I PR 311/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński. Sędziowie: M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca), G. Cieśliński.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w O. przeciwko: 1) Helenie W., 2) Urszuli M., 3) Elżbiecie G., 4) Witoldowi W. i 5) Eugeniuszowi W. o zapłatę 339 717 zł na skutek rewizji pozwanej Heleny W. od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Wojewody Warszawskiego z dnia 25 lutego 1974 r.,oddalił rewizję i przyznał powodowemu Związkowi od pozwanej Heleny W. kwotę 1 000 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził solidarnie od Heleny W., Witolda W. i Eugeniusza W. na rzecz strony powodowej kwotę 30 000 zł, a ponadto od pozwanej Heleny W. kwotę 105 886,80 zł, oddalając w całości powództwo przeciwko Elżbiecie C., Eugeniuszowi C., Marcelemu C. i Urszuli M. oraz w pozostałej części przeciwko Helenie W. Rozstrzygnięcie swe oparł Sąd Wojewódzki na następujących ustaleniach oraz wynikających z nich wnioskach:Pozwana Helena W. i Elżbieta C. (siostry) były zatrudnione jako pracownice materialnie odpowiedzialne w sklepie powodowego Związku od dnia 9.VIII.1962 r. do dnia 4.IX.1969 r. W sklepie tym prowadziły jedno ze stoisk. W tym okresie pozwana Helena W. pełniła funkcję kierowniczki stoiska. Obie pozwane podpisały umowę o współodpowiedzialności majątkowej. Remanentem zdawczo-odbiorczym z dnia 4.IX.1969 r. pozwana Helena W. i pozwana Elżbieta C. przekazały stoisko Urszuli M. (córka Heleny W.) i Helenie W., która nadal pełniła funkcję kierowniczki stoiska. W okresie od dnia 4.IX.1969 r. do dnia 7.XII.1970 r w stoisku powstał niedobór w wysokości 339 717 zł.Sąd Wojewódzki uznał, że za niedobór powstały w tym okresie ponosi odpowiedzialność tylko pozwana Helena W., ponieważ pozwana Urszula M. była młodą i niedoświadczoną pracownicą, w związku z czym nie może ponosić odpowiedzialności materialnej. Sąd Wojewódzki ustalił też, że prawomocnym wyrokiem karnym pozwana Helena W. została skazana z art. 218 § 1 k.k. za to, iż w okresie od grudnia 1969 r. do 7.XII.1970 r., przez prowadzenie nierzetelnej dokumentacji sklepowej i wprowadzanie do sprzedaży obcych towarów, stworzyła możliwość niedoboru towarowo-kasowego, który faktycznie powstał w kwocie 341 491 zł, a następnie w celu ukrycia tego niedoboru nie obciążyła stoiska fakturami z dnia 25.X.1969 r., z dnia 16.XI.1970 r. i z dnia 20.XI.1970 r. na łączną kwotę 342 998,95 zł przed kolejnymi remanentami. W uzasadnieniu wyroku karnego Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę na szkodliwość społeczną czynu przypisanego oskarżonej, podkreślając, że ukrywała ona niedobór przez nieobciążanie się fakturami, doprowadzając w ten sposób do wielkiej szkody w mieniu społecznym. Na tle tak ustalonego stanu faktycznego i przesądzenia przez sąd karny zarówno winy, jak i istnienia szkody, Sąd Wojewódzki uznał odpowiedzialność materialną pozwanej Heleny W. Z drugiej jednak strony Sąd Wojewódzki dopatrzył się szeregu zaniedbań po stronie powodowego Związku, pozostających w związku przyczynowym z wyrządzoną szkodą. Do tych zaniedbań zaliczył Sąd Wojewódzki brak kontroli ze strony powodowej, która nie sprawdzała w sposób należyty dokumentów przychodowych i rozchodowych , co umożliwiło pozwanej Helenie W. ukrywanie niedoboru. Do tych okoliczności zaliczył też Sąd Wojewódzki przecenę towarów z czerwca 1970 r. oraz zaginięcie oryginalnych dokumentów dotyczących tej przeceny, co uniemożliwia obecnie sprawdzenie, czy przecena została przeprowadzona w sposób prawidłowy. Wreszcie Sąd Wojewódzki podniósł, że jakkolwiek pozwana Helena W. podpisywała remanenty zdawczo-odbiorcze, to jednak z punktu widzenia prawidłowości wyliczeń budzą one wątpliwości, skoro istnieje różnica około 12 000 zł między remanentem, na podstawie którego pozwana Helena W. i Urszula M. przekazały stoisko M. i C., a remanentem, na podstawie którego te ostatnie - nie prowadząc działalności handlowej - przekazały stoisko małżonkom S.Biorąc pod uwagę te wszystkie okoliczności, Sąd Wojewódzki przyjął, że strona powodowa w 60% przyczyniła się do powstania szkody (art. 362 k.c.), w związku z czym obciążył pozwaną Helenę W. odpowiedzialnością jedynie w granicach 40% szkody. Zasądzenie kwoty 30 000 zł od pozwanych Witolda W. i Eugeniusza W. znajduje uzasadnienie w poręczeniu wekslowym.Wyrok ten w części uwzględniającej powództwo w stosunku do pozwanej Heleny W. zaskarżył jej pełnomocnik, wnosząc o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania albo zmianę wyroku i oddalenie powództwa w całości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Na rozprawie przed Sądem Najwyższym pełnomocnik skarżącej o tyle sprecyzował zarzuty rewizyjne, że domagał się przyjęcia większego stopnia przyczynienia się strony powodowej do wyrządzonej szkody. Zdaniem skarżącej, okoliczności sprawy, a w szczególności istotne uchybienia powodowego Związku uzasadniają przyjęcie większego, niż to uczynił Sąd Wojewódzki, stopnia przyczynienia się strony powodowej do wyrządzonej szkody, a w związku z tym znaczniejszego obniżenia wysokości odszkodowania zasądzonego od pozwanej. Niezależnie od tego pełnomocnik skarżącej powołał się na art. 121 § 2 k.p., który w związku z art. 127 k.p. i art. XVIII § 1 przep. wprow. k.p. daje podstawę do obniżenia o 1/5 należnego od pracownika odszkodowania.Wbrew zarzutom skarżącej, wysoce naganne zachowanie się pozwanej Heleny W., które znalazło wyraz w sentencji i w motywach prawomocnego wyroku skazującego, nie pozwala w żadnym razie na zastosowanie większego - niż to przyjął Sąd Wojewódzki - stopnia przyczynienia się strony powodowej do wyrządzonej szkody. Uszło uwadze skarżącej, że w sytuacji, w której pozwana wprowadzała do stoiska obce towary i nie obciążała się fakturami w celu ukrycia niedoboru, trudności w dokładnym ustaleniu wysokości szkody zostały spowodowane w głównej mierze nierzetelnym postępowaniem samej skarżącej, w związku z czym nie może ona obecnie domagać się z tego powodu uwolnienia od odpowiedzialności materialnej. Niezależnie od tego trzeba stwierdzić, że różnicą w kwocie około 12 000 zł, wynikającą z dwóch kolejnych remanentów, pozwana nie została obciążona, skoro z tego tytułu Sąd Wojewódzki obniżył należne od niej odszkodowanie w granicach aż 60%. Nie są też słuszne zarzuty skarżącej, gdy kwestionują one prawidłowość dokonanej w czerwcu 1970 r. przeceny towarów. Skarżąca pomija, że zgodnie z zeznaniami świadka B. pozwana brała udział w przecenie towarów, sprawdziła, czy przecena została dokonana zgodnie z oryginalnymi arkuszami przeceny, i przeciwko tej przecenie nie zgłosiła żadnych zastrzeżeń.Nie można się wreszcie zgodzić z zarzutem skarżącej, że w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do obniżenia wysokości odszkodowania o 1/5 na podstawie art. 121 § 2 k.p. Skazanie pracownika w postępowaniu karnym za wprowadzanie do sprzedaży towarów obcych, jak również za ukrywanie niedoboru przez nieobciążanie się fakturami wyłącza dopuszczalność zastosowania art. 121 § 2 k.p. w związku z art. 127 k.p. i art. XVIII § 1 przep. wprow. k.p.Wobec braku uzasadnionych zarzutów rewizyjnych Sąd Najwyższy na podstawie art. 387 k.p.c. orzekł jak w sentencji.