I PR 432/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie: W. Winawer, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Mariana T. przeciwko Spółdzielni Pracy "S" w W. o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia, na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 6 września 1967 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym w dniu 28 listopada 1966 r. powód żądał uchylenia uchwały walnego zgromadzenia pozwanej Spółdzielni z dnia 19 października 1966 r., wykluczającej go z tej Spółdzielni. Dla uzasadnienia tego żądania powód powołał się na dotychczasowe procesy toczące się z jego powództwa przeciwko Spółdzielni oraz na fakt wykluczenia go z tej Spółdzielni wspomnianą uchwałą. Walne zgromadzenie w zaskarżonej uchwale podało - jako przyczynę wykluczenia - szkalowanie przez powoda dobrego imienia Spółdzielni i procesowanie się powoda ze Spółdzielnią. Powód, występując przeciwko Spółdzielni na drogę postępowania sądowego, realizuje jedynie swoje prawo do żądania ustalenia przez sąd kwestii spornych między nim a Spółdzielnią. Pozwana Spółdzielnia, wykluczając powoda w czasie toczącego się procesu o dopuszczenie do pracy, chce obejść prawo i złośliwie zmierza do niedopuszczenia powoda do pracy.Strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa, zaprzeczając twierdzeniom powoda i przytaczając okoliczności mające uzasadniać słuszność uchwały o wykluczeniu powoda ze Spółdzielni.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo, uchylając uchwałę walnego zgromadzenia z dnia 19 października 1966 r. wykluczającą powoda ze Spółdzielni.Dla uzasadnienia tego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki przytoczył, co następuje:Niesporne jest, że w 1961 r. powód został przyjęty w poczet członków pozwanej Spółdzielni. W końcu 1962 r. strona pozwana wypowiedziała powodowi umowę i zwolniła go z pracy. Na skutek skierowania przez powoda sprawy na drogę procesu, Sąd stwierdził, że dokonane przez Spółdzielnię wypowiedzenie było bezskuteczne (wyrok SN z dnia 16.IX.1964 r.). W czerwcu 1964 r. strona pozwana skreśliła powoda z listy członków. Powód wystąpił o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia w tym względzie, a Sąd Wojewódzki uwzględnił jego żądanie (wyrok SW z dnia 1.XII.1965 r.). Ponadto powód dochodził roszczeń majątkowych, które tylko częściowo zostały uwzględnione. Walne zgromadzenie pozwanej Spółdzielni podjęło dnia 19.X.1966 r. uchwałę, w której zatwierdziło decyzję o wykluczeniu powoda ze Spółdzielni. Jako uzasadnienie tej uchwały podano, że powód posługuje się nieprawdą o rzekomym poszukiwaniu pracy i niemożności jej znalezienia. Od 1963 r. działa on na szkodę Spółdzielni przez usiłowanie uzyskania od niej wygórowanych lub wręcz bezzasadnych odszkodowań przy równoczesnym szkalowaniu dobrego imienia Spółdzielni i demonstrowaniu wyjątkowo złej woli oraz nieprzebieraniu w środkach, co nie daje się pogodzić z zasadami współżycia społecznego.Sąd Wojewódzki stwierdził, że rozstrzygnięcie sprawy zależy od oceny, czy zachowanie powoda rzeczywiście nie da się pogodzić z zasadami współżycia społecznego i czy jego działanie było szkodliwe dla Spółdzielni. Należy zaznaczyć, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6.IV.1966 r. podkreślił, iż działanie Spółdzielni wobec powoda było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, skoro pozwana - po wydaniu orzeczenia stwierdzającego nieprawidłowość rozwiązania stosunku pracy z powodem - podjęła decyzję o wykreśleniu go z listy członków. Takie działanie zakwalifikował Sąd Najwyższy jako zmierzające do obejścia prawa. Mimo to następnie na walnym zgromadzeniu przedstawiono zebranym, że uchwała o wykreśleniu powoda ze Spółdzielni została przez Sąd uchylona tylko z przyczyn formalnych oraz że przepisy ze stosunku pracy są dość złożone, a ich "interpretacja nie zawsze słuszna". Nie podano natomiast zebranym istotnych okoliczności, które spowodowały uwzględnienie części żądań powoda w licznych procesach, jakie wytoczył on przeciwko Spółdzielni.Sąd Wojewódzki uznał, że nie stanowi działania na szkodę Spółdzielni to, iż jej członek, czując się poszkodowany, usiłuje w drodze sądowej dochodzić swych praw. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, że niektóre żądania powoda, jako bezzasadne lub wygórowane, uległy oddaleniu. Nie można bowiem czynić zarzutu powodowi, że nie zna przepisów prawa w takim stopniu, by musiał swe pretensje podać we właściwej wysokości. Kwestia zaś możności otrzymania przez powoda pracy po zwolnieniu go ze Spółdzielni została prawomocnie przez Sąd rozstrzygnięta i wiąże strony procesu oraz inne sądy. Nie udowodniła strona pozwana, by powód ją szkalował i nie przebierał w środkach. Zarzut taki mógłby się ostać, gdyby np. powód składał do władz lub organów nadrzędnych pozwanej jakieś fałszywe doniesienia, ale tego pozwana nawet nie twierdziła.Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że podjęta w dniu 19.X.1966 r. uchwała walnego zgromadzenia, jako niezgodna z prawem, musi ulec uchyleniu. Jak wyjaśniono, powodowi nie można skutecznie zarzucić ani działania na szkodę Spółdzielni, ani działania pozostającego w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Odmienna zaś ocena walnego zgromadzenia nie znalazła potwierdzenia w faktach. Z tych zasad z mocy art. 38 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach oraz art. 98, 316 § 1 k.p.c. powództwo należało uwzględnić.Postanowieniem z dnia 9 stycznia 1968 r. Sąd Najwyższy postanowił rozprawę odroczyć i zawiadomić prokuratora o sprawie na podstawie art. 99 k.p.c. W związku z tym do postępowania wstąpił przedstawiciel Generalnej Prokuratury PRL. W zgłoszonym wniosku prokurator wniósł o oddalenie rewizji pozwanej Spółdzielni.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpatrując sprawę na skutek rewizji pozwanej zważył, co następuje:Skarżący zarzuca uchybienie przepisowi art. 328 k.p.c. na skutek ograniczenia się Sądu Wojewódzkiego do stwierdzenia, że uchwała walnego zgromadzenia, jako niezgodna z prawem, musi ulec uchyleniu. Jakkolwiek Sąd ten powołał się na art. 38 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach, to jednak - zdaniem skarżącego - należało wskazać naruszone prawo, statut lub uchwały właściwych związków.Zarzut ten jest chybiony, po pierwsze dlatego, że skarżący nie wskazuje, na podstawie jakich przepisów prawnych powinno zapaść odmienne rozstrzygnięcie, tj. oddalenie powództwa, a po drugie dlatego, że Sąd Wojewódzki uczynił zadość wymaganiom sformułowanym w art. 328 k.p.c., powołując art. 38 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach i stwierdzając jednocześnie, że powodowi nie można skutecznie zarzucić ani działania na szkodę Spółdzielni, ani działania pozostającego w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. W ten sposób Sąd Wojewódzki jasno dał wyraz temu, że przyczyny wykluczenia powoda ze Spółdzielni, powołane w uchwale walnego zgromadzenia i zakwalifikowane jako przyczyny wymienione w § 20 statutu Spółdzielni, okazały się nieuzasadnione.Wbrew odmiennemu poglądowi wyrażonemu przez pozwaną Spółdzielnię, w postępowaniu o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia w zakres rozstrzygnięcia sądu wchodzi nie tylko kontrola uchwał z punktu widzenia ich formalnej zgodności z przepisami ustawy o spółdzielniach, postanowieniami statutu i uchwałami organów spółdzielni (a więc m.in. co do tego, czy przy zwoływaniu walnego zgromadzenia lub podejmowaniu uchwały organy spółdzielni nie dopuściły się wadliwości). Przedmiotem oceny i rozstrzygnięcia sądu w takim sporze jest również - podobnie jak w dziedzinie sporów ze stosunków pracy - to, czy zakomunikowanie członkowi spółdzielni przyczyny wykluczenia przewidziane są przepisami odnoszących się do stosunków prawnych między członkiem a spółdzielnią, czy powołane przyczyny uzasadniały wykluczenie ze spółdzielni oraz czy odpowiadają one rzeczywistemu stanowi rzeczy.Ocena postępowania członka spółdzielni co do zgodności z zasadami współżycia społecznego należy do właściwych organów spółdzielni tylko w stadium podejmowania uchwały. Zasady współżycia społecznego są obiektywnym miernikiem oceny. O tym, czy zasady współżycia społecznego mogą pociągnąć za sobą skutek przewidziany przez prawo, rozstrzyga - w razie sporu, a więc w procesie - sąd. Nie zachodzi także inna sytuacja w razie wykluczenia członka spółdzielni z powołaniem się na zasady współżycia społecznego, jeżeli członek żąda uchylenia uchwały wykluczającej go ze spółdzielni; w wypadku takim kontrola należy do sądu. Jeżeli przepisy prawa lub postanowienia statutu spółdzielni powołują się na zasady współżycia społecznego, wiążąc z nimi określone skutki prawne, to nie można twierdzić, iż stanowisko jednej ze stron (w tym wypadku spółdzielni) jest w takim stopniu autonomiczne, że spółdzielni przysługuje decydująca i nieodwołalna ocena, czy zachowanie się danego członka zgodne jest z zasadami współżycia społecznego, i że kontrola w tym zakresie ze strony sądu czy innych właściwych organów jest wyłączona.Nieuzasadniony jest również zarzut dotyczący ustalenia przez Sąd Wojewódzki, że nie było podstaw do wykluczenia powoda ze Spółdzielni. Sąd Wojewódzki trafnie ocenił, że przytoczone w uchwale rady i walnego zgromadzenia przyczyny wykluczenia nie uzasadniały uchwały o wykluczeniu. Należy stwierdzić, że stosunki miedzy powodem a Spółdzielnią od kilku lat układają się niepomyślnie, na co wpływ decydujący ma postępowanie Spółdzielni względem powoda. Przyczyny tego stanu rzeczy nie można przypisać wyłącznie powodowi, zwłaszcza że powód dostosowuje swoją obronę do postępowania względem niego Spółdzielni. Należy zwrócić uwagę na posługiwanie się przez pozwaną Spółdzielnię, która korzysta z pomocy prawnika, nie mniej niestosownymi zwrotami w pismach procesowych, jak np.: "tego rodzaju tupeciarstwo i cwaniactwo nie mogło być dłużej tolerowane". W swych stosunkach z członkami pozwana Spółdzielnia (jej organy) powinna mieć na względzie § 4 statutu, według którego spółdzielnia ma na celu między innymi prowadzenie działalności społeczno-wychowawczej dla stałego podnoszenia materialnego i kulturalnego poziomu życia i świadomości społecznej swoich członków oraz dla dobra Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Podstawy do wykluczenia nie może uzasadniać fakt występowania powoda przeciwko Spółdzielni na drogę sądową, nawet wówczas, gdy wynik procesu nie oznacza uwzględnienia wszystkich dochodzonych roszczeń. Przytoczone w uchwale rady Spółdzielni okoliczności dotyczące poszukiwania pracy mogą być ocenione tylko w takim procesie, w którym należeć będą do faktów spornych między stronami. Zarzuty przytoczone w piśmie rady Spółdzielni nie mogą być również traktowane jako szkalowanie Spółdzielni i działanie na jej szkodę.Z powyższych przyczyn wyniki kontroli rewizyjnej uzasadniają oddalenie rewizji pozwanej Spółdzielni, jako nieuzasadnionej.