I PR 63/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Tyszka, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Franciszki N. przeciwko Spółdzielni Inwalidów Włókienniczo-Dziewiarskiej w S. o uchylenie uchwały Rady Spółdzielni, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 9 grudnia 1968 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka Franciszka N. domagała się w pozwie z 27.VIII.1968 r. uchylenia uchwały Rady Nadzorczej pozwanej Spółdzielni Inwalidów Włókienniczo-Dziewiarskiej w S. z dnia 11.XI.1967 r. o wykluczeniu powódki ze Spółdzielni i zasądzenia na jej rzecz po 1.100 zł miesięcznie za czas pozostawania bez pracy od 15.XI.1967 r. oraz nakazania pozwanej nawiązania z powódką stosunku pracy na poprzednich warunkach.Sąd Wojewódzki uchylił zaskarżoną uchwałę, przywrócił powódce prawa członka, nakazał pozwanej niezwłocznie nawiązanie z powódką stosunku pracy na poprzednich warunkach, zasądził od pozwanej na rzecz powódki 7.128 zł, oddalił powództwo w pozostałej części i orzekł o kosztach i opłatach sądowych.Sąd Wojewódzki w świetle poczynionych ustaleń uznał, że wykluczenie powódki ze Spółdzielni uchwałą Rady Spółdzielni z dnia 11.XI.1967 r. nie miało oparcia ani w ustawie, ani w statucie pozwanej. Powinno to zatem powodować - z mocy art. 30 § 1 i 21 § 1 ustawy z dnia 17.III.1961 r. o spółdzielniach i ich związkach - uchylenie zaskarżonej uchwały i przywrócenie powódce praw członka. Powódka od wymienionej uchwały odwołała się do Walnego Zgromadzenia Spółdzielni, które jednak na najbliższym swym zebraniu w dniu 25.VI.1968 r. odwołania powódki nie rozstrzygnęło. Nierozstrzygnięcie odwołania przez tak długi okres zwolniło powódkę od wyczekiwania ukończenia postępowania wewnątrzspółdzielczego i zgodnie z art. 30 § 1 ustawy czyni dopuszczalnym dochodzenie roszczenia w drodze sądowej.Powódka po wykluczeniu jej nie objęła pracy u innego pracodawcy i nie osiągnęła żadnych dochodów, wobec czego na zasadzie art. 127 § 3 ustawy uzasadnione są jej żądania nawiązania stosunku pracy i odszkodowania za okres pozostawania bez pracy nie przekraczający 6 miesięcy. Sąd zasądził to odszkodowanie za maksymalny okres w kwocie 7.128 zł, a dalej idące żądania jako niezasadne oddalił.Wyrok ten zaskarżyła powódka w części oddalającej powództwo o wyższe odszkodowanie, zarzucając niewyjaśnienie należyte sprawy w zakresie ciąży powódki, a w konsekwencji - naruszenie art. 127 § 4 ustawy o spółdzielniach i ich związkach oraz art. 16 ust. 5 ustawy z 2.VII.1924 r. w przedmiocie pracy młodocianych i kobiet przez przyznanie odszkodowania jedynie za 6 miesięcy, a nie za cały okres nieczynności.Zarzuty rewizji są uzasadnione.Zasadnie zarzuca skarżąca, że Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił i nie rozważył zasadności jej roszczeń odszkodowawczych w ramach przepisu art. 127 § 4 ustawy o spółdzielniach, który przy określaniu odszkodowania dla członków spółdzielni bezpodstawnie z niej wykluczonych odsyła - jako wyjątek od zasady wyrażonej w § 3 (maksymalne 6-miesięczne odszkodowanie) - do przepisów prawa pracy, jeżeli przepisy te są dla skarżącego członka spółdzielni korzystniejsze. Inaczej mówiąc, ograniczenie z § 3 art. 127 ustawy nie dotyczy osób, które z mocy przepisów prawa pracy, mających w tym wypadku zastosowanie poprzez art. 127 § 4 i art. 130 ustawy, korzystają z dalej idącej ochrony prawnej zatrudnienia. W konkretnej sprawie może chodzić o przepisy z zakresu ochrony macierzyństwa, a w szczególności o normę art. 16 ust. 3 i 5 ustawy z 2.XII.1924 r. o ochronie pracy kobiet, które zakazują rozwiązywanie umowy o pracę z kobietą zarówno w ciągu całego okresu ciąży, jak i w czasie przewidzianej w ust. 2 tego artykułu przerwy w pracy po porodzie, prócz wypadków określonych w art. 2 i 3 dekretu z 18.I.1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późniejszymi zmianami), które w sprawie niniejszej nie mają miejsca.Jeśli chodzi o kobietę będącą w ciąży, to uchwała o jej wykluczeniu ze spółdzielni pracy, powodująca automatycznie wygaśnięcie stosunku spółdzielczego pracy (art. 126 § 1 ustawy o spółdzielniach), pozbawia ją przysługującej z mocy art. 16 ust. 3 ustawy z 2.VII.1924 r. ochrony zatrudnienia w ciągu całego okresu ciąży i dalszej przerwy po porodzie. W razie więc bezpodstawności wykluczenia kobiety w ciąży, szkoda członka spółdzielni będzie się równała utracie wynagrodzenia przez cały okres zagwarantowanego ustawowo czasu chronionego macierzyństwa.Na rozprawie w dniu 28.XI.1968 r. powódka zeznała jako strona, że na Walnym Zgromadzeniu w dniu 25.VI.1968 r. nie mogła być obecna z powodu krwotoku związanego z ciążą oraz że poród odbył się 3.IX.1968 r. O trwającej w tym okresie ciąży powódki zeznała również św. Z. Przytoczone okoliczności nakazywały przeto wyjaśnienie, czy w dacie powzięcia uchwały o wykluczeniu powódki (co jest przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie) była ona w ciąży i czy korzystała ze szczególnej ochrony zatrudnienia. Pozytywne stwierdzenie mogłoby bowiem uzasadniać zastosowanie w niniejszym wypadku przepisu art. 127 § 4 ustawy o spółdzielniach i uznanie, że ograniczenie odszkodowania do okresu 6 miesięcy pozostawania bez pracy nie odnosi się do powódki.Sąd Najwyższy, rozpoznając rewizję powódki, wziął pod uwagę (z mocy art. 385 § 3 k.p.c.) złożone przez nią w postępowaniu rewizyjnym dowody (karta położnicza, pismo Dr. T.M. z 5.V.1969 r.), z których może wynikać, że ciąża jej była przenoszona i poród opóźniony. Uprawdopodabnia to twierdzenie rewizji, że sama data porodu (3.IX.1968 r.) nie jest właściwa dla określenia początku ciąży, która mogła nastąpić w okresie wcześniejszym aniżeli 9 miesięcy przed porodem i przypadać przed datą jej wykluczenia ze spółdzielni. Twierdzenia te wymagają jednak sprawdzenia przez zażądanie opinii biegłego lekarza z zakresu ginekologii, który na podstawie karty położniczej i dokumentacji chorobowej powódki, o co należy się zwrócić do Miejskiej Przychodni Rejonowej Nr 1 w S., mógłby stwierdzić, czy w dniu 11.XI.1967 r., tj. w dacie podjęcia przez Radę Spółdzielni uchwały zaskarżonej przez powódkę, była już ona w ciąży, czy też nie. W razie odpowiedzi pozytywnej mógłby się powódce należeć ekwiwalent za cały czas niewykonywania pracy w okresie, w którym rozwiązanie z nią stosunku pracy było niedopuszczalne z mocy art. 16 ust. 3 ustawy z 2.VII.1924 r. o ochronie pracy kobiet.Skoro więc Sąd Wojewódzki z naruszeniem art. 316 § 1 k.p.c. sprawy w omawianym zakresie nie wyjaśnił i nie rozważył, przeto usprawiedliwiona okazała się podstawa rewizyjna z art. 368 pkt 3, 5 i 6 k.p.c., wskutek czego wyrok w zaskarżonej części podlegał uchyleniu (art. 388 § 1 k.p.c.), a sprawa - przekazaniu do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji.O kosztach orzeczono z mocy art. 108 § 2 k.p.c.