I PR 550/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Stypułkowska. Sędziowie: J. Knap, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Józefa K. przeciwko Spółdzielni Inwalidów "Ziemia Lubuska" w G. o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 27 września 1973 r.,zmienił zaskarżony wyrok i uchylił uchwałę Walnego Zgromadzenia przedstawicieli członków pozwanej Spółdzielni z dnia 28 kwietnia 1973 r., na podstawie której powód został wykluczony ze Spółdzielni, oraz uchwałę Rady z dnia 22 lutego 1973 r. o wykreśleniu powoda z rejestru członków pozwanej Spółdzielni.Uzasadnienie faktycznePowód był prezesem pozwanej Spółdzielni. Rada pozwanej Spółdzielni odwołała powoda z dniem 30 września 1972 r. ze stanowiska prezesa i członka zarządu oraz zaleciła zarządowi zatrudnienie powoda na stanowisku kierownika do spraw rehabilitacji. Zarząd pozwanej Spółdzielni pismem z dnia 21 października 1972 r. wypowiedział powodowi warunki płacy ze skutkiem na dzień 31 stycznia 1973 r. i jednocześnie zaproponował powodowi od 1 lutego 1973 r. stanowisko asystenta socjalnego oraz wynagrodzenie w kwocie 2.500 zł miesięcznie.Powód nie przyjął zaproponowanych mu warunków pracy i płacy. Do dnia 5 stycznia 1973 r. powód pracował w sekcji socjalno-rehabilitacyjnej, a następnie korzystał ze zwolnienia lekarskiego.Uchwałą nr 3/73 z dnia 22 lutego 1973 r. Rada Spółdzielni wykreśliła powoda z rejestru członków na podstawie § 28 i 36 pkt 2 statutu, podając jako przyczynę rozwiązanie z dniem 31 stycznia 1973 r. stosunku pracy, wobec nieprzyjęcia zaproponowanej przez zarząd pracy.Powód odwołał się od uchwały Rady do Walnego Zgromadzenia. Walne Zgromadzenie przedstawicieli członków pozwanej Spółdzielni na posiedzeniu w dniu 28 kwietnia 1973 r. podjęło uchwałę o treści następującej:"Walne Zgromadzenie przedstawicieli prostuje uchwałę Rady Spółdzielni nr 3/73 z dnia 22 lutego 1973 r. w ten sposób, że decyzja Rady powinna być nazwana wykluczeniem, a nie wykreśleniem z listy członków".W tym stanie faktycznym powód domagał się uchylenia uchwały Walnego Zgromadzenia z dnia 28 kwietnia 1973 r., na podstawie której został wykluczony ze Spółdzielni. Powód twierdził, że organem właściwym do wykluczenia członka ze spółdzielni jest rada, nie zaś walne zgromadzenie. Poza tym porządek obrad Walnego Zgromadzenia przewidywał jedynie rozpatrzenie odwołania powoda od uchwały Rady, wykreślającej go z rejestru członków.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, po stwierdzeniu, że uchwała Walnego Zgromadzenia nie nasuwa poważnych zastrzeżeń pod względem formalnym i merytorycznym. Niewyrażenie zgody na podjęcie proponowanej pracy było wystarczającą przyczyną wykluczenia powoda ze Spółdzielni. Rada Spółdzielni omyłkowo skreśliła powoda z rejestru członków, zamiast wykluczyć go ze Spółdzielni. Omyłkę tę sprostowało Walne Zgromadzenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, po rozpoznaniu rewizji powoda, na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i uchylił uchwałę Walnego Zgromadzenia w przedmiocie wykluczenia powoda ze Spółdzielni oraz uchwałę Rady wykreślającą powoda z rejestru członków, z przyczyn następujących:Rozwiązanie stosunku członkostwa przez Spółdzielnię wbrew woli członka może nastąpić w drodze wykluczenia lub wykreślenia tylko w wypadkach ściśle określonych w ustawie o spółdzielniach i statucie. Prawo spółdzielcze chroni członka przed dowolnością w podjęciu przez organy spółdzielni decyzji pozbawiającej go członkostwa. Przepisy tego prawa określają sposób postępowania organów spółdzielni w sprawach o wykluczenie lub wykreślenie członka i przysługujące członkowi środki obrony jego praw członkowskich.Stosownie do art. 21 § 4 ustawy o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. z 1961 r. Nr 12, poz. 61) oraz postanowień statutu obowiązującego w pozwanej Spółdzielni prawo wykluczenia lub wykreślenia członka przysługuje radzie spółdzielni.Rada pozwanej Spółdzielni wykreśliła powoda z rejestru członków, ponieważ nie wyraził on zgody na zmianę warunków pracy i płacy i po upływie okresu wypowiedzenia stosunek pracy pomiędzy stronami został rozwiązany.Zgodnie z treścią art. 21 § 2 cyt. ustawy i § 28 statutu członek może być wykreślony z rejestru członków spółdzielni, jeżeli z przyczyn przez niego nie zawinionych nie wykonuje obowiązków statutowych. Z mocy zaś § 28 statutu wykreślenie z rejestru członków spółdzielni może nastąpić w wypadku, gdy z członkiem został rozwiązany stosunek pracy i w ciągu roku nie został nawiązany ponownie. Odmowa zatem członka świadczenia pracy na nowych warunkach nie uprawnia spółdzielni do wykreślenia go z rejestru członków przed upływem roku od daty rozwiązania stosunku pracy.Jeżeli zmiana treści spółdzielczego stosunku pracy, dokonana przez spółdzielnię bez zgody członka, była uzasadniona, członek zaś bez obiektywnie usprawiedliwionych przyczyn odmawia wykonywania zmienionej rodzajowo pracy, to takie jego zachowanie się w określonych okolicznościach może stanowić zawinione naruszenie podstawowych obowiązków członkowskich i uzasadniać wykluczenie go ze spółdzielni.Uchwały Rady pozwanej Spółdzielni - wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego - nie można traktować jako w rzeczywistości stanowiącej wykluczenie powoda ze Spółdzielni, wykluczenie bowiem i wykreślenie to dwie zupełnie różne instytucje prawa spółdzielczego, mające zastosowanie do odmiennych sytuacji faktycznych, aczkolwiek ich wykorzystanie przez organ spółdzielczy prowadzi do ustania stosunku członkostwa. Wniosek Sądu Wojewódzkiego pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią oświadczenia woli Rady Spółdzielni, wyrażonego w uchwale, jej uzasadnieniu i wskazaniu podstawy prawnej. Taka swobodna interpretacja istoty i charakteru uchwały powziętej przez Radę Spółdzielni jest nie do przyjęcia i z tej przyczyny, że uniemożliwiałaby powodowi podjęcie właściwych środków w celu uchylenia niekorzystnej dla niego decyzji. Powód ocenił uchwałę Rady zgodnie z jej treścią i w odwołaniu do Walnego Zgromadzenia słusznie wskazywał na brak podstaw prawnych do jej podjęcia, nie wdając się w rozważania nad istnieniem podstaw do wykluczenia go ze Spółdzielni. Tymczasem Walne Zgromadzenie, zwołane między innymi w celu rozpatrzenia odwołania powoda od decyzji Rady o wykreśleniu go z rejestru członków, jako wewnątrzspółdzielczy organ odwoławczy, w rzeczywistości odwołania nie rozpoznało, lecz poza porządkiem obrad wykluczyło powoda ze Spółdzielni.Powzięta przez Walne Zgromadzenie przedstawicieli członków pozwanej Spółdzielni uchwała o wykluczeniu powoda jest sprzeczna z prawem, ponieważ organowi temu nie przysługiwało prawo podjęcia takiej decyzji (art. 21 § 4 cyt. ustawy), uchwała nie mogła zapaść, gdyż sprawa wykluczenia nie była objęta porządkiem obrad (art. 37 § 2 cyt. ustawy), powód został pozbawiony instancji odwoławczej w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym (art. 21 § 4 cyt. ustawy), organ ten zaś był uprawniony jedynie do rozpatrzenia odwołania od decyzji Rady, czego faktycznie nie uczynił (art. 34 § 7 cyt. ustawy).Walne zgromadzenie członków spółdzielni - na posiedzeniu zwołanym w celu rozpatrzenia odwołania członka od uchwały rady, wykreślającej go z rejestru członków spółdzielni - nie jest uprawnione do podjęcia uchwały o wykluczeniu tego członka ze spółdzielni.Zaskarżona uchwała Walnego Zgromadzenia narusza prawa powoda i jest sprzeczna ze wskazanymi wyżej przepisami prawa spółdzielczego. Z tej przyczyny Sąd Najwyższy zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego i na podstawie art. 38 § 2 ustawy o spółdzielniach uchylił zaskarżoną uchwałę.Również uchwała Rady Spółdzielni wykreślająca powoda z rejestru członków jest niezgodna z prawem i podlega uchyleniu przez sąd, ponieważ organ odwoławczy Spółdzielni nie rozpatrzył odwołania powoda w terminie przewidzianym w statucie (art. 30 § 1 cyt. ustawy.