I PR 38/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Zieliński. Sędziowie SN: W. Dębicka, M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, St. Rakowskiego, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Czesława B. i 17 innych przeciwko Zakładowi Zamiejscowemu w Radomiu Zakładów Tworzyw i Farb "Premint" w P. o dodatek za staż pracy, na skutek odwołania strony pozwanej od orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej oraz przekazania zagadnienia prawnego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznychprzejął sprawę do rozpoznania, zmienił orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Zakładzie Tworzyw i Farb "Prenit" w P. i wnioski oddalił.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy w postępowaniu przed Komisją Rozjemczą domagali się zasądzenia od pozwanych Zakładów "Prenit" dodatku za staż pracy. Komisja Rozjemcza uznała za uzasadnione roszczenie wnioskodawców.W związku z odwołaniem pozwanego Zakładu Sądowi Pracy przy rozstrzygnięciu sprawy nasunęły się poważne wątpliwości prawne o treści następującej: "Czy przepis art. 2 ust. 2 rozdziału XIV Układu Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Chemicznego z dnia 28 grudnia 1974 r. (w brzmieniu protokołu dodatkowego nr 10 z dnia 3 lutego 1978 r.) wyklucza zaliczenie przez pozwany zakład do okresu pracy, od którego uzależnione jest prawo do dodatku za wieloletnią i nieprzerwaną pracę w przemyśle chemicznym, poprzedzającego okresu zatrudnienia w brygadzie transportowej Państwowej Komunikacji Samochodowej wnioskodawców, którzy - w wykonaniu zawartej przez Państwową Komunikację Samochodową i pozwany Zakład umowy o obsłudze transportowej wykonywali stale pracę przy rozładunku i załadunku i którzy - w wyniku porozumienia pracodawców w związku z rozwiązaniem wymienionej umowy o obsłudze transportowej - zawarli z pozwanym Zakładem umowę o pracę i bez przerwy spełniają te same obowiązki, co poprzednie, i pobierali - jako pracownicy Państwowej Komunikacji Samochodowej - dodatek za wieloletnią i nieprzerwaną pracę". Przytoczone zagadnienie prawne zostało przekazane do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych. Zagadnienie to powstało na tle następującego stanu faktycznego.Wnioskodawcy byli pierwotnie zatrudnieni w Oddziale Państwowej Komunikacji Samochodowej. Oddział ten zawarł z pozwanym Zakładem umowę o obsłudze transportowej. W wyniku tej umowy wnioskodawcy, jako pracownicy Oddziału PKS i na polecenie tego Oddziału, jako pracodawcy wnioskodawców, wykonywali na rzecz pozwanego Zakładu i w jego interesie załadunek i rozładunek towarów. Będąc pracownikami Oddziału PKS wnioskodawcy na podstawie obowiązującego w tym Oddziale zbiorowego układu pracy otrzymywali dodatek za staż pracy.W 1978 r. umowa dotycząca obsługi transportowej, łącząca Oddział PKS z pozwanym Zakładem, została rozwiązana. Wówczas pozwany Zakład podjął starania zatrudnienia u siebie wnioskodawców, w związku z czym niektórzy wnioskodawcy z dniem 29.V.1978 r., a inni z dniem 1.X.1979 r. zawarli z pozwanym zakładem umowę o pracę i od tej chwili, jako pracownicy pozwanego Zakładu, wykonywali - podobnie jak uprzednio - czynności załadunkowe i wyładunkowe. Dyrektor pozwanych Zakładów poinformował wnioskodawców, że będzie czynił starania u władz nadrzędnych w celu zaliczenia im do stażu pracy okresu zatrudnienia w Państwowej Komunikacji Samochodowej. Starania te zostały podjęte jeszcze przed zawarciem umowy o pracę z wnioskodawcami, gdyż pismem z dnia 16.I.1978 r. pozwany Zakład zwrócił się do Zjednoczenia Przemysłu Tworzyw i Farb o spowodowanie w drodze wyjątku zaliczenia wnioskodawcom okresu pracy w Państwowej Komunikacji Samochodowej, jednak prośba ta została przez Zjednoczenie załatwiona negatywnie. Z podobnym wnioskiem wystąpiła do Zjednoczenia dyrekcja pozwanych Zakładów pismem z dnia 28.III.1979 r., ale również i ta interwencja nie odniosła skutku. Dopiero na kolejną interwencję strony pozwanej z dnia 7.I.1980 r. Ministerstwo Przemysłu Chemicznego decyzją z dnia 27.III.1980 r. zaliczyło wnioskodawcom - w drodze wyjątku - do ciągłości pracy, uprawniającej do dodatku za staż pracy w przemyśle chemicznym, ich zatrudnienia w Oddziale PKS i równocześnie zaznaczyło w tej decyzji, że skutkuje ona od 1.IV.1980 r.Sąd Pracy przedstawiając Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone na wstępie zagadnienie prawne stanął na stanowisku, że decyzja Ministerstwa Przemysłu Chemicznego z dnia 7.I.1980 r. zmieniła poczynając od dnia 1.IV.1980 r. zawartą między stronami umowę o pracę w ten sposób, że od tej daty zaliczono wnioskodawcom okres pracy w Państwowej Komunikacji Samochodowej, uprawniający do dodatku za staż pracy w przemyśle chemicznym. Zdaniem Sądu i z tej decyzji można wyprowadzić wniosek, że względy celowościowe zezwalają na zaliczenie do stażu pracy również okresu wcześniejszego zatrudnienia w PKS, zwłaszcza że wnioskodawcy będąc zatrudnieni w Oddziale PKS, wykonywali te same czynności, jakie wykonują obecnie jako pracownicy pozwanego Zakładu. Nadmienił też Sąd Pracy, że zwłoka w przedstawieniu Ministerstwu Przemysłu Chemicznego dezyderatów wnioskodawców o zaliczenie im do stażu pracy również okresu zatrudnienia w Państwowej Komunikacji Samochodowej przyczyniła się do pozbawienia wnioskodawców dodatku za staż pracy za okres do dnia 1.IV.1980 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejąwszy sprawę do rozpoznania zważył, co następuje:Wnioskodawcy są obecnie pracownikami zatrudnionymi w zakładzie pracy podległym resortowi przemysłu chemicznego i domagają się zaliczenia im dla nabycia uprawnień do dodatku za staż pracy okresu zatrudnienia w Państwowej Komunikacji Samochodowej. Ocena w tym przedmiocie uprawnień wnioskodawców musi nastąpić na podstawie postanowień Układu Zbiorowego Pracy dla Przemysłu Chemicznego z dnia 28 grudnia 1974 r., a w szczególności protokołu dodatkowego nr 10 do tego Układu z dnia 3 lutego 1978 r. Protokół ten w rozdziale XIV zatytułowanym "Dodatek za staż pracy w przemyśle chemicznym" stanowi w art. 2 ust. 2, że "prawo do dodatku uzależnione jest od przepracowania po wyzwoleniu odpowiednich okresów w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego lub w zakładach pracy przemysłu chemicznego podległych innym resortom z zachowaniem ciągłości pracy, o której mowa w art. 3". Przedsiębiorstwo "Państwowa Komunikacja Samochodowa", w której poprzednio wnioskodawcy byli zatrudnieni, nie odpowiada warunkom przewidzianym w cytowanym art. 2 ust. 2. Nie należy ono bowiem ani do zakładów pracy podległych resortom przemysłu chemicznego, ani nie ma ono charakteru zakładu pracy przemysłu chemicznego podległego innemu resortowi. Dlatego też brzmienie art. 2 ust. 2 nie pozwala zaliczyć do okresu pracy, uprawniającego do nabycia dodatku za staż pracy w przemyśle chemicznym, okresu zatrudnienia w Państwowej Komunikacji Samochodowej. Fakt, że wnioskodawcy uprzednio wykonywali usługi transportowe na rzecz pozwanego Zakładu, podległego resortowi przemysłu chemicznego, nie zezwala na zaliczenie tego okresu do uprawnień związanych z dodatkiem za staż pracy, gdyż usługi te wnioskodawcy wykonywali, jako pracownicy Państwowej Komunikacji Samochodowej i na jej polecenie, a nie jako pracownicy jednostek organizacyjnych przewidzianych w art. 2 ust. 2 protokołu dodatkowego nr 10. Przepis art. 2 ust. 2 ma charakter przepisu płacowego i zgodnie z ustalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego podlega ścisłej wykładni, a stosowanie wykładni rozszerzającej jest w tej materii niedopuszczalne.Wbrew sugestiom wysuniętym przez Sąd Pracy w stosunku do przepisów o charakterze płacowym nie jest dopuszczalne stosowanie przez organy orzekające wykładni celowościowej lub też powoływanie się na zasady współżycia społecznego. W zakresie uprawnień płacowych zawsze decydują określone akty normatywne i one tylko wiążą organy orzekające w sprawach płacowych. Ministerstwo Przemysłu Chemicznego poleciło zresztą w drodze wyjątku zaliczyć wnioskodawcom od dnia 1.IV.1980 r. okres zatrudnienia w Państwowej Komunikacji Samochodowej do uprawnień dotyczących dodatku za staż pracy. Powyższa decyzja, jako wydana przez władzę zwierzchnią nad pozwanym Zakładem, wiąże stronę pozwaną od dnia 1.IV.1980 r. w drodze podporządkowania administracyjnego. Natomiast wspomniana decyzja nie daje omawianych uprawnień wnioskodawcom za okres przed 1.IV.1980 r., skoro uprawnienia te nie wynikają z obowiązującego strony zbiorowego układu pracy, a Ministerstwo omawiane uprawnienia ograniczyło od dnia 1.IV.1980 r. Wobec tego wnioskodawcom nie przysługują powyższe uprawnienia za okres przed 1.IV.1980 r.W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że o uprawnieniach płacowych pracownika, do jakich należą uprawnienia związane z dodatkiem za staż pracy, decyduje wyłącznie dosłowne brzmienie aktów normatywnych, a względy słuszności lub wykładnia celowościowa nie mogą zastąpić podstawy, od której uzależniona jest możliwość wypłaty wynagrodzenia przewidziana w obowiązujących przepisach prawnych.Wreszcie zaznaczyć trzeba, że brak jest też podstaw do żądania przez wnioskodawców odszkodowania z powodu zbyt późnego skierowania przez stronę pozwaną do Ministerstwa Przemysłu Chemicznego wniosku o zaliczenie wnioskodawcom do stażu pracy w przemyśle chemicznym okresu zatrudnienia w Państwowej Komunikacji Samochodowej choćby z tego względu, że żadnej w tym względzie winy nie można dopatrzeć się po stronie pozwanej, skoro pozwany Zakład z takim wnioskiem zwrócił się do Zjednoczenia jeszcze przed zawarciem z wnioskodawcami umowy o pracę, jednak wniosek ten został przez władzę zwierzchnią załatwiony negatywnie.Z tych przeto względów Sąd Najwyższy zmienił orzeczenie Komisji Rozjemczej i wnioski oddalił.