I PR 62/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia, J. Krzyżanowski. Sędziowie: F. Szczepański, A., Nalewajko. (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa. Jana W., przeciwko Spółdzielni Inwalidów, Emerytów i Nauczycieli w W. o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia, na skutek, rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 20 listopada 1963 r.,zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu zmienił w ten sposób, że: 1) nakazał Spółdzielni Inwalidów, Emerytów i Nauczycieli w W. nawiązanie stosunku pracy z Janem W.; 2) zasądził od Spółdzielni Inwalidów, Emerytów i Nauczycieli w W. na rzecz Jana W. 12.179 zł z 8% od dnia 16 sierpnia 1962 r.; 3) przyznał powodowi od strony pozwanej tytułem kosztów procesu za obie instancje 920 zł; 4) nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa tytułem nie uiszczonych opłat sądowych od pozwu i rewizji: od Spółdzielni Inwalidów, Emerytów i Nauczycieli w W. - 1.666 zł i od Jana W. z zasądzonego roszczenia 105 zł.Uzasadnienie faktycznePowód Jan W. wniósł o: 1) uchylenie uchwały walnego zgromadzenia pozwanej Spółdzielni Inwalidów, Emerytów i Nauczycieli w W. z dnia 12.VI.1962 r. o wykluczeniu go ze Spółdzielni, 2) uchylenie uchwały walnego zgromadzenia z tej samej daty o pozbawieniu go prawa uczestnictwa w podziale czystej nadwyżki za 1961 r., 3) nakazanie pozwanej Spółdzielni, żeby niezwłocznie przywróciła powoda do pracy na warunkach obowiązujących w dniu 28 grudnia 1961 r., 4) zasądzenie od pozwanej Spółdzielni na rzecz powoda kwoty 17.988 zł. Ta ostatnia kwota obejmuje: a) odszkodowanie w wysokości 8.575 zł za okres sześciu miesięcy po uwzględnieniu zarobków uzyskanych przez powoda w innym zakładzie pracy, b) ekwiwalent za 17 dni nie wykorzystanego urlopu wypoczynkowego za 1960 r. w kwocie 2.879 zł, c) ekwiwalent za miesięczny urlop wypoczynkowy za 1962 r. w kwocie 4.200 zł, d) wynagrodzenie z tytułu udziału w części nadwyżki bilansowej za 1961 r. w wysokości 2.334 zł. W toku procesu roszczenie pieniężne pozwu zostało ograniczone do kwoty 15.533 zł. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa i wyjaśniła, że wykluczenie powoda ze Spółdzielni nastąpiło na skutek popełnionych przez niego nadużyć.Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy wyrokiem z dnia 20 listopada 1963 r. uchylił zaskarżoną uchwałę walnego zgromadzenia o wykluczeniu powoda ze Spółdzielni i zasądził od pozwanej Spółdzielni na rzecz powoda kwotę 2.334 zł, a w pozostałej części powództwo oddalił.W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Wojewódzki stwierdził, że zaskarżona uchwała walnego zgromadzenia o wykluczeniu powoda ze Spółdzielni została powzięta z naruszeniem § 20 pkt 2, 42 pkt 1 i 18 pkt 2 statutu Spółdzielni i z tego względu podlega ona uchyleniu. Sąd uznał również, że powodowi przysługuje dochodzona pozwem nadwyżka bilansowa za rok 1961. Natomiast zdaniem Sądu Wojewódzkiego nie zasługują na uwzględnienie roszczenia odszkodowawcze powoda łącznie z żądaniem przywrócenia go pracy, a to wobec uchybienia terminu prekluzyjnego z art. 127 § 5 i art. 128 § 2 ustawy o spółdzielniach. Powód bowiem otrzymał pismo o wykluczeniu go ze spółdzielni w dniu 2.I.1962 r., a pozew w niniejszej sprawie wniósł w dniu 21.VII.1962 r., czyli po upływie sześciu miesięcy.Powyższy wyrok w części oddalającej roszczenie o przywrócenie do pracy i zasądzenie kwoty 13179 zł został zaskarżony przez powoda. Powód wnosi w rewizji o uchylenie wyroku w powyższym zakresie i o przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 127 § 3-5 i art. 128 § 1 i 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach przez uznanie, że roszczenia powoda, których dotyczy rewizja, uległy skutkom prekluzji przewidzianej w powyższych przepisach.Trafnie podnosi skarżący, że nieuzasadnione było oddalenie jego roszczeń z tytułu wynagrodzenia za nie wykorzystane urlopy wypoczynkowe z powołaniem się na prekluzję tych roszczeń z mocy art. 127 § 5 ustawy z dnia 17.II.1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61), ponieważ przewidziany w tym przepisie sześciomiesięczny termin prekluzyjny roszczeń tych w ogóle nie dotyczy. Z oświadczeń pełnomocnika strony pozwanej złożonych na rozprawie rewizyjnej wynika, że w sprawie jest niesporne, iż powód bez swojej winy nie wykorzystał części urlopu wypoczynkowego za rok 1960, mianowicie 17 dni, i że należy mu się tytułem ekwiwalentu za ten urlop kwota dochodzona pozwem.Wobec prawidłowego ustalenia Sądu Wojewódzkiego, że pismo strony pozwanej z dnia 30 grudnia 1961 r. o wykluczeniu powoda ze Spółdzielni i rozwiązania z nim spółdzielczego stosunku pracy zostało doręczone powodowi w dniu 2 stycznia 1962 r., uznać należy, że powód nabył prawa do urlopu za rok 1962, którego nie mógł wykorzystać na skutek rozwiązania z nim stosunku pracy. Wobec zaś prawomocnego uchylenia uchwały walnego zgromadzenia o wykluczeniu powoda ze Spółdzielni, uznać należy, że powód prawa do urlopu nie utracił, należy mu się więc wynagrodzenie również za ten urlop, a to stosownie do przepisów art. 2 i 3 ustawy z dnia 16.V.1922 r. o urlopach dla pracowników zatrudnionych w przemyśle i handlu (tekst jedn.: Dz. U. z 1949 r. Nr 47, poz. 365 z późn. zmian.) oraz przepisów rozp. Rady Ministrów z dnia 2.VII.1959 r. (Dz. U. Nr 42, poz. 264), które mają zastosowanie w niniejszej sprawie z mocy art. 130 ustawy o spółdzielniach i ich związkach. Skoro wniesienie pozwu nastąpiło w dniu 21.VII.1963 r., a więc przed upływem roku od rozwiązania z powodem spółdzielczego stosunku pracy, to roszczenie powoda z tytułu wynagrodzenia za nie wykorzystane urlopy nie uległy prekluzji z art. 473 k.z., żadne zaś inne terminy prekluzyjne w tym zakresie w grę nie wchodzą.Trafnie wywodzi dalej skarżący, że - wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego - termin prekluzyjny z art. 127 § 5 ustawy o spółdzielniach i ich związkach nie ma również zastosowania do jego roszczenia o nawiązanie stosunku pracy. Przepis ten przewiduje sześciomiesięczny termin prekluzyjny tylko dla dochodzenia odszkodowania określonego w § 3. Natomiast roszczenie o nawiązanie stosunku pracy nie ulega prekluzji i może być dochodzone tak długo, dopóki trwa stosunek członkostwa, co wynika z istoty członkostwa w spółdzielni pracy (art. 123 wyżej powołanej ustawy). Dla powoda roszczenie to powstało w chwili uchylenia zaskarżonym wyrokiem uchwały walnego zgromadzenia o wykluczeniu go ze Spółdzielni, brak było zatem podstaw do przyjęcia, że w momencie wydania wyroku roszczenie to było sprekludowane. Prawomocne uchylenie uchwały walnego zgromadzenia o wykluczeniu powoda ze Spółdzielni przesądza też kwestię zasadności roszczenia powoda o nawiązanie stosunku pracy.Natomiast nie można się zgodzić z wywodami rewizji, że powołany przez Sąd Wojewódzki przepis art. 127 § 5 ustawy o spółdzielniach i ich związkach nie ma zastosowania do roszczenia powoda o odszkodowanie. Stosownie do art. 128 § 3 ustawy o spółdzielniach i ich związkach w związku z § 2, przepisy art. 127 § 3-5 ustawy mają zastosowanie także do wypadku, gdy spółdzielczy stosunek pracy wygasa wskutek bezzasadnego wykluczenia członka ze spółdzielni. Mimo to trafnie rewizja kwestionuje pogląd Sądu Wojewódzkiego o prekluzji roszczenia powoda. Wobec tego że przepis art. 128 § 3 ustawy o spółdzielniach i ich związkach uzależnia prawo bezzasadnie wykluczonego członka do dochodzenia odszkodowania i nawiązania stosunku pracy od tego, czy członek dochodzi w trybie przewidzianym w art. 38 ustawy uchylenia uchwały walnego zgromadzenia o wykluczeniu go ze spółdzielni, uznać należy, że roszczenie o odszkodowanie za rozwiązanie stosunku pracy, będące konsekwencją wykluczenia (art. 126 § 1 ustawy), nie powstaje i nie staje się wymagalne przed uchyleniem uchwały o wykluczeniu i przed przywróceniem wykluczonemu jego praw członkowskich. Dlatego w wypadku określonym w art. 128 § 3 ustawy o spółdzielniach i ich związkach sześciomiesięczny termin prekluzyjny z art. 127 § 5 tej ustawy nie biegnie od chwili bezzasadnego rozwiązania stosunku pracy, jak to ma miejsce w sytuacjach przewidzianych w art. 127 § 1 i art. 128 § 1 ustawy, lecz dopiero od daty uchylenia uchwały walnego zgromadzenia o wykluczeniu. Z tego względu, skoro powód w jednym pozwie dochodzi uchylenia uchwały walnego zgromadzenia i zasądzenia odszkodowania, to brak było podstaw do oceny tego ostatniego roszczenia jako sprekludowanego.Podnieść również należy, że stosownie do przepisu art. 30 § 1 w związku z art. 133 ustawy o spółdzielniach i ich związkach roszczenia przewidziane w art. 128 § 3 mogą być dochodzone sądownie dopiero po wyczerpaniu postępowania wewnątrzspółdzielczego. W myśl art. 30 § 2 ustawy wniesienie odwołania do organów spółdzielni powoduje zawieszenie biegu przedawnienia i terminu zawitego do dnia zakończenia postępowania wewnątrzspółdzielczego. Z mocy powyższego przepisu okres, w którym toczy się postępowanie wewnątrzspółdzielcze aż do powzięcia uchwały przez walne zgromadzenie, nie może być wliczony do sześciomiesięcznego terminu prekluzyjnego z art. 127 § 5 ustawy o spółdzielniach. Również z tego względu pogląd Sądu Wojewódzkiego o prekluzji roszczenia powoda uznać należy za nietrafny, skoro uchwała walnego zgromadzenia o wykluczeniu powoda ze Spółdzielni zapadła w dniu 12.VI.1962 r., a pozew został wytoczony w dniu 21.VII.1962 r.W tym stanie rzeczy - mając na uwadze, że okoliczności stanowiące podstawę faktyczną roszczeń powoda i wysokość tych roszczeń są pomiędzy stronami niesporne i że Sąd Wojewódzki, oddalając częściowo powództwo, nie dopuścił się uchybień procesowych, ale naruszył prawo materialne (mianowicie przepis art. 127 § 5 ustawy o spółdzielniach i ich związkach) - Sąd Najwyższy z mocy art. 386 k.p.c. zmienił wyrok w zaskarżonej części i nakazał stronie pozwanej nawiązanie z powodem stosunku pracy oraz zasądził na rzecz powoda kwotę 13.179 zł, obejmującą wynagrodzenie za urlop za rok 1960 (zł 2.879), wynagrodzenie za urlop za rok 1962 (zł 4.200) oraz odszkodowanie za okres sześciomiesięczny po potrąceniu uzyskanych przez powoda zarobków w innym zakładzie pracy (zł 6.100).Orzeczenie o kosztach procesu oparte zostało na przepisach art. 100 i 119 k.p.c.