I K 1160/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Władysława M. przeciwko Janowi M., Annie G., Ludwice M., Franciszkowi M., Stanisławowi M., Marii L., Agnieszce K., Karolinie W., Stefanii M. i Franciszce W. o stwierdzenie praw do spadku po Józefie M., po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 15 lutego 1960 r., uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Żywcu z dnia 5 września 1958 r. i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Żywcu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy postanowieniem z dnia 5 września 1958 r. stwierdził, że prawa do spadku po zmarłym w 1956 r. Józefie M. przypadają na podstawie testamentu: Annie G. w 18/354 częściach, Janowi M. w 21/354, Franciszce W. w 12/354, Marii L. w 21/354, Stefanii M. w 21/354, Ludwice M. w 93/354, Władysławowi M. w 157/354, Karolinie W. w 10/354 i Agnieszce K. w 1/354 części, a na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia: Ludwice M. - w 10/40 częściach, a pozostałym dziesięciorgu spadkobiercom - po 3/40 każdemu z nich.W uzasadnieniu nadmieniono, że spadkodawca pozostawił testament szczególny, w którym rozporządził swoim majątkiem w sposób "uwidoczniony w spisie inwentarza", a skoro z tegoż spisu wynika, że testator nie rozporządził w testamencie całością swego majątku - należało niezależnie od testamentowego dziedziczenia orzec o dziedziczeniu z mocy ustawy.Rewizję jednego z uczestników postępowania, opartą na zarzucie nieważności testamentu, Sąd Wojewódzki oddalił.Postanowienie Sądu Wojewódzkiego z dnia 15 lutego 1960 r. oddalające rewizję zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, który wnosi o uchylenie zaskarżonego orzeczenia jak również postanowienia Sądu Powiatowego w Żywcu z dnia 5 września 1958 r. Nr 961/58 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wywodom rewizji nadzwyczajnej nie można odmówić słuszności. Sąd Powiatowy, stwierdzając jednocześnie prawa spadkowe na podstawie testamentu i na zasadzie ustawy, co zgodnie z art. 15 § 3 pr. spadk. jest dopuszczalne, wadliwie ustalił udziały spadkobierców, gdyż stworzył jakby 2 odrębne masy spadkowe, skoro zarówno suma udziałów spadkobierców testamentowych, jak i suma udziałów spadkobierców ustawowych dają w rezultacie 2 jedności.O ile zachodziłyby warunki do stwierdzenia praw spadkowych zarówno na zasadzie testamentu, jak i ustawy, czego jednak w sprawie niniejszej nie można na razie przesądzić wobec braku niezbędnych ustaleń, to wówczas należałoby wyodrębnić wartościowo tę część majątku spadkowego, która została objęta rozporządzeniem ostatniej woli, ustalić w ułamku jej stosunek do całości spadku, a następnie określić, w jakich częściach tego ułamka partycypują poszczególni spadkobiercy testamentowi. Reszta spadku, wyrażona również w postaci ułamka równającego się różnicy pomiędzy jednością a ułamkiem wyrażającym część spadku, objętą testamentem, przypadnie spadkobiercom ustawowym.W ten sposób obliczone udziały spadkobierców testamentowych i ustawowych muszą w sumie równać się jedności.Powyższe zasady, wynikające z interpretacji art. 100 § 1 pr. spadk. a contrario, mają zastosowanie wówczas, gdy spadkodawca powołał do dziedziczenia kilku spadkobierców, ale przeznaczone im udziały nie wyczerpują całości spadku (por. J. Gwiazdomorski: Prawo spadkowe, str. 332).Jednakże mogą one być stosowane w tym tylko przypadku, gdy nie wchodzi w grę przepis art. 103 pr. spadk., jeśli bowiem, jak to cytowany przepis przewiduje, prawa, którymi spadkodawca rozporządził w testamencie na rzecz oznaczonych osób, wyczerpują prawie cały spadek - uważa się w razie wątpliwości te osoby za powołane do całego spadku w częściach ułamkowych, jakie odpowiadają stosunkowi wartości przeznaczonych im praw.Sąd Powiatowy nie przeprowadził żadnego rozliczenia wartościowego, przeto nie jest możliwe ustalenie stosunku wartości części majątku objętej testamentem do całości tego majątku, a w konsekwencji - rozstrzygnięcie, czy będzie miał w konkretnym przypadku zastosowanie przepis art. 103 pr. spadk.Spis inwentarza nie zawiera wszystkich niezbędnych danych, brak bowiem szacunku części gruntu, nie objętego testamentem, a ogólna wartość masy została niedokładnie ustalona.Z tych przeto względów postanowienia Sądu Powiatowego wobec naruszenia prawa materialnego, co w myśl art. 380 § 1 pkt 4 k.p.c. Sąd rewizyjny powinien z urzędu brać pod rozwagę, powinno było ulec uchyleniu, przeto oddalenie rewizji nastąpiło z obrazą art. 383 k.p.c.Wobec powyższego wniosek rewizji nadzwyczajnej o uchylenie orzeczeń obu instancji i o przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania wydaje się całkowicie uzasadniony, mimo że rewizja nadzwyczajna wniesiona została po upływie 6 miesięcy. Naruszenie bowiem prawa w konkretnych okolicznościach pociąga za sobą skutek trwały, co narusza interes Państwa Ludowego, które jest zainteresowane w prawidłowym stosowaniu prawa i nie może dopuszczać do utrwalenia szkodliwych następstw błędnego zastosowania przepisów prawnych.Z tych względów należało orzec jak w sentencji postanowienia.