące zagadnienia prawne: 1. W jakim zakresie Sądy powinny brać pod uwagę konieczność zachowania równowagi pomiędzy wagą naruszenia i jej potencjalnymi skutkami, a konsekwencjami dla obu stron przyjętego przez Sąd rozwiązania, w szczególności w kontekście nadużycia prawa, zasady równości prawa, proporcjonalności - adekwatności konsekwencji dla stron do rzeczywistej zarzucanych bankowi naruszeń, zgodności z zasadami współżycia społecznego? 2. Jaki zakres informacji powinien być konsumentowi przekazany przez Sąd w trakcie procesu, by możliwe było uznanie, że konsument jest w pełni świadomy skutków ustalenia (chociażby przestankowego w ramach powództwa o ustalenie) nieważności konkretnej umowy kredytowej, w szczególności czy wystarczające do przyjęcia, że konsument ze skutkami uznania umowy za nieważną się godzi, jest samo formułowanie w treści pism procesowych żądania ustalenia nieważności umowy? 3. Czy Sąd rozważając kwestię tego, czy stwierdzenie nieważności umowy kredytowej jest dla konsumenta korzystne czy też nie, powinien oceniać to z punktu widzenia stanowiska konkretnego kredytobiorcy-powoda (koncepcja subiektywna) czy też Sąd powinien dokonywać tego w sposób całościowy, w kontekście wszelkich okoliczności sprawy (koncepcja obiektywna)? Przez istotne zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., należy rozumieć problem o charakterze prawnym, powstały na tle konkretnego przepisu prawa, mający charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że jego rozwiązanie stwarza realne i poważne trudności. Problem ten musi mieć charakter uniwersalny, tzn. jego rozwiązanie powinno służyć rozstrzyganiu innych podobnych spraw. Jednocześnie, chodzi o problem, którego wyjaśnienie byłoby konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy, a więc pozostający w związku z podstawami skargi, wiążącym Sąd Najwyższy, a ustalonym przez sąd drugiej instancji, stanem faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.) oraz w związku z podstawą prawną zaskarżonego wyroku (por. postanowienia: z dnia 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13, nie publ. oraz z dnia 3 lutego 2012 r. II UK 271/11, nie publ.). Pytania przedstawione przez pozwanego mają zbyt ogólny charakter. Skarżący nie przedstawił skonkretyzowanych problemów natury prawnej, które 3 rozstrzygnąć powinien Sąd Najwyższy. Odpowiedź na tak postawione pytania musiałaby stanowić rozstrzygnięcie sprawy, a nawet więcej–wypowiedź teoretyczną o wysokim stopniu ogólności, charakterystyczną raczej dla doktryny prawa niż dla orzeczeń wydawanych w konkretnych sprawach. Przede wszystkim jednak pytania przedstawione przez skarżącego doczekały się już rozstrzygnięcia w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W szczególności w wyrokach z dnia 3 października 2019 r., C-260/18 oraz z dnia 29 stycznia 2021 r., C-19/20 TSUE zajął stanowisko, że dążenie do równowagi pomiędzy interesami przedsiębiorcy i konsumenta nie powinno być decydującym kryterium w sprawach, w których stwierdzono abuzywność jednej z klauzul umownych. Trybunał wyjaśniał, że nadmierne dążenie do uzyskania takiej równowagi w razie orzeczenia o nieważności umowy może stanowić zachętę dla profesjonalnego uczestnika obrotu do zawierania klauzul niedozwolonych w przyszłych umowach. TSUE podkreślił również, że czynnikiem decydującym dla oceny, czy unieważnienie całej umowy prowadzi do pokrzywdzenia konsumenta jest wola samego konsumenta wyrażana w tym zakresie, nie zaś obiektywna ocena sądu. Zagadnienia prawne zaproponowane przez pozwanego nie mają zatem przymiotu nowości i nie uzasadniają przyjęcia skargi do rozpoznania. Natomiast przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, z uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawa wymaga od skarżącego wskazania, które przepisy mają być poddane wykładni Sądu Najwyższego. Konieczny jest również opis wątpliwości związanych z wykładnią powołanych przepisów, polegający na zarysowaniu możliwych sposobów jej dokonania, wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawieniu własnej propozycji interpretacyjnej. W przypadku powoływania się na rozbieżności w orzecznictwie należy również, choćby przykładowo, wskazać orzeczenia, w których ten sam przepis prawa byłby odmiennie wykładany (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15; z dnia 27 listopada 2015 r., IV CSK 330/15 - nie publ), przy czym nie chodzi tu o rozbieżności w wykładni pomiędzy sądem pierwszej i drugiej instancji, które orzekały w danej sprawie (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2014 r., IV CSK 505/13, nie 4 publ.). Jeżeli jednak Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii wykładni powołanych przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu, brak jest interesu publicznego w przyjęciu takiej skargi (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2014 r., II UK 515/13; z dnia 16 lipca 2013 r., II UK 142/13 - nie publ.). W niniejszej sprawie skarżący dostrzegł potrzebę dokonania wykładni art. 3851 § 1 w zw. z art. 65 § 1 oraz § 2 k.c. w celu odpowiedzi na pytanie: Czy interpretację pojęcia „postanowienie umowy" należy rozumieć rozszerzające jako całą jednostkę redakcyjną i obejmować nim automatycznie całą klauzulę uznaną za abuzywną, nawet, jeśli faktycznie zarzut abuzywności dotyczy tylko jednego z unormowanych w danym postanowieniu aspektów, czy też zakres niezwiązania postanowieniem w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. powinien zostać ograniczony wyłącznie do tej części postanowienia i tego aspektu, który był przedmiotem badania pod względem abuzywności i niewątpliwie był objęty zgodnym zamiarem i świadomością konsumenta zawierającego umowę? Możliwość pominięcia jedynie części klauzuli indeksacyjnej w umowie kredytu wyrażanego w walucie obcej rozstrzygana jest wedle postanowień prawa krajowego. W oparciu o art. 3851 § 2 w zw. z art. 58 § 3 k.c. Sąd Najwyższy kilkakrotnie już formułował stanowisko, że nieuczciwe postanowienia indeksacyjne nie powinny być zastępowane innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu cywilnego, zaś wyeliminowanie z umowy kredytu denominowanego do franka szwajcarskiego abuzywnej klauzuli indeksacyjnej co do zasady skutkuje nieważnością umowy (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2022 r, II CSKP 975/22 oraz z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18 i uchwała z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56). Również ta wątpliwość znalazła już rozstrzygnięcie w orzecznictwie Sadu Najwyższego wydanym przy uwzględnieniu wymienionych wyżej orzeczeń TSUE. Z wyżej wymienionych przyczyn nie można w końcu zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ponieważ sąd rozpoznający sprawę odstąpił od ustalonej linii orzeczniczej SN. 5 Przeciwnie, pomimo początkowych rozbieżności, po wydaniu wspomnianych orzeczeń TSUE, Sąd Najwyższy ukształtował już linię orzeczniczą w tym zakresie. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi do rozpoznania.