I PR 389/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie: W. Kuryłowicz, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Związku Zawodowego Pracowników Handlu i Spółdzielczości w Polsce - Zarząd Okręgu w P. na rzecz Mariana P. przeciwko Zakładom Stolarskim - Spółdzielni Pracy w L. o ustalenie, na skutek rewizji strony powodowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 11 sierpnia 1965 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu.Uzasadnienie faktyczneZwiązek Zawodowy Pracowników Handlu i Spółdzielczości - Zarząd Okręgu w P., działając na rzecz Mariana P., żądał ustalenia, że Marian P. wniósł w terminie - do walnego zgromadzenia Spółdzielni - odwołanie od decyzji rady nadzorczej Spółdzielni z dnia 27 sierpnia 1964 r. wykluczającej go z listy członków.Decyzją rady nadzorczej został on wykluczony ze Spółdzielni i od tej decyzji w dniu 28 sierpnia 1964 r. odwołał się ponownie do rady nadzorczej, która pismem z dnia 31 sierpnia 1964 r. zawiadomiła go o podtrzymaniu swej decyzji. Następnie powód pismem z dnia 9 września 1964 r. złożył odwołanie do Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Pracy w P.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił.Z dołączonych do pozwu dokumentów i wyjaśnień powoda wynika, że na pismo z dnia 9.IX.1964 r. powód otrzymał z WZSP w P. odpowiedź informującą go, że powinien złożyć odwołanie do walnego zgromadzenia członków Spółdzielni. Powód przyznał, że odwołania takiego w ogóle nie składał.W sprawie Sądu Powiatowego w Lesznie (C 157/65) powód twierdził, że z dniem 20 sierpnia 1964 roku przestał być członkiem Spółdzielni i przyznał, że nie odwoływał się do walnego zgromadzenia; następnie w pisanej osobiście rewizji w tej sprawie oświadczył, że godzi się z wykluczeniem go ze Spółdzielni. Na tej podstawie Sąd Wojewódzki ustalił, że powód nie odwołał się i nie zamierzał odwoływać się do walnego zgromadzenia od decyzji rady nadzorczej pozwanej Spółdzielni.Zgodnie z art. 30 § 1 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach dochodzenie w drodze sądowej roszczeń wynikających ze stosunku członkostwa jest dopuszczalne dopiero po wyczerpaniu postępowania wewnątrzspółdzielczego lub po bezskutecznym upływie terminów do podjęcia decyzji przez organ odwoławczy. Powództwo podlega zatem oddaleniu z mocy art. 30 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach.W rewizji od tego wyroku Związek Zawodowy wnosi o jego zmianę i ustalenie, że pozwany obowiązany jest zwołać walne zgromadzenie wobec wniesienia przez powoda M.P. odwołania od decyzji rady nadzorczej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Wytoczony w sprawie niniejszej pozew został podpisany przez radcę prawnego Zarządu Okręgu Zw. Zaw. Prac. Handlu i Spółdzielczości w P. Z pisma zaś nazwanego "upoważnieniem" wynika upoważnienie radcy prawnego Z.J. do występowania przed sądem w imieniu zarządu Okręgu ZZP w sprawie powoda przeciwko pozwanemu po stronie pracownika; pismo to zostało podpisane przez sekretarza i przewodniczącego Zarządu Okręgu.W związku z tym i ze złożoną rewizją wymaga określenia, w jakim charakterze działa Związek Zawodowy w sporze niniejszym.Jak wynika z art. 8, 61, 62 i 63 k.p.c., wystąpienie organizacji społecznej ludu pracującego w procesie nie we własnym imieniu, lecz w interesie pracownika, może przybrać formę wytoczenia powództwa na rzecz obywatela (art. 61 § 2 k.p.c.), wzięcia udziału w toczącym się postępowaniu (art. 8 k.p.c.), czyli uczestnictwa w postępowaniu w rozumieniu art. 62 k.p.c., oraz wzięcia udziału w postępowaniu celem przedstawienia sądowi istotnego dla sprawy poglądu takiej organizacji, wyrażonego w uchwale lub w oświadczeniu ich należycie umocowanych organów (art. 63 k.p.c.).Poza tymi formami występowania organizacji ludu pracującego w procesie ze stosunku pracy, art. 466 § 1 k.p.c. przewiduje, że pełnomocnikiem pracownika może być również przedstawiciel związku zawodowego.Oceniając na podstawie tych przepisów, w jakim charakterze występuje w sprawie Związek Zawodowy, należy przyjąć, że chodzi o wytoczenie powództwa przez Związek Zawodowy na rzecz pracownika. Z tego względu Sąd Wojewódzki - na podstawie art. 56 w związku z art. 62 k.p.c. - obowiązany był zawiadomić osobę, na rzecz której Związek Zawodowy wytoczył powództwo, i doręczyć jej odpis pozwu w celu umożliwienia wstąpienia jej do sprawy w charakterze powoda.W sprawie wymaga ponadto rozważenia kwestia, czy Związek Zawodowy jest uprawniony do wytoczenia powództwa, o które chodzi w niniejszym procesie. Na to pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej.Związek Zawodowy uprawniony jest do wytaczania powództw ze stosunku pracy również wtedy, gdy chodzi o członków spółdzielni. Przez pojęcie bowiem roszczeń pracowników ze stosunku pracy w rozumieniu art. 61 § 1 k.p.c. należy rozumieć także roszczenia ze spółdzielczego stosunku pracy. Podstawę do tego wniosku daje art. 459 § 2 k.p.c. W przepisie tym chodzi nie tylko o roszczenia ze spółdzielczego stosunku pracy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale również o żądanie uchylenia uchwały wykluczającej z listy członków. Jak wynika z przepisów ustawy o spółdzielniach i ich związkach (art. 128 § 3), oba te uprawnienia pozostają ze sobą w ścisłym związku prawnym, w szczególności uchylenie uchwały walnego zgromadzenia o wykluczeniu ze spółdzielni stanowi przesłankę dochodzenia roszczeń o nawiązanie stosunku pracy i o odszkodowanie.2. Sąd Wojewódzki nie rozpoznał istoty sprawy.Żądanie zgłoszone zarówno w pozwie, jak i w rewizji jest sformułowane wadliwie. Żądanie ustalenia, że powód wniósł odwołanie do walnego zgromadzenia, jak i żądanie ustalenia (zgłoszone w rewizji), że pozwana jest obowiązana zwołać walne zgromadzenie, są niedopuszczalne na podstawie art. 189 k.p.c., gdyż ani w jednym, ani w drugim wypadku nie chodzi o ustalenie istnienia stosunku prawnego lub prawa. Postępowanie sądowe nie ma na celu ustalenia, czy dana osoba dokonała w terminie czynności, od której dokonania zależą skutki prawne. W postępowaniu sądowym nie można również żądać zobowiązania jakiegoś organu do podjęcia jakiejś czynności. Z tych względów wszystkie wywody zaskarżonego wyroku należy uznać za chybione, jako dokonane bez uwzględnienia art. 189 k.p.c. Gdyby zatem były podstawy do przyjęcia, że w sprawie chodzi o takie żądania, pozew podlegałby oddaleniu.Według jednak art. 470 § 1 k.p.c. (który ma zastosowanie w sprawie niniejszej na podstawie art. 459 § 2 k.p.c.), po wniesieniu pozwu sąd przeprowadza postępowanie wyjaśniające. Postępowanie wyjaśniające ma na celu m.in. dokładniejsze określenie żądania powoda (art. 471 pkt 3 k.p.c.). Jeżeli zachodzi taka konieczność, sąd nie może zaniechać przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Z akt sprawy niniejszej nie wynika, aby Sąd Wojewódzki wydał postanowienie przewidziane w art. 472 zd. 2 k.p.c.Sąd Wojewódzki nie miał również na względzie przepisu art. 475 § 1 k.p.c. Z faktów przytoczonych w pozwie wynika, że powód został wykluczony ze spółdzielni, że odwołał się zaraz następnego dnia do rady nadzorczej Spółdzielni i jednocześnie odwołał się do Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Pracy. Te fakty przytoczone przez powoda mogłyby dawać podstawę do wniosku, że powodowi nie chodzi o żądanie ustalenia, ale o uchylenie uchwały rady nadzorczej. W tym wyraża się jego interes prawny. Do tego wniosku doszedłby zapewne Sąd Wojewódzki, gdyby przeprowadził postępowanie wyjaśniające i miał na względzie art. 475 § 1 k.p.c.Zaskarżony wyrok podlega z tych względów uchyleniu i sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. wobec stwierdzenia przez Sąd Najwyższy podstawy rewizyjnej określonej w art. 368 pkt 5 k.p.c. Za uchybienie procesowe mogące mieć wpływ na wynik sprawy należy uznać uchybienie przepisowi art. 472 i art. 471 pkt 3 k.p.c. Nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu dokładniejszego określenia żądania powoda stanowi uchybienie procesowe mające wpływ na wynik sprawy.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w wyżej wskazanym kierunku. Nie wyłącza przy tym przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego fakt, że sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania. Wniosek ten uzasadnia fakt, że dotychczas nie zostało dokładnie określone żądanie pozwu.Gdyby w wyniku postępowania wyjaśniającego okazało się, że powód domaga się uchylenia uchwały rady nadzorczej, Sąd Wojewódzki przy rozpoznaniu sprawy powinien mieć na względzie co następuje:Odwołanie się powoda w dniu 28.VIII.1964 r. do rady nadzorczej spółdzielni mogło być potraktowane zgodnie z jego istotą jako odwołanie się od decyzji rady walnego zgromadzenia. Jeżeli powód nie znał przepisów, to w każdym razie powinny je znać organy spółdzielni. Zamiast więc - w odpowiedzi na pismo powoda kwestionujące wykluczenie ze spółdzielni - podtrzymywać "skreślenie z listy członkowskiej" rada nadzorcza powinna potraktować zarzuty powoda jako odwołanie do walnego zgromadzenia. Na skutek takiego postępowania rady nadzorczej należy przyjąć, że powód mógł zaskarżyć decyzję rady bezpośrednio do sądu, żądając uchylenia uchwały rady. Należałoby bowiem przyjąć, że walne zgromadzenie nie zostało zwołane w terminie. W związku z tym nie wchodzi w grę kwestia, czy powództwo zostało wniesione w terminie określonym w art. 38 § 3 ustawy o spółdzielniach i ich związkach.