I K 1160/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Dziowgo (sprawozdawca).Sędziowie: T. Rek, K. Zwoliński.Prokurator: C. Marysz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zdzisława J. i innych, oskarżonych z art. 286 § 2 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 21 stycznia 1961 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 2 i 3, 388 § 1 k.p.k.1) co do oskarżonego Zdzisława J. a) uchylił orzeczenie o karze łącznej, b) uchylił dodatkową karę utraty praw oraz karę grzywny, orzeczone przy skazaniu tego oskarżonego za czyn opisany w pkt III, c) jako nową karę łączną pozbawienia wolności wymierzył oskarżonemu 4 lata więzienia z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat czterech z zaliczeniem na poczet kary pozbawienia wolności okresu tymczasowego aresztowania od dnia 15 czerwca 1960 r.;2) co do oskarżonego Tadeusza B. a) uchylił orzeczenie o karze łącznej, b) uchylił wyrok w części skazującej oskarżonego Tadeusza B. za czyn opisany w pkt V aktu oskarżenia (art. 26 w związku z art. 140 § 1 k.k.) i z powyższego oskarżenia tegoż Tadeusza B. uniewinnił, obciążając w tej części kosztami postępowania Skarb Państwa, c) co do czynu opisanego w pkt II aktu oskarżenia, przyjmując, że wysokość łapówki, jaką Tadeusz B. przyjął od Andrzeja C., wynosi 4.700 zł, zmienił tę część wyroku w orzeczeniu o karze w ten sposób, że obok wymierzonej Tadeuszowi B. kary pozbawienia wolności i utraty praw wymierzył grzywnę w wysokości 4.000 zł z zamianą w razie nieuiszczenia jej w terminie na 40 dni więzienia, przy czym na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczył okres tymczasowego aresztowania od dnia 29 października 1960 r.;3) co do oskarżonego Andrzeja D., przyjmując, że wysokość łapówki, jaką Andrzej D. przyjął, wynosi około 7.000 zł, wyrok co do niego utrzymał w mocy;4) co do oskarżonej Marii B. zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (...).Wymienionym na wstępie wyrokiem zostali skazani:1) Zdzisław J.:I. z art. 286 § 2 k.k. na 4 lata więzienia z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 4 oraz na 8.000 zł grzywny za to, że jako zastępca kierownika Działu Zaopatrzenia Przedsiębiorstwa Elektryfikacji Rolnictwa w B., a następnie jako kierownik Działu Zaopatrzenia Przedsiębiorstwa Elektryfikacji Rolnictwa w K., wbrew swoim obowiązkom, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla siebie, zakupił od prywatnego przedsiębiorcy Andrzeja C. za pośrednictwem Hurtowni "Arged" osprzęt sieciowy po cenach wyższych od ustalonych w źródłach produkcji państwowej, na skutek czego reprezentowane przez niego przedsiębiorstwa poniosły stratę w wysokości 22.654 zł, a w związku z tymi transakcjami przyjął od C. około 10.000 zł,II. z art. 293 w związku z art. 286 § 2 k.k. na 1 rok więzienia z utratą praw na okres lat 2 oraz na 2.000 zł grzywny za to, że udzielił pomocy Tadeuszowi B. i Andrzejowi D. do popełnienia przestępstwa opisanego niżej w punkcie III, zapoznając ich z Andrzejem C. i pouczając o sposobie zgłaszania u niego zamówień, i pobierania w związku z tym korzyści majątkowych; łącznie Zdzisław J. skazany został na 4 lata więzienia z utratą praw na okres lat 4 oraz na 10.000 zł grzywny.2) Tadeusz B.:III. z art. 286 § 2 k.k. na 2 lata i 6 miesięcy więzienia z utratą praw na okres lat 3 oraz na 6.000 zł grzywny za to, że wspólnie z Andrzejem D., jako starszy technik Działu Zaopatrzenia przedsiębiorstwa Elektryfikacji Rolnictwa w B., wbrew swoim obowiązkom, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla siebie, zakupił od prywatnego dostawcy Andrzeja C. za pośrednictwem Rzemieślniczej Spółdzielni Zaopatrzenia i Zbytu w T. i Hurtowni "Arged" osprzęt sieciowy po cenach wyższych od ustalonych w źródłach produkcji państwowej, na skutek czego reprezentowane przez nich przedsiębiorstwo poniosło stratę w wysokości 13.047 zł, a w związku z tymi transakcjami Tadeusz B. i Andrzej D. przyjęli od C. około 13.000 zł,IV. z art. 26 k.k. w związku z art. 140 § 1 k.k. na 1 rok więzienia za to, że nakłaniał Andrzeja C., aby - składając w charakterze świadka zeznania przed władzami śledczymi - zeznał, że od Tadeusza B. żadnych zamówień nie przyjmował i w związku z tym łapówek im nie wręczał, podczas gdy w rzeczywistości Tadeusz B. składał u niego zamówienia i przyjmował łapówki; łącznie Tadeusz B. skazany został na 2 lata i 6 miesięcy więzienia z utratą praw na okres lat 3 oraz na 6.000 zł grzywny.3) Andrzej D.:V. z art. 286 § 2 k.k. na 3 lata więzienia z utratą praw na okres lat 3 oraz na 6.000 zł grzywny za przestępstwo opisane wyżej pod pkt II.4) Maria B.:VI. z art. 140 § 1 k.k. na 1 rok aresztu z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres lat 3 za to, że składając zeznanie jako świadek przed funkcjonariuszem Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej, po uprzedzeniu o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, zeznała niezgodnie z prawdą, że Andrzeja C. w ogóle nie zna i nigdy nie miała do czynienia z mężczyzną o takim nazwisku, jak również nie widziała opisanego jej z wyglądu Andrzeja C. w jej mieszkaniu, podczas gdy w rzeczywistości znała go dobrze.Od powyższego wyroku założyli rewizje wszyscy wymienieni wyżej oskarżeni (...)Rewizja oskarżonej Marii B. zarzuca "obrazę przepisów prawa materialnego".W uzasadnieniu rewizja wywodzi, że do oskarżonej ma zastosowanie przepis art. 141 k.k. i że w tym stanie rzeczy powinna ona być uniewinniona.W konkluzji rewizja wnosi o "zmianę wyroku i uniewinnienie".Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził między innymi następujący pogląd prawny:(...) Co do oskarżonej Marii B.Rewizja wychodzi z założenia, że Maria B., słuchana dnia 16 sierpnia 1960 r. w charakterze świadka, nie była i nie mogła być uprzedzona o dobrodziejstwie wynikającym z art. 94 k.p.k., bo tego samego dnia mąż jej Tadeusz B. również był słuchany w charakterze świadka. Rewizja uważa, że skoro Tadeusz B. słuchany był w charakterze świadka, to do uprzedzania żony jego, Marii B., o prawie odmowy zeznań brak było logicznych przesłanek. Rewizja insynuuje w związku z tym, że podkreślenie w druczku protokołu rozprawy wzmianki o uprzedzeniu z art. 94 k.p.k. "musiało nastąpić po złożeniu zeznań przez oskarżoną".Wywody rewizji są błędne, a wnioski w niej zawarte bezzasadne.Protokół przesłuchania świadka Marii B., sporządzony dnia 16 sierpnia 1960 r. przez oficera Komendy Wojewódzkiej MO, zawiera wzmiankę, że świadek został uprzedzony o prawie odmowy zeznań z przyczyn wymienionych w art. 94 k.p.k.Skoro wzmianka taka została w protokole umieszczona i skoro protokół stanowi wyłączny dowód zachowania form postępowania (bo nie udowodniono świadomego fałszu), to wywody rewizji w tej kwestii uznać należało za bezprzedmiotowe.Pogląd rewizji, jakoby w danej sytuacji procesowej do uprzedzania Marii B. o dobrodziejstwie z art. 94 k.p.k. "brak było logicznych przesłanek", jest z gruntu błędny.Przepis ten ma na celu umożliwienie świadkowi uchylenia się od sytuacji konfliktowej, gdy spełnienie przez niego obowiązku zeznania prawdy może ściągnąć na osobę najbliższą odpowiedzialność karną. Odpowiedzialność ta nie musi przy tym grozić tej osobie w danej chwili; wystarczy, jeśli zachodzi możliwość zagrożenia w czasie późniejszym. Stąd wniosek, że jest rzeczą najzupełniej obojętną zarówno dla osoby przesłuchującej, jak i dla świadka, czy osoba najbliższa świadka jest przesłuchiwana, czy też nie i ewentualnie w jakim charakterze. Skoro bowiem osoba przesłuchująca, na podstawie dostępnych jej materiałów, zdołała się zorientować, że osobie najbliższej świadka może grozić odpowiedzialność karna, to nie tylko logika, lecz przede wszystkim wyraźny przepis ustawy (art. 94 k.p.k.) nakazuje jej uprzedzić świadka o przysługującym mu prawie odmowy zeznań.Oskarżona Maria B. została pouczona o prawie odmowy zeznań, była ona należycie zorientowana, że chodzi o stwierdzenie pewnych okoliczności wiążących się z osobą jej męża. Skoro więc co do tych okoliczności zeznała świadomie nieprawdę (do czego się na rozprawie przyznała), to uznanie jej za winną z art. 140 k.k. nastąpiło zgodnie z wynikami przewodu sądowego. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.