II PR 1/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman. Sędziowie: M. Piekarski (sprawozdawca), S. Graban.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Karola S. i Przemysława S. przeciwko Spółdzielni Pracy w W. o zapłatę i uchylenie uchwały walnego zgromadzenia, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 4 października 1966 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód S. domagał się zasądzenia od pozwanej Spółdzielni 3.375 zł z 12 %, a ponadto żądał uchylenia uchwały walnego zgromadzenia Spółdzielni z dnia 29 listopada 1963 r., pozbawiającej go członkostwa; ponadto powód twierdził, że pozwana Spółdzielnia bezpodstawnie pozbawiła go udziału w czystej nadwyżce za rok 1963.Powód S. pismem z dnia 7 marca 1966 r. rozszerzył swoje żądanie, domagając się zasądzenia od pozwanej Spółdzielni 36.000 zł jako odszkodowania za utratę zarobków za czas pozostawania bez pracy od 10 listopada 1963 r. do 15 maja 1965 r. ( przez 18 miesięcy średnio po 2.000 zł) z winy pozwanej Spółdzielni, która mimo jego wyraźnego żądania nie wydała mu świadectwa pracy.Pozwana Spółdzielnia zarzuciła, że żądanie udziału w podziale czystej nadwyżki za rok 1963 jest nieuzasadnione, gdyż powód, wykonując zlecone mu prace pomiarowe, naraził pozwaną na straty i nie upominał się o wydanie mu świadectwa pracy i dlatego nie uzyskał go przez własne niedbalstwo.Sąd Wojewódzki ustalił, że powód został niesłusznie wykluczony ze Spółdzielni i pozbawiony udziału w czystej nadwyżce za rok 1963. Pracował on w pozwanej Spółdzielni początkowo jako kierownik techniczny, a następnie jako elektryk pomiarowiec. W 1963 r. Spółdzielnia miała trudności w uzyskaniu zleceń dla "pomiarowców", co wpłynęło na obniżenie wynagrodzenia, zwłaszcza że zakwestionowane zostały uprawnienia niektórych "pomiarowców" do wykonywania pomiarów, a Spółdzielnia nie dopełniła obowiązku rejestracji pracowników dokonujących pomiary. Jednakże prace wykonywane przez grupę pomiarowców nie były kwestionowane pod względem wykonania.Powoda S. wykluczono ze Spółdzielni za to, że poszedł na urlop bez zezwolenia kierownika Spółdzielni. Sąd Wojewódzki ustalił, że nie wydano powodowi świadectwa pracy, gdyż powód wyraźnie nie żądał (na piśmie bądź ustnie) wydania mu tego świadectwa. Sąd Wojewódzki uznał, że pracownicy tej kategorii co powód nie mają trudności w uzyskaniu pracy. Ustalenie to Sąd Wojewódzki oparł na zeznaniach świadków M.G. i K.M. Sąd Wojewódzki ustalił też, że powód więcej (niż inni pracownicy) chorował i z tej przyczyny bywał nieobecny w pracy, średnie zaś wynagrodzenie tej kategorii pracowników co powód wynosiło 2.500 zł miesięcznie wedle zeznania świadka K.G. Zgodnie z opinią biegłego z zakresu księgowości Jana Z. Sąd Wojewódzki ustalił, że powodowi przysługuje udział w zysku za 1963 r. Sąd Powiatowy we Wrocławiu prawomocnym wyrokiem z dnia 29 października 1965 r. zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 12.003 zł, a postępowanie o zapłatę dalszej kwoty 2.416 zł umorzył. Zasądzane wynagrodzenie dotyczy zleconych i wykonywanych przez powoda prac oraz obejmuje okres od 1 kwietnia do 13 maja 1963 r., w którym pozwana Spółdzielnia nie dopuściła powoda do pracy. Sąd Wojewódzki ustalił, że w lipcu 1963 r. powód zaczął ubiegać się o urlop, jednakże Spółdzielnia urlopu mu nie udzieliła, wobec czego nie czekając na zwolnienie "wykorzystał" urlop w sierpniu; po wykluczeniu zaś przez radę powód bezskutecznie żądał wydania mu świadectwa pracy. Powód uzyskał pracę dopiero w maju 1965 r.(zeznanie powoda). W aktach Spółdzielni brak jest podania powoda o wydanie mu świadectwa pracy.Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Wojewódzki uchylił zaskarżoną decyzję o wykluczeniu powoda ze Spółdzielni i zasądził na jego rzecz 8.247, 90 zł, w tym 747,90 zł udziału w czystej nadwyżce za rok 1963 i 7.500zł (po 2.500 zł miesięcznie) za okres pozostawania powoda bez pracy. Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwana Spółdzielnia od dłuższego czasu była negatywnie ustosunkowana do powoda i uniemożliwiała mu należyte wykonywanie pracy mimo jego gotowości, co także ustalił Sąd Powiatowy we Wrocławiu w motywach cyt. wyroku z dnia 29 października 1965 r. Zdaniem Sądu Powiatowego nie było podstaw do wykluczenia powoda za samowolne pójście na urlop w sierpniu 1963 r. mimo jego niezdyscyplinowania. Spółdzielnia powinna była wezwać powoda do podjęcia pracy i zastosować łagodniejsze sankcje statutowe, a dopiero gdyby nie dało to pozytywnego rezultatu, podjąć decyzję o wykluczeniu. Z tej przyczyny Sąd Wojewódzki uchylił decyzję o wykluczeniu powoda i zasądził na jego rzecz jedynie trzymiesięczne odszkodowanie (po 2.500 zł miesięcznie jako średnie wynagrodzenie), oddalił zaś dalsze roszczenia powoda z tytułu pozostawania bez pracy i niewydania mu świadectwa pracy. Sąd Wojewódzki uznał bowiem, że powód nie udowodnił, by Spółdzielnia z naruszeniem jej obowiązków nie wydała mu świadectwa pracy. Ponieważ pracownicy tej kategorii, do której powód należy, są ciągle poszukiwani na rynku pracy, pozostawanie powoda bez pracy do 5 maja 1965 r. świadczy, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, o tym, że powód nie ubiegał się o uzyskanie pracy i nie udowodnił, by odmówiono mu przyjęcia do pracy z braku świadectwa pracy. Ustalenie przeciętnych zarobków powoda Sąd Wojewódzki oparł na opinii biegłego z zakresu księgowości J.Z. zaznaczając, że nie została ona podważona przez powoda.Powód w rewizji zwalcza wyrok w części oddalającej powództwo zarzucając, że biegły przy obliczeniu zarobków powoda pominął 12.003 zł zasądzone w sprawie oraz 3.000 zł bezpodstawnie skreślone w czerwcu 1963 r. ze zlecenia roboczego nr 2. Skarżący zarzucił też, że Sąd Wojewódzki bezpodstawnie pominął zeznania świadków Sz., S. i powoda oraz złożone do akt 4 zaświadczenia tych zakładów pracy, które odmówiły przyjęcia powoda do pracy wskutek braku świadectwa z poprzedniej pracy.Sąd Najwyższy stwierdził, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest rozważenia wskazanych wyżej okoliczności, mimo że powód powołał się na nie dla uzasadnienia swych żądań w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim, a biegły Z. w swym zeznaniu uznał za uzasadnione sprostowanie swej poprzedniej opinii dotyczącej wyliczenia należności powoda. Ponadto z mocy art. 128 § 2 w związku z art.127 § 3 ustawy z dnia 17. II. 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach, w razie bezpodstawnego zerwania spółdzielczego stosunku pracy i pozbawienia zarobków członka bezpodstawnie wykluczonego ze spółdzielni, należne mu - w następstwie skutecznego zaskarżenia wykluczenia - odszkodowanie oblicza się w wysokości przeciętnego z ostatnich trzech miesięcy wynagrodzenia bieżącego i odpowiedniego udziału w części czystej nadwyżki za okres pozostawania bez pracy, nie dłużej jednak niż sześć miesięcy. Bezpodstawnie zatem, bo z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów, Sąd Wojewódzki określił wysokość tego odszkodowania w sposób odmienny. Sąd Wojewódzki nie uzasadnił również należycie ograniczenia tego odszkodowania do trzech miesięcy. W tym zakresie uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera sprzeczność wewnętrzną i uchybia art. 328 § 2 k.p.c. Sprzeczność polega na tym, że Sąd Wojewódzki na podstawie zeznania powoda najpierw ustalił, że "po wykluczeniu powoda przez radę powód żądał wydania mu świadectwa pracy, lecz pozwana takiego mu nie wydała", w końcowej jednak partii uzasadnienia tegoż wyroku Sąd Wojewódzki przytoczył, że "powód nie udowodnił, by pozwana (...) nie wydała powodowi świadectwa pracy" (...) i "by ubiegając się o pracę odmówiono mu przyjęcia do pracy z braku świadectwa pracy". Przecież powód przedstawił wskazane wyżej 4 zaświadczenia zakładów pracy dla udowodnienia tych okoliczności i powołał się w tym względzie na zeznania świadków Sz. i S. oraz na własne zeznania.Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odmówił wiarygodności i mocy tym dowodom, gdyż nie ocenił ich. Gdyby zaś odmówił im wiarygodności i mocy dowodowej, to odmowa ta powinna być uzasadniona przez wskazanie jej przyczyn. Uzasadnienie bowiem wyroku z mocy art. 328 § 2 k.p.c. powinno m.in. zawierać wskazanie przyczyn, dla których Sąd innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Sama ogólnikowa wzmianka zamieszczona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że pracownicy tej kategorii są ciągle poszukiwani, nie wystarcza do ustalenia, że ze względu na rodzaj zatrudnienia powód - nawet bez okazania świadectwa poprzedniej pracy - mógł znaleźć odpowiednią dlań pracę zarobkową.Chybione jest mniemanie pozwanej Spółdzielni, że powód mógł oprzeć swe starania o pracę na zawiadomieniu o wykluczeniu, wywołującym wygaśnięcie spółdzielczego stosunku pracy. Mimo że zawiadomienie takie wystarczało do wykazania poprzedniego miejsca pracy powoda, nie można jednak wymagać od niego, by ujawnił wobec przyszłego pracodawcy swe wydalenie z pracy na skutek wykluczenia ze Spółdzielni, gdyż zwalczał je skutecznie, jako nieuzasadnione i godzące w jego dobre imię jako człowieka pracy.Z przyczyn wyżej wskazanych zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu został wydany przed wyjaśnieniem sprawy do stanowczego rozstrzygnięcia z uchybieniem art. 316 § 1 i 328 § 2 k.p.c. oraz z naruszeniem art. 128 § 2 cyt. ustawy o spółdzielniach i ich związkach. Należało więc w tym zakresie wyrok uchylić (art. 388 k.p.c.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki oceni nadto wszechstronnie, czy i ewentualnie w jakim zakresie odpowiada prawdzie twierdzenie powoda, że pozwana Spółdzielnia przez zawinione niewydanie mu świadectwa pracy - mimo jego żądań - wyrządziła mu szkodę polegającą na niemożności uzyskania pracy zarobkowej.