I KRn 29/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zdzisława T. skazanego z art. 2 dekretu z dn. 4.III.1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 69), po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora Generalnego PRL rewizji nadzwyczajnej od postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z dnia 4 grudnia 1954 r., na podstawie art. 394-396, 400 § 1 i 4, art. 383 pkt 2, 388 § 1, art. 442 lit. c k.p.k. oraz art. 2 i 11 ustawy z dn. 31.X.1951 r. (Dz. U. Nr 58, poz. 399) uchylił zaskarżone postanowienie i orzekł bezzwłoczne, obligatoryjne zwolnienie Zdzisława T., skazanego z art. 1 § 2 dekretu z dn. 4.III.1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 69) na karę jednego roku i sześciu miesięcy więzienia wyrokiem Sądu Powiatowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 22 września 1953 r., utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 15 stycznia 1954 r.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy dla m.st. Warszawy skazał oskarżonego Zdzisława T. na podstawie art. 1 § 2 dekretu z dn. 4.III.1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 69) na karę jednego roku i sześciu miesięcy więzienia. Sąd Wojewódzki dla m. Warszawy wyrok ten utrzymał w mocy.Skazany rozpoczął odbywanie kary od dnia 25 sierpnia 1953 r. - tak, że koniec kary przypadał na dzień 25 lutego 1955 r.Według opinii Komendy Ośrodka Pracy w J. z dn. 23.XI.1954 r., zaliczono skazanemu Zdzisławowi T. okres 2 miesięcy i 19 dni wydajnej pracy za 5 miesięcy i 8 dni odbytej kary do obligatoryjnego zwolnienia, stosownie do art. 2 ustawy z dn. 31.X.1951 r. (Dz. U. Nr 58, poz. 399). W opinii tej jednak Komendant Ośrodka Pracy podał, że skazany Zdzisław T. zachowuje się wysoce nagannie, tak że został on czterokrotnie ukarany dyscyplinarnie.Prokurator m.st. Warszawy, opierając się na danych władz więziennych i przyjmując, że skazany Zdzisław T. wyróżnił się sumienną i wydajną pracą w okresie 2 miesięcy i 19 dni, złożył w Sądzie Wojewódzkim dla m.st. Warszawy wniosek o obligatoryjne warunkowe zwolnienie skazanego na podstawie art. 2 i 11 pkt 2 wymienionej ustawy z dn. 31.X.1951 r. Sąd ten jednak postanowieniem z dnia 4.XII.1954 r. odmówił zwolnienia skazanego.Od powyższego postanowienia założył rewizję nadzwyczajną na korzyść skazanego Prokurator Generalny PRL, zarzucając w oparciu o przepis art. 371 pkt 1 k.p.k. obrazę przepisu art. 2 ustawy z dn. 31.X.1951 r. o warunkowym przedterminowym zwolnieniu osób odbywających karę pozbawienia wolności (Dz. U. Nr 58, poz. 399) przez zajęcie błędnego stanowiska, iż wyróżnienie się skazanego szczególnie sumienną i wydajną pracą nie wystarcza do jego warunkowego zwolnienia w myśl wymienionego przepisu ustawy, jeżeli zachowanie się skazanego, stwierdzone opinią władz więziennych, nie było w okresie odbywania kary należyte.W konkluzji rewizja nadzwyczajna zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie bezzwłocznego obligatoryjnego warunkowego przedterminowego zwolnienia z więzienia skazanego Zdzisława T.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Zarzuty rewizji nadzwyczajnej są słuszne.W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd Wojewódzki podał, że z dobrodziejstwa warunkowego przedterminowego zwolnienia korzystać może tylko ten więzień, który oprócz sumiennej i wydajnej pracy (art. 2 wymienionej ustawy) wykazuje nadto swoim zachowaniem się, iż kara podziałała na niego wychowawczo w stopniu pozwalającym przypuszczać, że po zwolnieniu będzie prowadził uczciwe życie człowieka pracy (art. 1 tej ustawy).Pogląd ten nie jest trafny.Z opinii Ośrodka Pracy w J. wynika, że skazany Zdzisław T., zatrudniony w kopalni węgla przy pracach dniówkowych podpisał trzy akty zaliczenia: za grudzień 1953 r. - 26 dni, za styczeń 1954 r. - 30 dni i za luty 1954 r. - 23 dni, wykazujące dwa miesiące i 19 dni jego wydajnej pracy z oceną bardzo dobrą. Z tego właśnie powodu, że skazany w tym okresie wyróżnił się szczególnie sumienną i wydajną pracą, kierownictwo Ośrodka Pracy zaliczyło mu powyższy okres do obligatoryjnego warunkowego przedterminowego zwolnienia. Z danych akt sprawy nie wynika, by kierownictwo Ośrodka wydało decyzję potrącenia skazanemu z powyższego okresu zaliczenia jakiegokolwiek dnia pracy skutkiem nagannego zachowania się skazanego.Wobec tego skazany Zdzisław T. nabył na podstawie urzędowego aktu zaliczenia prawo do obligatoryjnego warunkowego zwolnienia z więzienia w takim terminie, w którym pozostaje mu do odbycia część kary równa okresowi, w którym wyróżnił się pracą, bez względu na to, czy poza powyższym okresem jego zachowanie się było naganne czy nie.Zasadniczym zagadnieniem w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie pytania, czy przepis art. 2 należy rozważać w powiązaniu z przepisem art. 1 wymienionej ustawy, czy też odrębnie.Już sam układ obu tych przepisów wskazuje na to, że celem ustawodawcy było określenie w nich zupełnie odmiennych podstaw i warunków przedterminowego zwolnienia skazanych, gdyż zostały one umieszczone w odrębnych artykułach. Gdyby ustawodawca uważał, że oba te przepisy należy rozważać łącznie, byłby je umieścił w jednym artykule pod dwoma paragrafami, albo też, podając je w dwóch odrębnych artykułach, dodałby w artykule 2 słowo "nadto" (…). Umieszczenie takiego łącznika wskazywałoby wyraźnie na to, że do obligatoryjnego warunkowego zwolnienia nie wystarcza samo wyróżnienie się skazanego szczególnie sumienną i wydajną pracą w pewnym okresie czasu, ale że jeszcze konieczne jest ustalenie, iż skazany także poza tym okresem wykazał się takim zachowaniem i sumiennym stosunkiem do pracy, które pozwalają przypuszczać, że po zwolnieniu będzie on prowadził uczciwe życie człowieka pracy.Taka zatem konstrukcja obu tych przepisów w ustawie uzasadnia przyjęcie, że każdy z nich należy rozważać odrębnie, co nie znaczy oczywiście, by oba te przepisy nie mogły mieć równocześnie zastosowania w danych konkretnych okolicznościach, mianowicie w takich przypadkach, w których zostaną spełnione warunki określone zarówno w art. 2, jak i w art. 1 tejże ustawy.Również do takiego samego wniosku prowadzi porównanie treści tych przepisów.Zasadnicza różnica między obu tymi przepisami polega na tym, że przepis art. 1 uzależnia warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbycia reszty kary od zachowania się skazanego i jego sumiennego stosunku do pracy, przy czym zwolnienie jest fakultatywne ("… można warunkowo zwolnić …"), podczas gdy przepis art. 2 nakłada na Sąd obowiązek wcześniejszego zwolnienia ("… należy skazanego zwolnić …") pod warunkiem wyróżnienia się skazanego szczególnie sumienną i wydajną pracą, przy czym każdy dzień takiej pracy liczy się za dwa dni dla warunkowego zwolnienia.Dlatego też zachowanie się skazanego i sumienny stosunek do pracy (art. 1 ustawy z dn. 31.X.1951 r. o warunkowym przedterminowym zwolnieniu osób odbywających kary pozbawienia wolności - Dz. U. Nr 58, poz. 399) podlega ocenie sądu, który w zależności od wyników tej oceny może, lecz nie musi skazanego zwolnić, natomiast wyróżnienie się skazanego szczególnie sumienną i wydajną pracą (art. 2 tejże ustawy) zobowiązuje sąd do skrócenia skazanemu kary właśnie o taki wyróżniający się okres pracy, zaliczony przez władze więzienne do obligatoryjnego zwolnienia i obliczony ściśle wedle podanej w przepisie art. 2 zasady przeliczenia jednego dnia pracy za dwa dni kary pozbawienia wolności.Jeżeli więc skazany wyróżni się w pewnym okresie czasu szczególnie sumienną i wydajną pracą, a nadto poza tym okresem jego zachowanie się będzie dobre, a stosunek do pracy sumienny, to w takim przypadku Sąd może wyjść poza granice okresu, stanowiącego podstawę obligatoryjnego zwolnienia (art. 2) i zwolnić skazanego jeszcze wcześniej, byleby po odbyciu przez niego połowy kary, a w razie odbywania kary więzienia dożywotniego - po odbyciu 10 lat (art. 1 i 3).Jeżeli natomiast skazany poza okresem, w którym wyróżnił się szczególnie sumienną i wydajną pracą, zachowuje się nagannie, to właśnie z tego powodu traci on prawo do fakultatywnego zwolnienia, co jednakże nie może być powodem przekreślenia nabytego już przez skazanego i stwierdzonego przyjętym przez niego do wiadomości urzędowym aktem prawa do zaliczenia mu do obligatoryjnego zwolnienia owego szczególnie wyróżniającego go w pracy okresu.W społeczeństwie socjalistycznym najistotniejszym probieżem wartości człowieka jest jego stosunek do pracy. Szczególnie sumienna i wydajna praca skazanego T. w pewnym okresie czasu odbywania przez niego kary świadczy o tym, iż jego reedukacja osiągnęła stopień najbardziej oczekiwany przez społeczeństwo i że tym samym jest ona dostatecznie miarodajnym sprawdzianem wystarczalności kary, uzasadniającym przypuszczenie, że skazany w okresie próby będzie prowadził na wolności uczciwe życie człowieka pracy, chociaż w więzieniu zachowywał się w pewnym okresie czasu nagannie. Jeżeli zaś skazany nie będzie prowadził w okresie próby uczciwego życia człowieka pracy, Sąd będzie mógł odwołać obligatoryjne warunkowe zwolnienie (art. 8).Odmienna interpretacja znaczenia przepisu art. 2 wymienionej ustawy byłaby zapoznaniem jego istotnego celu, jakim według intencji ustawodawcy jest przede wszystkim jak najszybsze przywrócenie społeczeństwu takich osób skazanych, które w czasie odbywania kary wykazały, chociażby tylko w pewnym okresie czasu, szczególnie wyróżniający się sumiennością i wydajnością stosunek do pracy. Z tego też powodu ustawodawca tę kategorię skazanych wymienił w odrębnym przepisie art. 2 ustawy, zawierającym obligatoryjny nakaz przedterminowego warunkowego zwolnienia takich osób, w odróżnieniu od takiej kategorii skazanych, których zachowanie się i sumienny stosunek do pracy uzasadniają tylko możliwość warunkowego zwolnienia (fakultatywne przedterminowe zwolnienie, art. 1 wymienionej ustawy).W tym warunkach kierowanie się przez sąd swobodną oceną podstaw przedterminowego zwolnienia w stosunku do skazanych, co do których z woli ustawodawcy przedterminowe zwolnienie jest obligatoryjne, byłoby nielogiczne i pozbawiające w ogóle celowości przepis art. 2 wymienionej ustawy.Nadto, uzależnianie warunkowego przedterminowego zwolnienia także od zachowania się oskarżanego podczas całego okresu odbywania przez niego kary, w szczególności poza okresem szczególnie wyróżniającym się, przekreślałoby sens wymienionego przepisu i byłoby sprzeczne z zasadą polityki karnej i penitencjarnej, gdyż nie tylko podrywałoby u skazanych zaufanie do stałości zarządzeń władz więziennych, ale także wytwarzałoby w świadomości skazanego poczucie krzywdy oraz przekonanie, że szczególnie sumienna i wydajna praca nie daje pewności uzyskania wcześniejszego zwolnienia z więzienia, co w następstwie obniżyłoby u danego skazanego i u innych skazanych wydajność pracy i tym samym opóźniłoby proces resocjalizacji osób odbywających kary pozbawienia wolności, co niewątpliwie nie było intencją ustawy.W tym stanie rzeczy, odmówienie przez Sąd Wojewódzki orzeczenia obligatoryjnego warunkowego przedterminowego zwolnienia z więzienia skazanemu Zdzisławowi T., który przez wypełnienie warunków przewidzianych w art. 2 wymienionej ustawy nabył prawo do obligatoryjnego zwolnienia, na tej tylko podstawie, że jego zachowanie się w więzieniu było naganne (przesłanka z art. 1 wym. ustawy), obrażało przepis art. 2 tejże ustawy.Z tych zasad należało orzec jak w sentencji postanowienia.