I PR 198/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski (sprawozdawca).Sędziowie: J. Tyszka, K. Piasecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Hurtu Spożywczego w S. przeciwko Pawłowi G. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 30 stycznia 1964 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej kwotę wyższą od sumy 1.824,20 zł; sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania; poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneZ dochodzonej kwoty 137.732,22 zł Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powodowego Przedsiębiorstwa od pozwanego Pawła G. 136.727,86 zł z % i kosztami, przytaczając w uzasadnieniu, że pozwany pracował jako magazynier w hurtowni powoda w M. do 15.II.1961 r. i we wrześniu 1960 r. wydał z prowadzonego przez siebie magazynu dla Okręgowych Zakładów Gastronomicznych w S. (restauracja "M." w M.) wódkę osobie nieuprawnionej przez OZG do odbioru, a mianowicie Tomaszowi M. Na skutek tego OZG odmówiły żądaniu powoda zapłaty w trybie inkasa i należności nie uiściły (akta arbitrażowe O.K.A. w S.). Wysokość szkody określił biegły na kwotę 136.727,86 zł.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego odpowiedzialność pozwanego opiera się na art. 239 k.z. Nie dopełnił on ciążącego na nim obowiązku sprowadzenia upoważnienia odbiorcy towaru, przez co naraził powoda na szkodę, którą powinien wynagrodzić. Zarzut pozwanego, że to Okręgowe Zakłady Gastronomiczne obowiązane są zapłacić, jest - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - niesłuszny, albowiem o to toczy się spór przed O.K.A. Jeżeli powód spór ten całkowicie lub częściowo wygra, zmniejszy się odpowiednio albo ustanie zobowiązanie pozwanego. W razie niesłusznego dochodzenia w tym wypadku należności od pozwanego, ma on roszczenie względem powoda o umorzenie egzekucji. Obecnie sprawa w O.K.A. jest zawieszona do czasu ukończenia postępowania karnego. Sąd uznał, że nie ma podstaw do zawieszenia postępowania aż do ukończenia sprawy karnej, gdyż pozwany w sprawie karnej został nieprawomocnie skazany z art. 286 § 1 k.k. na półtora roku więzienia, na razie zaś nie wchodzi w grę czyn niedozwolony lub zagarnięcie mienia.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję pozwanego od powyższego wyroku, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wynika z opinii biegłego księgowego, na której oparł się Sąd Wojewódzki, w zasądzonej kwocie 136.727,86 zł mieści się suma 1.824,20 zł rzeczywistego manka magazynowego. W stosunku do tej pozycji ani rewizja, ani też pozwany w postępowaniu w pierwszej instancji nie zgłaszali żadnych zarzutów. Również materiał sprawy nie wskazuje na to, żeby manko w powyższej kwocie mogło być wywołane okolicznościami niezależnymi od pozwanego. W związku z powyższym zasądzenie tej kwoty od pozwanego na podstawie przepisu art. 239 k.z. jest w każdym razie prawidłowe, wobec czego rewizja w tej części z mocy art. 383 d. k.p.c. ulega oddaleniu.Nie można natomiast odmówić słuszności rewizji, gdy kwestionuje zasądzenie wyższej kwoty zarzucając, że rozstrzygnięcie w sprawie nastąpiło przed dostatecznym wyjaśnieniem i ustaleniem istotnych okoliczności dotyczących zarówno samej szkody powódki, jak i - w razie stwierdzenia tej szkody - przyczynienia się strony powodowej do jej powstania.Jak wynika z uzasadnienia wyroku, kwotę powyżej 1.824,20 zł zasądził Sąd Wojewódzki na tej podstawie, że pozwany wyrządził powódce szkodę w tej wysokości przez to, iż wydał Tomaszowi M. artykuły spożywcze (głównie wódkę) dla restauracji "M." w M. (należącej do Okręgowych Zakładów Gastronomicznych w S.) bez sprawdzenia, czy tenże Tomasz M. był upoważniony do odbioru tych artykułów. Prawomocnym już obecnie wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z 17.II.1962 r. pozwany został skazany z art. 286 § 1 k.k. za to, że jako magazynier WPHS, nie dopełniając obowiązku kontroli i nie sprawdzając, czy Tomasz M., jako odbierający towar, jest do tego upoważniony, wydał w okresie od 1.I.1960 r. do 15.IX.1960 r. osobie nie upoważnionej wódkę wartości 137.091,50 zł oraz uniemożliwił wcześniejsze prawidłowe rozliczenie restauracji "M.".W świetle powyższego wyroku oraz z mocy art. 7 § 1 d. k.p.c. wykazana została - w sposób wiążący sąd cywilny - wina pozwanego polegająca na zaniedbaniu przez niego swych obowiązków wynikających z umowy o pracę, zawartej z powodowym Przedsiębiorstwem.Jednakże na stronie powodowej ciążył nadal - z mocy art. 4 p.o.p.c. - obowiązek udowodnienia, że niewątpliwe już uchybienie pozwanego wyrządziło powódce szkodą i w jakiej mianowicie wysokości. Samo bowiem uchybienie pozwanego bez wykazania tej drugiej niezbędnej przesłanki nie uzasadniałoby zasądzenia równowartości wydanych towarów, zwłaszcza wobec podniesionego w obronie twierdzenia pozwanego, że sporne partie towaru, jakkolwiek wydane do rąk osoby pisemnie nie upoważnionej, zostały jednak dostarczone w całości właściwemu odbiorcy, wskutek czego zobowiązanym do zapłaty należności powodowi jest Okręgowy Zakład Gastronomiczny w S., powódka zaś szkody nie poniosła.Nie do przyjęcia jest wynikające z wyroku stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że sam fakt wydania przez pozwanego towaru osobie nie upoważnionej, która jednak przekazała następnie towar właściwemu odbiorcy, powoduje odpowiedzialność cywilną pozwanego. Stanowisko to byłoby tylko wówczas uzasadnione, gdyby się okazało, że towary, które wydał pozwany Tomaszowi M., nie zostały przez tego ostatniego przekazane osobie, dla której były przeznaczone, albo że strona powodowa z przyczyn obiektywnych i wiążących się z nieformalnym wydaniem towaru nie mogła uzyskać zapłaty od właściwego dłużnika, którym jest rzeczywisty odbiorca towaru.Gdyby się bowiem okazało, że towar pomimo nieformalnego jego wydania dotarł jednak do właściwego odbiorcy i został przez niego wykorzystany, to postępowanie pozwanego, jakkolwiek naganne, mogłoby nie spowodować szkody. Mianowicie gdyby strona powodowa mogła bez większego trudu zrealizować swoją wierzytelność względem właściwego dłużnika, który dostarczony mu towar zużył, to w rezultacie nie poniosłaby szkody bądź też szkoda mogłaby wynieść tylko różnicę wartości nie pokrytą przez właściwego dłużnika.Nadmienić wypada, że również strona powodowa na rozprawie w dniu 9.XI.1962 r. uzależniła wysokość dochodzonego roszczenia od ostatecznego wyniku sporu arbitrażowego pomiędzy powodem a Okr. Zakł. Gastr., w związku z czym zasadnie wnosiła o zawieszenie postępowania w sprawie.Wyjaśnienie i ustalenie okoliczności związanych z wydaniem przez pozwanego towaru było tym bardziej pożądane, że - jak może to wynikać z akt spraw karnych przeciwko Władysławie M., kierowniczce restauracji "M.", i pozwanemu G. - fakt dostarczenia w całości do restauracji "M." spornego towaru na zakwestionowane przez Okr. Zakł. Gastr. faktury nie budził większych wątpliwości, a spór pomiędzy powodem a OZG w S. o należność z tytułu tej dostawy nie został jeszcze ostatecznie rozstrzygnięty, gdyż orzeczenie Okr. Kom. Arb. w S. z 23.X.1961 r., w którym zasądzono od OZG w S. na rzecz powoda z tytułu tej dostawy kwotę 68.886,11 zł, zostało zaskarżone do Gł. Kom. Arb. przez obie strony.Sąd Wojewódzki przytoczonych okoliczności nie wyjaśnił, jakkolwiek ich istnienia nie wyłącza, wychodząc z błędnego założenia, że nie mają one wpływu na wysokość szkody, którą - zdaniem Sądu - ma być wartość wydanych towarów bez względu na to, czy strona powodowa może uzyskać zapłatę od właściwego dłużnika. Nie czyni zadość należycie rozumianemu obowiązkowi ochrony własności społecznej i interesu pracownika przerzucenie na pracownika odpowiedzialności za wartość wydanego przez niego nieformalnie towaru, jeżeli w świetle okoliczności sprawy możliwe jest uzyskanie zapłaty od właściwego dłużnika-odbiorcy. W interesie praworządności leży obciążenie odpowiedzialnością materialną przede wszystkim tej osoby lub tej jednostki organizacyjnej, która towar rzeczywiście otrzymała i zużyła. Skoro Sąd Wojewódzki tych założeń nie miał na uwadze, to już z tego choćby względu zaskarżony wyrok ulega uchyleniu.Niezależnie od powyższego trafny jest zarzut, że Sąd Wojewódzki z uchybieniem art. 236 § 1, 242, 326 i 336 § 2 d. k.p.c. nie zajął się szczegółowym wyjaśnieniem okoliczności, które z mocy art. 158 § 2 k.z. mogłyby mieć wpływ na odpowiedzialność pozwanego nawet wówczas, gdyby została udowodniona realna szkoda powoda.W związku z obroną pozwanego podjętą w sprawie karnej, której akta były przedmiotem dowodu w sprawie niniejszej, nasuwała się potrzeba szczegółowego wyjaśnienia i wnikliwego rozważenia (na podstawie oceny ujawnionych w sprawie karnej materiałów bądź dopuszczonych z urzędu dodatkowych dowodów), czy do spowodowania szkody (o ile taka powstała) nie przyczyniła się również strona powodowa przez tolerowanie wydawania towarów dla restauracji "M." Tomaszowi M. bez pisemnego upoważnienia jego żony, Władysławy, jak również przez zachowanie się dyrektora powodowego Przedsiębiorstwa, które mogło w pewnym stopniu osłabić czujność pozwanego. Jak bowiem może wynikać z materiałów sprawy karnej i sentencji wyroku skazującego Tomasza M., ten ostatni uznany został za winnego m.in. tego, że będąc upoważniony ustnie przez swoją żonę Władysławę do pobierania w WPHS towarów dla restauracji "M.", pił pobraną wódkę z różnymi osobami, a między innymi z dyrektorem WPHS R. W chwili objęcia przez pozwanego magazynu istniała praktyka, że towar dla restauracji "M." odbierał zawsze Tomasz M., przy czym często na podstawie zamówień nawet ustnych. Praktyka ta - jak się wydaje - była tolerowana przez dyrekcję powódki w osobie R., co może wynikać z tego, że gdy we wrześniu 1960 r. pozwany G. nie chciał wydać towaru Tomaszowi M., bo nie miał on zamówienia i pieczątki, to dyrektor R. polecił mu wydać wódkę bez zamówienia, a nawet polecił kierowcy WPHS, R.K., zawieźć ten towar z magazynu do restauracji "M.".Wnikliwe rozważenie tych i innych wynikających z materiałów sprawy karnej okoliczności mogłyby mieć wpływ na ocenę zakresu odpowiedzialności pozwanego w ramach art. 158 § 2 k.z., pominięcie więc ich również uzasadnia potrzebę uchylenia zaskarżonego wyroku, nawet gdyby przy ponownym rozpoznaniu wysokość szkody powoda została niewadliwie ustalona.W tych względów i z mocy art. 383 i 384 d. k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.