I PR 92/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Kasiński (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Berutowicz, A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Tadeusza K. przeciwko Meblarskiej Spółdzielni Inwalidów w Ł. o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 21 lipca 1978 r.zmienił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o kwotę 20.000 zł w ten sposób, że pozew w tym zakresie odrzucił; poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód pozwem z dnia 8.VI.1978 r. domagał się uchylenia uchwały walnego zgromadzenia pozwanej Spółdzielni w przedmiocie skreślenia go z rejestru członków oraz zasądzenia na jego rzecz odszkodowania w kwocie 20.000 zł "w związku z bezzasadnym skreśleniem z rejestru członków i uniemożliwieniem świadczenia pracy u strony pozwanej". Powód, będąc członkiem Spółdzielni, zatrudniony był na stanowisku specjalisty ds. samorządu i organizacji i zastępcy kierownika działu. Z dniem 1.II.1978 r. otrzymał wypowiedzenie zmieniające i wobec niezłożenia oświadczenia o odmowie przyjęcia nowych warunków pracy i płacy w dniu 28.II.1978 r. wręczono mu nowy angaż, którego nie przyjął, i w dniu 1.III.1978 r. nie stawił się do pracy. W związku z tym Rada Spółdzielni podjęła w dniu 2.III.1978 r. uchwałę o wykreśleniu powoda z rejestru członków Spółdzielni, a walne zgromadzenie w dniu 15.IV.1978 r. podtrzymało jednomyślnie tę decyzję według treści protokołu obrad i podjęło uchwałę utrzymującą w mocy uchwałę Rady.Uchwała walnego zgromadzenia została doręczona powodowi z pouczeniem, że podlega ona zaskarżeniu do Sądu Wojewódzkiego w terminie 6 tygodni od daty otrzymania uchwały.Przed wniesieniem powództwa powód złożył w dniu 14.II.1978 r. wniosek do Terenowej Komisji Odwoławczej o nawiązanie spółdzielczego stosunku pracy o poprzedniej formie i treści i uznanie za bezskuteczną decyzji Spółdzielni o zmianie warunków pracy i płacy oraz o zasądzenie wynagrodzenia odpowiadającego dotychczasowym warunkom pracy i płacy.Wniosek został oddalony orzeczeniem Terenowej Komisji z dnia 6.IV.1978 r., a na skutek odwołania wnioskodawcy sprawa jest przedmiotem rozpoznania przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi. Po przeprowadzeniu przed tym Sądem częściowo postępowania dowodowego, powód wniósł o przekazanie sprawy swoich roszczeń do rozpatrzenia przez Sąd Wojewódzki - w myśl art. 1334 i 1337 ustawy o spółdzielniach i ich związkach - w ramach zgłoszonego tam powództwa o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia, wniosek ten został jednak oddalony, a na następnej rozprawie wydane zostało postanowienie o zawieszenie postępowania na zgodny wniosek stron.Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem uchylił uchwałę walnego zgromadzenia o skreśleniu powoda z listy członków Spółdzielni, oddalił zaś powództwo w pozostałej części tzn. dotyczącej dochodzonego odszkodowania w kwocie 20.000 zł. Wyrok w zakresie uchylenia uchwały walnego zgromadzenia uprawomocnił się. Oddalenie roszczenia odszkodowawczego umotywowane zostało przez Okręgowy Sąd Pracy tym, że roszczenie to nie wywodzi się z bezzasadnego wykreślenia z rejestru członków, lecz ma swe źródło w spółdzielczym stosunku pracy, którego rozwiązanie nie mogłoby być przedmiotem oceny przez sąd powszechny władny tylko do rozpatrywania spraw wymienionych w art. 1337 ustawy o spółdzielniach i ich związkach.Wyrok w części oddalającej zaskarżył powód rewizją opartą na zarzucie naruszenia prawa materialnego i niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem skarżącego roszczenie jego o zapłatę 20.000 zł pozostaje w związku z wykreśleniem go z członkostwa Spółdzielni, gdyż na skutek tego został pozbawiony możliwości kontynuowania zatrudnienia u strony pozwanej o zmienionej treści, tj. według nowych warunków pracy i płacy, przy czym roszczenie to nie jest identyczne z roszczeniem dochodzonym przed Okręgowym Sądem Pracy, a tylko może mieć wpływ na jego wysokość.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 1334 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach członkowi Spółdzielni zatrudnionemu na podstawie spółdzielczej umowy o pracę, który został bezzasadnie wykreślony z rejestru członków, przysługują roszczenia przewidziane w art. 129 § 1 i § 2 tej ustawy, a takimi są: roszczenie o ustalenie bezskuteczności wypowiedzenia spółdzielczej umowy o pracę lub jej warunków, a jeśli umowa ta uległa już rozwiązaniu - roszczenie o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach oraz - w wypadku podjęcia pracy w wyniku przywrócenia do pracy - roszczenie o wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy (z ograniczeniem go do 6 miesięcy). Według zaś § 2 art. 1334 członek spółdzielni może dochodzić odszkodowania odpowiadającego wynagrodzeniu za okres wypowiedzenia, jeżeli mimo bezzasadnego wykreślenia go z rejestru członków nie dochodzi przywrócenia do pracy ani nawiązania członkostwa. Roszczenie odszkodowawcze przysługuje więc spółdzielcy tylko w razie rezygnacji z dochodzenia członkostwa, co oznacza, że spółdzielca, żądając od sądu powszechnego ochrony członkostwa, nie może domagać się skutecznie omawianego odszkodowania.Połączenie przez powoda w pozwie roszczenia o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia, zmierzającego do ochrony członkostwa, z roszczeniem o zapłatę 20.000 zł, świadczy, że powód - chociaż swe roszczenie pieniężne określił jako odszkodowanie - w istocie dochodził wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, o którym mowa w art. 129 § 2 ustawy. Potwierdzeniem tego jest treść pisma procesowego, wskazująca, że na wymienioną kwotę składa się wynagrodzenie po 5.000 zł miesięcznie za okres 4 miesięcy oraz że "proces w tej sprawie toczył się przed okręgowym sądem pracy i ubezpieczeń społecznych i że wystąpił o przekazanie tej sprawy celem łącznego rozpoznania przez Sąd Wojewódzki".Toczące się przed Okręgowym Sądem Pracy w Łodzi postępowanie z wniosku powoda z dnia 10.II.1978 r. obejmuje roszczenie o wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, gdyż wobec rozwiązania umowy z upływem okresu wypowiedzenia przypadającego na dzień 28.II.1978 r. sprawa dotyczy już przywrócenia do pracy (zdanie końcowe art. 45 k.p.), w którym to wypadku Sąd z urzędu orzeka o wynagrodzeniu za okres pozostawania bez pracy, nawet jeśli pracownik nie zgłosił tego żądania (art. 57 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych). O dojściu do rozwiązania umowy z dniem 28.II.1978 r., mimo niezłożenia przez powoda wobec Spółdzielni formalnego oświadczenia o odmowie przyjęcia proponowanych warunków przed upływem połowy okresu wypowiedzenia, świadczy treść odwołania z dnia 10.II.1978 r. łącznie ze składanymi w toku postępowania przed Terenową Komisją Odwoławczą oświadczeniami. W piśmie bowiem powoda (wnioskodawcy w sprawie przed Terenową Komisją Odwoławczą) z dnia 8.III.1978 r. stwierdzał on, że proponowane mu nowe warunki pracy i płacy były "nie do przyjęcia", gotów zaś byłby pracować na warunkach "ustnie ustalonych i przyrzeczonych uprzednio przez prezesa zarządu", co oznaczało pracę na 1/2 etatu za wynagrodzeniem 1.700 zł + 10% premii przy obowiązkach z zakresu spraw samoorganizacyjnych i doraźnej pomocy radcy prawnemu (kopia pisma do Zarządu Spółdzielni z dnia 1.II.1978 r.), podczas gdy pozwana zaproponowała mu stanowisko referenta do spraw archiwalnych i osobowych, której to oferty nie chciał przyjąć.Wychodząc zatem z założenia o pracowniczym, a nie odszkodowawczym - w rozumieniu art. 1334 § 2 ustawy o spółdzielniach (...) - charakterze dochodzonego przez powoda roszczenia o 20.000 zł oraz o objęciu już tego roszczenia wcześniej wszczętym postępowaniem przed Terenową Komisją Odwoławczą, a obecnie Okręgowym Sądem Pracy, należało uznać, że sprawa w tym zakresie nie nadawała się do merytorycznego rozpoznania.Wszczęcie przez członka spółdzielni przed organem rozpoznającym sprawę ze stosunku pracy postępowania o roszczenia przewidziane w art. 129 § 1 i § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach powoduje niemożność dochodzenia takich roszczeń przed sądem powszechnym na podstawie art. 1334 i 1337 § 2 tej ustawy w razie późniejszego wykluczenia (wykreślenia ) z listy członków spółdzielni. Sąd powszechny powinien w razie zgłoszenia tych roszczeń w pozwie ograniczyć rozpoznanie sprawy do roszczenia o ochronę członkostwa, w pozostałej zaś części pozew odrzucić z uwagi na stan sprawy w toku (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.).Z powyższych względów należało orzec jak w sentencji (art. 388 § 3 k.p.c.).