I PR 103/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Stypułkowska. Sędziowie: M. Piekarski (sprawozdawca), M. Wilewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa syndyka masy upadłości Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy "M" w Ł. przeciwko Janowi S. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Łodzi w Łodzi z dnia 8 stycznia 1966 r. i na skutek przedstawienia przez Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi w Łodzi Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia, przejąwszy sprawę do rozpoznaniazmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo.Uzasadnienie faktyczneSyndyk masy upadłościowej powodowej Spółdzielni pracy żądał zasądzenia od pozwanego uzupełnienia jego udziałów członkowskich.Sąd Powiatowy zasądził z tego tytułu od pozwanego 4.430,40 zł ustaliwszy, że pozwany, przy wstąpieniu do tej Spółdzielni, zadeklarował udział w wysokości 3.000 zł, ale walne zgromadzenie tej Spółdzielni uchwałą z dnia 26 lutego 1960 r. zmieniło wysokość udziałów członkowskich, określając ich równowartość na trzymiesięczne średnie wynagrodzenie za pracę.Następnie walne zgromadzenie Spółdzielni uchwałą z dnia 16 czerwca 1962 r. podniosło wysokość udziałów do wysokości 4-miesięcznego, aktualnie pobieranego wynagrodzenia za pracę. Ponieważ pozwany zarabiał miesięcznie 2.360 zł, przeto jego udziały wyniosły 9.440 zł.Na poczet tej kwoty pozwany wpłacił 3.537 zł, wobec czego, wedle oceny Sądu Powiatowego, obowiązany jest dopłacić 5.903 zł. Jednakże powód zmniejszył roszczenie o kwotę 1472,60 zł, wobec czego Sąd Powiatowy - powołując się na to, że bilans Spółdzielni wykazał 2.258.000 zł strat - uwzględnił powództwo w pozostałej części.Pozwany wnosił w rewizji o zmianę wyroku w części zasądzającej przez oddalenie powództwa i przyznanie pozwanemu od powoda zwrotu kosztów procesu.Skarżący m.in. zarzucił, że samo podwyższenie przez walne zgromadzenie Spółdzielni wysokości udziałów członkowskich nie zobowiązuje członka do uzupełnienia jego udziałów, lecz może jedynie stanowić podstawę żądania Spółdzielni, by jej członek złożył deklarację obejmującą podwyższenie jego udziałów.W związku z powyższą obroną pozwanego Sąd Wojewódzki odroczył rozprawę rewizyjną i w myśl art. 391 § 2 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne,"czy uchwała walnego zgromadzenia spółdzielni podwyższająca udziały członka spółdzielni stanowi samoistne źródło zobowiązania bez potrzeby złożenia nowej deklaracji na piśmie zgodnie z art. 13 ustawy o spółdzielniach i ich związkach?"Sąd Wojewódzki zaznaczył, że do stanu faktycznego niniejszej sprawy mają również zastosowanie przepisy ustawy z dnia 29.X.1920 r. o spółdzielniach, która dopuszczała uzyskanie członkostwa bez określenia wysokości udziału członkowskiego w pisemnej deklaracji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania (art. 391 § 1 k.p.c.), zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo (art. 390 § 1 k.p.c.) z następujących przyczyn:Z dołączonego do akt odpisu deklaracji członkowskiej pozwanego wynika, że przystąpił on do Spółdzielni w 1959 r., a więc w okresie, w którym z mocy art. 1 i 2 ustawy z dnia 20.XII.1949 r. (Dz. U. Nr 65, poz 524) o zmianie poprzedniej ustawy o spółdzielniach z dnia 29.X.1920 r. nie istniały już w Polsce spółdzielnie z odpowiedzialnością "ograniczoną" albo "nieograniczoną", gdyż we wszystkich spółdzielniach - tak jak i obecnie - członkowie uczestniczyli już w pokrywaniu strat spółdzielni do wysokości zadeklarowanych udziałów. Przed wejściem zaś w życie cyt. wyżej ustawy z dnia 20.XII.1949 r. przepis art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 29.X.1920 r. o spółdzielniach dopuszczał obarczenie członków spółdzielni dodatkową odpowiedzialnością, jeżeli ją statut ustanowił; ta dodatkowa odpowiedzialność z mocy art. 14 ust. 2 ustawy o spółdzielniach z 1920 r. musiała być uwidoczniona w "firmie" spółdzielni, a "firma" spółdzielni musiała zawierać wyraźne "oznaczenie rodzaju odpowiedzialności (odpowiedzialność udziałami, odpowiedzialność ograniczona, odpowiedzialność nieograniczona)". Ustawa z dnia 20.XII.1949 r. zmieniła ten stan rzeczy, utrzymując od tego czasu odpowiedzialność spółdzielni jedynie udziałami. Z tej też przyczyny nazwy spółdzielni nie zawierają więcej oznaczenia rodzaju odpowiedzialności, gdyż co do wszystkich spółdzielni istnieje jedynie odpowiedzialność udziałami.Do stanu faktycznego niniejszej sprawy nie mają więc zastosowania obowiązujące przed wejściem w życie cyt. ustawy z dnia 20.XII.1949 r. przepisy dopuszczające możliwość dodatkowej odpowiedzialności członków spółdzielni poza zadeklarowanymi udziałami. Pozwany zarówno pod rządem art. 13 i 20 ustawy o spółdzielniach z 1920 r., jak i pod rządami art. 16 obecnie obowiązującej ustawy z dnia 17.II.1961 r. o spółdzielniach i ich związkach uczestniczy, jako członek Spółdzielni, w pokrywaniu jej strat tylko do wysokości zadeklarowanych udziałów. Odpowiada to charakterowi każdej spółdzielni jako dobrowolnego zrzeszenia. Przynależność do tego zrzeszenia (członkostwo spółdzielni) nie pociąga więc za sobą odpowiedzialności przekraczającej granice oznaczone dobrowolnie przez przystępującego do spółdzielni. Oznaczenie granic tej odpowiedzialności członka spółdzielni wyraża się w dobrowolnym zadeklarowaniu udziałów. Uchwała walnego zgromadzenia zobowiązująca członków spółdzielni do podwyższenia udziału nie stanowi podstawy do żądania od członka uzupełnienia udziału dopóty, dopóki nie zadeklaruje on uzupełnienia udziału stosownie do tej uchwały.Zagadnienie, jakie skutki może za sobą pociągnąć niezastosowanie się członka do takiej uchwały, wykracza poza kognicję Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie, rozstrzygnięcie jej bowiem nie jest uzależnione od oznaczenia tych skutków. Natomiast z dokonanej wyżej wykładni przepisów prawa spółdzielczego wynika, że Sąd Powiatowy naruszył te przepisy, uwzględniając powództwo, które - w świetle tej wykładni - podlega oddaleniu, jako nieuzasadnione. Toteż Sąd Najwyższy z mocy art. 390 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.