I PR 292/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski (sprawozdawca). Sędziowie: A. Filcek, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Barbary S. przeciwko Spółdzielni Pracy "Przełom" w K. o ustalenie i zapłatę na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu - Ośrodek w Kaliszu z dnia 29 września 1972 r.,oddalił rewizję. Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się ustalenia, że pozostaje z pozwaną Spółdzielnią w stosunku członkostwa od dnia 10.II.1971 r., a w związku z tym wniosła o zasądzenie od Spółdzielni części nadwyżki bilansowej za 1971 r. lub też odszkodowania w odpowiedniej wysokości. Twierdziła, że w okresie, w którym wiązał ją z pozwaną stosunek pracy, wypełniła deklarację członkowską, następnie została przyjęta na okres kandydacki i po upływie tego okresu - po jego przedłużeniu - z mocy samego prawa stała się członkiem pozwanej Spółdzielni.Pozwana Spółdzielnia wniosła o oddalenie powództwa i twierdziła, że w świetle przepisów statutu roszczenie powódki jest bezzasadne.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo i ustalił, że powódka podjęła pracę w pozwanej Spółdzielni 19.II.1969 r. i w maju tego roku złożyła deklarację dotyczącą przyjęcia jej do Spódzielni.Deklaracja ta zaginęła, lecz została odnaleziona inna deklaracja z dnia 9.X.1969 r., przez nikogo nie podpisana, która została wypełniona nazwiskiem powódki przez inną pracownicę Spółdzielni, Marię G., jako tę, która prowadziła rejestr kandydatów. W rejestrze tym pod pozycją 132 zostało wpisane nazwisko powódki z adnotacją o przyjęciu jej na okres kandydacki decyzją z dnia 10.XII.1969 r.Adnotacja ta okazała się niezgodna z prawdą, gdyż w dniu 10.XII.1969 r. nie odbyło się żadne posiedzenie zarządu Spółdzielni, a na posiedzeniu odbytym w dniu 11.XII.1969 r. powódki nie przyjęto w poczet kandydatów Spółdzielni.Dopiero na posiedzeniu w dniu 3.II.1971 r. zarząd pozwanej Spółdzielni podjął uchwałę przedłużającą powódce okres kandydacki. Sąd Wojewódzki nie dał wiary odmiennym dowodom w przedmiocie wcześniejszego przyjęcia powódki w poczet kandydatów i doszedł do wniosku, że w każdym razie powódka nie mogła stać się członkiem pozwanej Spółdzielni w dniu 10.II.1971 r., skoro na tydzień przedtem przedłużono jej okres kandydacki.Sąd Wojewódzki, stosując § 8 statutu pozwanej Spółdzielni, doszedł do wniosku, że przyjęcie na członka Spółdzielni może nastąpić wyłącznie na podstawie decyzji podjętej przez właściwy organ spółdzielni. Nie ma zatem możliwości stania się członkiem spółdzielni na skutek samego upływu czasu.Skoro powódka nie stała się członkiem pozwanej Spółdzielni na skutek właściwej decyzji, to tym samym jej roszczenia pieniężne, jako wynikające ze stosunku członkostwa, zostały oddalone, gdyż nadwyżka bilansowa podlega podziałowi tylko pomiędzy członków spółdzielni.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zgłoszenie roszczenia ewentualnego powoduje, że nie może być ono rozpoznane przed uprawomocnieniem się żądania głównego, a gdyby nawet mogło być ono rozstrzygnięte, to nie znajduje podstawy prawnej ani w ustawie z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61), ani w statucie pozwanej Spółdzielni.Powódka w rewizji zarzuca naruszenie art. 53 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach oraz § 9 statutu Spółdzielni, obowiązującego do dnia 1.X.1970 r., wskazuje na sprzeczność z dowodami ustalenia, że powódka nie była kandydatem Spółdzielni, a w związku z tym domaga się zmiany zaskarżonego wyroku, ustalenia, że jest członkiem pozwanej Spółdzielni i zasądzenia 1.318 zł jako należnego jej udziału w nadwyżce bilansowej za 1971 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy doszedł do następujących wniosków:Chybiony jest zarzut, jakoby Sąd Wojewódzki sprzecznie z zebranym w sprawie materiałem dowodowym ustalił, iż powódka nie była kandydatem na członka pozwanej Spółdzielni.Przeciwnie, Sąd Wojewódzki, wprawdzie z pewnymi zastrzeżeniami, dokonał tego ustalenia i przyjął, iż w dniu 3.II.1971 r. powódka była już kandydatem na członka Spółdzielni, skoro w tym dniu przedłużono jej okres kandydacki.Zarzut powódki miał jednak co innego na celu, a mianowicie zmierzał do wykazania, że powódka znacznie wcześniej, bo już w dniu 30.VI lub najpóźniej 31.VII.1969 r. uzyskała prawa kandydackie, a w związku z tym po upływie 14 miesięcy, tj. w dniu 31.VIII lub 30.IX.1970 r. stała się automatycznie członkiem pozwanej Spółdzielni.Zarzut ten jednak nie znajduje ani faktycznej podstawy w materiale dowodowym, ani prawnej w statucie pozwanej Spółdzielni z 1962 r., obowiązującym do dnia 1.X.1970 r.Jest niewątpliwe, że powódka była kandydatem na członka w dniu 19.VIII.1970 r., skoro według dokumentu zawierającego listę obecności członków, kandydatów i pracowników Spółdzielni na walnym zgromadzeniu w dniu 2.IX.1970 r. powódka figurowała na liście kandydatów.Według § 37 ust. 1 statutu z 1962 r. o czasie, miejscu i porządku obrad walnego zgromadzenia zarząd powinien zawiadomić na piśmie członków co najmniej na 14 dni przed walnym zgromadzeniem.Wprawdzie Sąd Wojewódzki nie dał wiary dokonanemu przez świadka Marię G. zapisowi pod poz. 132 rejestru kandydatów, jakoby powódka była już kandydatem w dniu 10.XII.1969 r., to jednak gdyby nawet przyjąć tę datę jako datę zaliczenia powódki w poczet kandydatów - a innej, wcześniejszej daty powódka nie wykazała, chociaż na niej spoczywał w tej mierze ciężar dowodu - to i w takim wypadku nie mogłaby ona nabyć praw członka pozwanej Spółdzielni przed dniem 1.X.1970 r. jako datą zarejestrowania statutu z 1969 r. (art. 53 § 4 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach - Dz. U. Nr 12, poz. 61).Fakt złożenia przez powódkę deklaracji już w maju 1969 r. o przyjęcie jej na członka Spółdzielni nie daje żadnych podstaw do przyjęcia, że powódka stała się kandydatem z mocy samego prawa po upływie określonego czasu i wobec niepodjęcia przez zarząd decyzji w tym przedmiocie. Odmienny pogląd powódki jest błędny i nie znajduje żadnego oparcia w przepisach statutu z 1962 r., obowiązującego do dnia 1.X.1970 r., jak również statutu z 1969 r., zarejestrowanego dnia 1.X.1970 r.Według § 7 ust. 1 statutu z 1962 r. warunkiem przyjęcia w poczet kandydatów jest złożenie zgłoszenia kandydackiego, a zarząd może przyjąć takie zgłoszenie, jeśli wszyscy członkowie o kwalifikacjach takich, jakie ma ubiegający się o przyjęcie, są już zatrudnieni w Spółdzielni.O podjęciu decyzji w sprawie przyjęcia zgłoszenia zarząd zawiadamia kandydata w ciągu 1 miesiąca od daty złożenia zgłoszenia. Decyzja zarządu o przyjęciu zgłoszenia oznacza rozpoczęcie okresu kandydackiego. Treść tego przepisu nie uzasadnia stosowania analogii, ponieważ nie nasuwa żadnych wątpliwości. Aby więc osoba fizyczna mogła stać się kandydatem, musi być podjęta decyzja zarządu o przyjęciu zgłoszenia i dopiero ta decyzja oznacza rozpoczęcie okresu kandydackiego.Przewidziany w tym przepisie termin miesięczny ma charakter instrukcyjny, a ponadto odnosi się nie do okresu na podjęcie decyzji, lecz do czasu powiadomienia kandydata o sposobie załatwienia jego zgłoszenia kandydackiego. Jeżeli więc zarząd w tym jednomiesięcznym terminie nie powiadomi o swojej decyzji, to osoba ubiegająca się o wpis na listę kandydatów może jedynie domagać się wydania takiej decyzji (pozytywnej lub choćby negatywnej) w drodze interwencji w radzie spółdzielni, organie związkowym lub jednostce nadzorującej. Nie jest przewidziany zatem, tak jak w § 9 ust. 3 statutu z 1962 r. w odniesieniu do członkostwa, żaden automatyzm rozpoczęcia okresu kandydackiego z upływem określonego czasu od zgłoszenia deklaracji kandydackiej lub od upływu terminu na podjęcie decyzji w tym przedmiocie. Taka wykładnia byłaby zresztą sprzeczna z treścią omawianego § 7 ust. 1 statutu z 1962 r., skoro decyzja o przyjęciu w poczet kandydatów została uzależniona od uprzedniego zatrudnienia w Spółdzielni wszystkich członków o takich kwalifikacjach, jakie ma ubiegający się o przyjęcie w poczet kandydatów.Podobnie zostało uregulowane to zagadnienie w § 8 ust. 1 i ust. 2 statutu pozwanej Spółdzielni z 1969 r.Bezprzedmiotowe są zatem wysunięte w rewizji koncepcje, oparte na nie udowodnionym założeniu, iż powódka stała się kandydatem na członka pozwanej Spółdzielni już w dniu 30.VI.1969 r. lub najpóźniej w dniu 31.VII tegoż roku.Koncepcje te, jak to wyżej wskazano, są ponadto błędne, skoro ich podstawą jest stosowanie w drodze analogii przepisu wyjątkowego, jakim jest § 9 ust. 3 statutu z 1962 r.Błędny jest także pogląd powódki, który wywodzi ona z nabytych przez nią praw na podstawie statutu z 1962 r.Tryb postępowania wewnątrzspółdzielczego w zakresie przyjmowania kandydatów na członków spółdzielni pracy, przewidujący nabycie przez kandydata praw członka spółdzielni na skutek upływu określonego stażu kandydackiego i niepodjęcia w ciągu miesiąca odpowiednich decyzji, nie oznacza - w razie zmiany statutu, nie przewidującego już takiego trybu - nabycia przez kandydata praw członkowskich, jeżeli przed dniem zarejestrowania nowego statutu nie upłynął okres kandydacki, przedłużony statutowo o jeden miesiąc na podjęcie decyzji.Skoro więc powódka nie wykazała w procesie 13-miesięcznego stażu kandydackiego (12 miesięcy według § 7 ust. 2 i 1 miesiąc z § 9 ust. 3 statutu z 1962 r.), który by upłynął do dnia 1.X.1970 r. jako daty zarejestrowania nowego statutu, to tym samym nie może powoływać się na prawa nabyte, gdyż praw tych nie mogła nabyć w świetle przepisów statutu z 1962 r., nawet gdyby założyć, że była już zaliczona w poczet kandydatów w dniu 10.XII.1969 r.Nowy statut pozwanej Spółdzielni z 1969 r., zarejestrowany 1.X.1969 r., nie recypował ze statutu z 1962 r. wyjątkowego przepisu o treści ujętej w § 9 ust. 3 tego ostatniego statutu.Według § 10 nowego statutu, przyjęcia na członka spółdzielni dokonuje rada na wniosek zarządu, a decyzję w sprawie przyjęcia lub odmowy przyjęcia kandydata w poczet członków spółdzielni rada podejmuje najpóźniej w ciągu dwóch miesięcy po zakończeniu okresu kandydackiego. W każdym więc wypadku musi zapaść decyzja i nie istnieje możliwość uzyskania statusu członka spółdzielni na skutek upływu czasu i opóźnienia w podjęciu decyzji.Wprawdzie uchybienia Spółdzielni w zakresie dokumentacji wewnętrznej nie mogą pozbawić członka spółdzielni należnych mu praw, jednakże na powódce spoczywał ciężar wykazania, że została zaliczona w poczet kandydatów przed dniem 10.XII.1969 r., gdyż taka data została ujęta w dokumentacji prowadzonej przez Spółdzielnię, a na pozwanej Spółdzielni spoczywał ciężar dowodu, że powódka została kandydatem na członka po dniu 10.XII.1969 r. lub w późniejszej dacie. Żadna ze stron nie przeprowadziła odpowiedniego dowodu, a wobec tego - skoro nawet data 10.XII.1969 r. jako data rozpoczęcia okresu kandydackiego przez powódkę nie mogła spowodować nabycia przez nią praw członkowskich przed 1.X.1970 r. - Sąd Najwyższy z mocy art. 387 k.p.c. rewizję powódki oddalił, jako nieuzasadnioną.