I PR 40/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Brzeziński, E. Jachczyk.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, M. Sławińskiej, w sprawie z wniosku Jerzego N., Leszka P. i Grzegorza D. przeciwko Fabryce Kotłów w S. o dodatek mistrzowski na skutek odwołania wnioskodawców od orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Fabryce Kotłów w S. z dnia 11 stycznia 1980 r., po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 19 lutego 1980 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznychprzejął sprawę do rozpoznania, uchylił orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Sędziszowskiej Fabryce Kotłów w S. z dnia 11 stycznia 1980 r. i przekazał sprawę tej komisji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy, zatrudnieni w pozwanej Fabryce na stanowisku mistrzów od 1976 r. lub 1977 r., zostali we wrześniu 1978 r. skierowani na kurs mistrzowski i po skończeniu kursu w czerwcu 1979 r. otrzymali tytuły mistrzów dyplomowanych.W grudniu 1979 r. wystąpili z roszczeniami do Zakładowej Komisji Rozjemczej przy pozwanej Fabryce o zasądzenie dodatkowego wynagrodzenia w kwocie po 500 zł miesięcznie, przysługującego mistrzom dyplomowanym zgodnie z § 7 uchwały nr 21 Rady Ministrów z dnia 23 stycznia 1976 r. w sprawie obowiązków i uprawnień mistrzów w zakładach pracy (M. P. Nr 7, poz. 34).Zakładowa Komisja Rozjemcza orzeczeniami z dnia 11.I. oddaliła roszczenia wnioskodawców. W uzasadnieniach orzeczeń podniosła, że stosownie do treści § 6 wymienionej uchwały wnioskodawcy nie spełnili warunków do wytypowania ich do złożenia egzaminu na mistrza dyplomowanego przez państwową komisją egzaminacyjną, ponieważ nie pracowali na stanowiskach mistrzów lub starszych mistrzów przez okres co najmniej 5 lat. Z tego względu mimo zdania egzaminów i uzyskania tytułów mistrzów dyplomowanych nie przysługują im dodatki w kwocie po 500 zł miesięcznie.Wnioskodawcy zaskarżyli orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej, wywodząc, że w sprawie dodatków mistrzowskich decyduje otrzymanie tytułu "mistrz dyplomowany", bez znaczenia zaś jest fakt nieprzepracowania okresu 5-letniego na stanowisku mistrza lub starszego mistrza.Rozpoznając odwołania wnioskodawców od orzeczeń Zakładowej Komisji Rozjemczej, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych powziął wątpliwość, czy pracownikom legitymującym się tytułami mistrzów dyplomowanych zatrudnionym w pozwanej Fabryce na stanowisku mistrzów przez okres krótszy niż 5 lat przysługuje dodatek do wynagrodzenia przewidziany w § 7 pkt 1 uchwały nr 21 Rady Ministrów z dnia 23 stycznia 1976 r. w sprawie obowiązków i uprawnień w zakładach pracy (M. P. Nr 7, poz. 34).W uzasadnieniu wątpliwości Sąd podniósł, że zgodnie z § 6 uchwały nr 21 Rady Ministrów z dnia 23 stycznia 1976 r. pracownik zatrudniony na stanowisku mistrza lub starszego mistrza może ubiegać się o przyznanie tytułu "mistrz dyplomowany", musi jednak spełniać określone w przepisie warunki, powinien być zatrudniony na stanowisku mistrza lub starszego mistrza co najmniej 5 lat. Wnioskodawcy byli zatrudnieni na stanowiskach mistrzów przez okres krótszy niż 5 lat. Mimo to zostali skierowani na kurs we wrześniu 1978 r. przez kierownika zakładu pracy i przed państwową komisją egzaminacyjną w czerwcu 1979 r. uzyskali tytuły mistrzów dyplomowanych.W związku z powyższym zachodzi poważna wątpliwość prawna, czy wnioskodawcy legitymujący się tytułami mistrzów dyplomowanych, przyznanymi z naruszeniem § 6 ust. 1 pkt 2 uchwały nr 21 Rady Ministrów, i pracujący na stanowiskach mistrzów mają prawo do dodatkowego wynagrodzenia określonego w § 7 pkt 1 uchwały. Przepis § 7 pkt 1 uchwały nr 21 Rady Ministrów nie uzależnia prawa do dodatku mistrzowskiego od innych warunków prócz posiadania przez pracownika tytułu mistrza dyplomowanego i wykonywania pracy na stanowisku mistrza lub starszego mistrza. Podobnie tę kwestię wyjaśniono w zarządzeniu nr 10 Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 5 kwietnia 1976 r. w sprawie zasad przyznawania dodatków do wynagrodzenia mistrzów posiadających tytuł mistrza dyplomowanego, stanowiąc w § 3, że dodatek przysługuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym pracownik otrzymał tytuł mistrza dyplomowanego.Opierając się wyłącznie na brzmieniu tych przepisów, należałoby dojść do wniosku, że wnioskodawcom przysługuje dodatkowe wynagrodzenie, gdyż mają tytuły mistrzów dyplomowanych.Jednakże stosując wykładnię funkcjonalną i uwzględniając społeczno-gospodarcze przeznaczenie przepisów zawartych w uchwale nr 21 Rady Ministrów, można zająć odmienne stanowisko. Przepisy uchwały nr 21, podnosząc rangę i znaczenie mistrzów w zakładach pracy, określiły szereg szczególnych wymagań odnośnie do kwalifikacji i stażu pracy, jakimi powinni legitymować się pracownicy na tych stanowiskach. W szczególności tytuł mistrza dyplomowanego może uzyskać pracownik zatrudniony na stanowisku mistrza lub starszego mistrza przez co najmniej 5 lat. Okręgowy Sąd stanął wobec kontrowersyjnego zagadnienia, czy uzyskanie tego tytułu z naruszeniem przepisów uchwały nr 21, nawet bez winy pracowników, musi skutkować przyznanie im dodatkowego wynagrodzenia, czy też zakład pracy może odmówić płacenia dodatków, powołując się na sprzeczne z prawem uzyskanie tytułu mistrza dyplomowanego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania, uchylił zaskarżone orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej przy pozwanej Fabryce i przekazał sprawę tej komisji do ponownego rozpoznania, kierując się następującymi przesłankami:Przepisy § 6 ust. 2 rozważanej uchwały Rady Ministrów przewidują szereg przesłanek uprawniających mistrzów i starszych mistrzów do ubiegania się o przyznanie tytułu mistrza dyplomowanego.Niektóre z tych przesłanek są wyłącznie o charakterze ocennym, niektóre zaś mają charakter kryteriów obiektywnych, do których należy m. in. pięcioletni staż pracy na stanowisku mistrza. Ponadto nieodzowną przesłanką do uzyskania tytułu mistrza dyplomowanego jest skierowanie mistrza przez kierownictwo zakładu pracy na odpowiedni kurs, którego ukończenie i złożenie egzaminu z pomyślnym wynikiem dopiero daje podstawy do przyznania mu omawianego tytułu. Przesłanki zatem z § 6 uchwały są adresowane do zakładu pracy, stanowiąc kryteria prawidłowej polityki tego zakładu w zakresie kwalifikowania kandydatów ubiegających się o przyznanie tytułu mistrza dyplomowanego do uzyskania tego tytułu. Zarówno kierownictwo zakładu pracy, jak i państwowa komisja egzaminacyjna władne są kwestionować dopełnienie przez mistrza ubiegającego się o tytuł mistrza dyplomowanego wymaganych uchwałą przesłanek.Inny natomiast charakter ma przepis § 7 uchwały, który stanowi, że warunkiem uzyskania dodatku jest posiadanie tytułu mistrza dyplomowanego. Obligatoryjny charakter tego przepisu, którego adresatem jest pracownik i który daje mu prawo podmiotowe domagania się przyznania mistrzom dyplomowanym dodatku, uzależnia nabycie prawa do tego dodatku od uzyskania tytułu mistrza dyplomowanego przez pracownika pełniącego w zakładzie pracy funkcję mistrza.Uzależnienie stosowania tego rodzaju przepisu, jakim jest § 7, od innych przesłanek i zastrzeżeń, których przepis ten nie zna i - jak już o tym była mowa - niekiedy bardzo ocennych przekształciłoby jego stosowanie w sposób fakultatywny, a więc sprzeczny z jego charakterem.Oczywiście nie jest prawidłowa praktyka zakładu pracy kierująca mistrza na kurs i stwarzająca mu możliwość uzyskania tytułu mistrza dyplomowanego bez respektowania wymaganych uchwałą przesłanek, lecz następstwa takiej praktyki obciążają zakład pracy, a nie pracownika.Konkludując, trzeba stwierdzić, że wypłata mistrzowi dyplomowanemu dodatku 500 zł miesięcznie nie narusza - wbrew odmiennym sugestiom - § 7 uchwały nr 21 Rady Ministrów z dnia 23 stycznia 1976 r. w sprawie obowiązków i uprawnień mistrzów w zakładach pracy (M. P. Nr 7, poz. 34), który nie przewiduje innych przesłanek prócz posiadania tytułu mistrza dyplomowanego. Przesłanki z § 6 uchwały dotyczą innego zagadnienia, a ich przestrzeganie należy do dyrektywnych uprawnień zakładu pracy i państwowej komisji egzaminacyjnej.Wyrażony w tej sprawie przez Centralną Radę Związków Zawodowych pogląd oraz stanowisko zajęte przez występującego w rozprawie rewizyjnej Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL są zbieżne z wywiedzionym wyżej poglądem Sądu Najwyższego. Podobne stanowisko zajął już Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 września 1979 r. (I PR 79/79 - I PZP 35/79).Ponieważ Zakładowa Komisja Rozjemcza, wychodząc z odmiennych założeń, nie poczyniła ustaleń koniecznych do merytorycznego rozstrzygnięcia sporu, należało po uchyleniu zaskarżonego orzeczenia przekazać sprawę wymienionej Komisji Rozjemczej do ponownego rozpoznania (art. 63 § 2 pkt 2 i § 3 oraz art. 66 § 1 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych).