I PR 388/73

Uzasadnienie faktycznePowód wraz ze Sławomirem B. złożyli w dniu 15 października 1970 r. pozwanemu H. wniosek racjonalizatorski pt. "Zwiększenie załadunku komór i nowych wsporników - paletouzbrojonych". Zgłoszony przez nich projekt racjonalizatorski miał wady techniczne, które usunął inny pracownik pozwanego L.Pozwany H. odmówił przyjęcia tego wniosku do zastosowania.Powód wystąpił w związku z tym do Urzędu Patentowego o ustalenie, że zgłoszony przez niego projekt jest projektem racjonalizatorskim. Przed zakończeniem postępowania w Urzędzie Patentowym powód, działając imieniu własnym i współtwórców, zawarł ugodę z pozwanym H.Pozwany H. uznał wniosek powoda za wniosek racjonalizatorski i przyznał jego autorom wynagrodzenie w kwocie 38.000 zł.Powód twierdzi, że ugoda krzywdzi go i wniósł o zasądzenie od pozwanego H. kwoty 34.500 zł tytułem dodatkowego wynagrodzenie za stosowanie jego wniosku racjonalizatorskiego w podległych pozwanemu jednostkach organizacyjnych. Ponadto wniósł on o zasądzenie od Wojewódzkich Zakładów Chłodniczych kwoty 2.149 zł za rozpowszechnienie jego wniosku racjonalizatorskiego.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo w stosunku do pozwanego H., ponieważ powód nie wykazał dysproporcji świadczeń uzasadniającej zwiększenie należnego mu wynagrodzenia.Sąd ten oddalił powództwo również w stosunku do Zakładów Chłodniczych, ustaliwszy, że nie przyjęły one wniosku powoda do rozpowszechnienia.Powód w rewizji żąda zmiany wyroku przez zasądzenie od obu pozwanych dochodzonych roszczeń z odsetkami i kosztami procesu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powód nieskutecznie powołuje się na przesłanki z art. 388 § 1 kc. Przepis ten ma zastosowanie, jeżeli spełnione są łącznie trzy przesłanki: dysproporcja świadczeń, przymusowe położenie osoby zawierającej umowę (tu ugodę) oraz wykorzystanie sytuacji przez kontrahenta we własnym interesie. Żadnej z wyżej wymienionych przesłanek powód nie wykazał, a na nim przecież spoczywał ciężar udowodnienia, że otrzymane przez niego od pozwanego H. ryczałtowe wynagrodzenie za opracowany projekt racjonalizatorski jest niewspółmiernie niskie do efektów ekonomicznych oraz iż zawierając ugodę był w przymusowym położeniu.Sąd Wojewódzki zaś niewadliwie ustalił, że powód zawierając ugodę nie był w takim położeniu.Przymusowe położenie bowiem w rozumieniu art. 388 § 1 kc polega na takich warunkach materialnych, osobistych lub rodzinnych, które zmuszają do zawarcia umowy nawet bez ekwiwalentności przewidzianych w niej świadczeń ("za wszelką cenę") lub nie pozwalają na swobodną pertraktację. Powód w chwili zawierania ugody nie znajdował się w takiej sytuacji, która by go zmuszała do zawarcia rażąco niekorzystnej umowy lub ograniczała prowadzenie pertraktacji z pozwanym H. co do wysokości wynagrodzenia za opracowany projekt racjonalizatorski. Powód jest doświadczonym pracownikiem w stosunkach, których dotyczy zobowiązanie, doświadczenie pozwalało mu na orientacje co do wartości świadczeń, przewidzianych w ugodzie. Sąd Wojewódzki ustalił wprawdzie, że powód w chwili zawierania ugody z pozwanym H. pozostawał bez pracy, ale okoliczność ta nie stanowi przymusowego położenia w rozumieniu art. 388 § 1 kc. Powód bowiem rozwiązał umowę o pracę, a w procesie nie wykazał, by nie mógł uzyskać stosownego dlań zatrudnienia z przyczyn od siebie niezależnych. Pracownik zaś o takim przygotowaniu zawodowym, co powód, nie ma z reguły trudności w uzyskaniu zatrudnienia.Twierdzenia powoda dotyczące efektów ekonomicznych, uzyskiwanych dzięki zastosowaniu kontenerów według jego projektu racjonalizatorskiego, nie są przekonywające. Wprawdzie zastosowanie tych kontenerów daje oszczędności w powierzchni składowania, ale według niewadliwych ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, powodują one uszkodzenie owoców, co w poważnym stopniu zmniejsza spodziewane efekty ekonomiczne.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy uznał zarzut naruszenia art. 388 § 1 kc za nieuzasadniony, gdyż ugoda nie jest niezgodna z prawem lub zasadami współżycia społecznego i nie narusza usprawiedliwionego interesu powoda. Toteż Sąd Najwyższy oddalił rewizję powoda w stosunku do pozwanego H. o podwyższenie ugodzonego wynagrodzenia za stosowanie przez tegoż pozwanego i podległe mu jednostki projektu racjonalizatorskiego powoda.Uzasadnione jest również oddalenie powództwa w stosunku do Wojewódzkich Zakładów Chłodniczych, tylko nie z przyczyn wymienionych w zaskarżonym wyroku.Za projekt wynalazczy stosowany w każdej następnej jednostce gospodarki uspołecznionej, a taką jednostką są zgodnie z twierdzeniem pozwu pozwane Wojewódzkie Zakłady Chłodnicze w W. - twórcy przysługuje dodatkowe wynagrodzenie wymienione w § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351).Jednostka gospodarki uspołecznionej, która w wyniku rozpowszechnienia informacji o projektach wynalazczych przyjęła projekt do stosowania, ustala wynagrodzenie przysługujące twórcy projektu wynalazczego i przekazuje je do jednostki gospodarki uspołecznionej, w której projekt ten został zgłoszony, w niniejszej sprawie H., do którego przeto powód mógł kierować swoje roszczenie. Natomiast Wojewódzkie Zakłady Chłodnicze nie są biernie legitymowane w sporze w świetle ust. 3 § 24 wymienionego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów. Przepis ten nakłada bowiem na jednostkę gospodarki uspołecznionej, w której projekt wynalazczy został zgłoszony, obowiązek dochodzenia wynagrodzenia od jednostki gospodarki uspołecznionej, która projekt ten stosuje, tj. od Wojewódzkich Zakładów Chłodniczych w W. Z tych przyczyn powództwo w stosunku do Wojewódzkich Zakładów Chłodniczych w W. podlegało oddaleniu. Natomiast .Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w stosunku do pozwanego H. w części oddalającej powództwo o kwotę 2.149 zł, której powód dochodził od Wojewódzkich Zakładów Chłodniczych w W. Pozwany H., wedle powyższych wyjaśnień, jest legitymowany w procesie o wynagrodzenie za projekt wynalazczy powoda, stosowany przez Wojewódzkie Zakłady Chłodnicze, gdyż Sąd Wojewódzki niewadliwie ustalił, że Zakłady Chłodnicze zamówiły wyprodukowanie oznaczonej ilości kontenerów według projektu wynalazczego powoda i stosują je u siebie. Z ustaleń tych Sąd Wojewódzki wyprowadził jednak błędne wnioski, odmawiając przyznania powodowi wynagrodzenia. Sąd Wojewódzki nie dostrzegł, że do oceny roszczeń powoda nie ma istotnego znaczenia, czy Wojewódzkie Zakłady Chłodnicze zamówiły wyprodukowanie oznaczonej ilości kontenerów według pierwotnego, a nie uzupełnionego projektu wynalazczego powoda. Istotne zaś jest stwierdzenie, że pozwany H. uznał powoda za autora projektu racjonalizatorskiego pt.: "Zwiększenie załadunku komór i nowych wsporników - paletouzbrojonych", wydając mu świadectwo racjonalizatorskie.W świetle powyższych ustaleń Wojewódzkie Zakłady Chłodnicze w Warszawie miały obowiązek, stosownie do ust. 2 § 24 wymienionego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów, ustalić wynagrodzenie przysługujące twórcy projektu wynalazczego i przekazać je pozwanemu H., a ten obowiązany jest wypłacić je powodowi, ponieważ nie zostało ono objęte ugodą w zakresie nie przekraczającym górnej granicy wynagrodzenia przewidzianej w § 22 ust. 1 tegoż rozporządzenia.Sąd Wojewódzki jednak nie poczynił w tym przedmiocie ustaleń, wskutek czego Sąd Najwyższy nie mógł merytorycznie rozstrzygnąć niniejszej sprawy, przekazał więc ją z mocy art. 388 § 1 kpc do ponownego rozpoznania w wyżej oznaczonym zakresie w myśl powyżej udzielonych wskazań (art. 389 kpc).