I PRN 54/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański (sprawozdawca). Sędziowie: E. Brzeziński, M. Wilewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Zdzisława B. przeciwko Fryzjersko-Kosmetycznej Spółdzielni Pracy o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 18 września 1975 r.uchylił zaskarżony wyrok oraz orzeczenie Dzielnicowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy przy Naczelniku Dzielnicy Warszawa Praga-Południe z dnia 8 sierpnia 1975 r. i przekazał sprawę Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Warszawie Praga-Południe do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca, będąc członkiem pozwanej Spółdzielni, był w niej zatrudniony od dnia 6.I.1967 r. w charakterze elektryka-konserwatora. W dniu 26.V.1975 r. Rada Spółdzielni wykluczyła go ze Spółdzielni z powodu uporczywego naruszania podstawowych obowiązków pracowniczych. Walne Zgromadzenie Przedstawicieli Członków uchwałą z dnia 23.VI.1975 r. zatwierdziło uchwałę Rady, wskazując na to, że w okresie od 1972 r. wpłynęło na wnioskodawcę 14 różnych skarg i zażaleń, w których zarzucano mu niedbalstwo, brak staranności i niewłaściwy stosunek do kolegów, a ponadto że za przewinienia pracownicze był on czterokrotnie karany.W dniu 4.VII.1975 r. wnioskodawca zgłosił do Komisji Odwoławczej żądanie przywrócenia do pracy oraz przyznania odszkodowania za czas pozostawania bez pracy od 27.V.1975 r. w następstwie bezzasadnego pozbawienia członkostwa.Spółdzielnia wniosła o odrzucenie wniosku z powodu niewłaściwości Komisji Odwoławczej, wywodząc, że dochodzenie roszczeń o przywrócenie do pracy i o odszkodowanie przed Komisją jest przedwczesne, skoro spółdzielcza umowa o pracę wygasła stosownie do art. 127 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. z 1974 r. Nr 47, poz. 281) wskutek wykluczenia członka ze spółdzielni; dopóki zaś nie zostanie przywrócone członkostwo, roszczenie o ponowne nawiązanie spółdzielczej umowy o pracę nie może być rozpatrywane w trybie art. 1335 § 3 ustawy.Orzeczeniem z dnia 8.VIII.1975 r. Dzielnicowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy przy Naczelniku Dzielnicy Warszawa Praga-Południe uznała się za niewłaściwą i stwierdziła, iż do rozpoznania sprawy właściwy jest sąd powszechny.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, podzielając pogląd Komisji Odwoławczej, wyrokiem z dnia 18.IX.1975 r. oddalił odwołanie.W rewizji nadzwyczajnej od powyższego wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie Minister Sprawiedliwości zarzucił rażące naruszenie art. 1335 § 1 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 47, poz. 281) w związku z art. 264 § 1 pkt 2 k.p. wskutek błędnego uznania niewłaściwości komisji odwoławczej do spraw pracy do rozpoznania wniosku o przywrócenie do pracy, opartego na bezzasadnym pozbawieniu członkostwa w spółdzielni, i na podstawie art. 275 i nast. k.p. oraz art. 423 § 1 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz orzeczenia Dzielnicowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy przy Naczelniku Dzielnicy Warszawa Praga-Południe z dnia 8.VIII.1975 r. i przekazania sprawy Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Warszawie Praga-Południe do ponownego rozpoznania.Ponadto w postępowaniu tym zgłosił swój udział Zarząd Główny Związku Zawodowego Pracowników Spółdzielczości Pracy w celu przedstawienia poglądu w trybie art. 63 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Skarżący trafnie wywodzi, że członkowi spółdzielni zatrudnionemu na podstawie spółdzielczej umowy o pracę w razie bezzasadnego wykluczenia go ze spółdzielni przysługuje między innymi roszczenie o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach, zgodnie z art. 1334 § 1 w związku z art. 129 ustawy o spółdzielniach i ich związkach w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 grudnia 1974 r. (Dz. U. Nr 47, poz. 281). Pracownik wykluczony ze spółdzielni może dochodzić tego rodzaju roszczenia stosownie do art. 1335 § 3 przed terenową komisją odwoławczą i okręgowym sądem pracy i ubezpieczeń społecznych niezależnie od tego, czy równocześnie wystąpił z powództwem do sądu wojewódzkiego o przywrócenie członkostwa (art. 1337 ustawy).W związku z wejściem w życie kodeksu pracy uległa zmianie ustawa o spółdzielniach i ich związkach, dostosowując do unormowań kodeksowych spółdzielcze stosunki pracy i wprowadzając odrębny tryb postępowania dla spraw ze spółdzielczej umowy o pracę, a inny o ustalenie członkostwa. Mianowicie znowelizowana ustawa o spółdzielniach i kodeks pracy ustanawiają właściwość sądów powszechnych i organów powołanych do rozpatrywania sporów ze stosunku pracy w sprawach o roszczenia członków spółdzielni pracy. O zakresie kompetencji każdego z tych organów decyduje charakter i treść dochodzonego roszczenia. Jeżeli roszczenie członka zmierza bezpośrednio do realizacji jego uprawnień pracowniczych (dotyczy sfery pracy członka), to spór podlega właściwości organów wskazanych w kodeksie pracy (komisje rozjemcze, komisje odwoławcze do spraw pracy, sądy pracy i ubezpieczeń społecznych). Kompetencje sądów powszechnych - poza innymi sprawami z zakresu uprawnień członków nie związanych z zatrudnieniem - zostały ograniczone do rozpatrywania sporów o roszczenia dotyczące stosunku członkostwa. Wyjątkowo tylko przy rozpoznawaniu spraw o istnienie członkostwa wykluczenie lub wykreślenie ze spółdzielni sądy powszechne właściwe są do orzekania o roszczeniach pracowniczych przysługujących członkowi z tytułu bezzasadnego wykluczenia (wykreślenia) ze spółdzielni (art. 1337 § 2). Sądy powszechne są też właściwe do rozpatrywania sporu o nawiązanie stosunku członkostwa, jeżeli spółdzielnia nie spełnia ciążącego na niej obowiązku w tym zakresie na skutek prawomocnego orzeczenia komisji odwoławczej (sądy pracy), przywracającego członka do pracy lub uznającego za bezskuteczne wykreślenie z rejestru członków w zakresie wygaśnięcia stosunku pracy (art. 1336).Stanowisko wyżej przedstawione reprezentuje również Zarząd Główny Związku Zawodowego Spółdzielczości Pracy w wyrażonym w trybie art. 61 k.p.c. poglądzie w sprawie.W przypadku więc, gdy roszczenie oparte jest na bezzasadnym wykluczeniu ze spółdzielni, a dotyczy spółdzielczego stosunku pracy, właściwe do rozpoznania wniosku będą organy powołane do rozstrzygania sporów ze stosunku pracy.Obowiązujące bowiem przepisy w zasadzie nie uzależniają dochodzenia roszczeń ze spółdzielczej umowy o pracę od uprzedniego żądania uchylenia uchwał zapadłych w postępowaniu wewnątrzspółdzielczym.Okoliczność, że wnioskodawca nie umotywował zarzutu bezpodstawnego wykluczenia go ze spółdzielni, nie ma znaczenia dla określenia organu właściwego do rozpoznania sporu. Jest to kwestia wymagająca postępowania dowodowego przed komisją odwoławczą, a ustalenia komisji w tym zakresie nie będą wkraczać w kompetencję sądów powszechnych, gdyż ewentualne przywrócenie do pracy wykluczonego członka nie będzie równoczesne z przywróceniem członkostwa.W takim przypadku w razie niewywiązania się spółdzielni z obowiązku wynikającego z art. 1336 ustawy o spółdzielniach dojdzie jedynie do potrzeby wytoczenia powództwa przed sądem wojewódzkim.Ponieważ w razie uwzględnienia wniosku aktualna stanie się kwestia charakteru przywróconego stosunku pracy, względy celowości uzasadniają potrzebę wyjaśnienia, że stosunek pracy nawiązany z mocy prawomocnego orzeczenia komisji odwoławczej (sądy pracy) o przywróceniu do pracy nie ma cech spółdzielczej umowy o pracę. Spółdzielcza umowa o pracę bowiem może istnieć tylko między spółdzielnią a jej członkiem (art. 77 § 1 k.p.). Określenia "przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach" użytego w art. 129 § 1 ustawy o spółdz. należy zatem rozumieć jako zatrudnienie na takich samych warunkach pod względem rodzaju pracy i wynagrodzenia, natomiast nie jako tożsame co do charakteru stosunku pracy (spółdzielczy czy powszechny). Przywrócony orzeczeniem komisji odwoławczej stosunek pracy może się przekształcić w spółdzielczy stosunek pracy w razie nawiązania stosunku członkowskiego przez spółdzielnię dobrowolnie albo na skutek wyroku sądu powszechnego (art. 1336), bądź też uchylenia przez sąd powszechny uchwały spółdzielni o wykluczeniu (wykreśleniu).Organy rozpoznające wniosek, wychodząc z odmiennych założeń, naruszyły przytoczone na wstępie przepisy prawa.Z tych względów rewizja nadzwyczajna podlega uwzględnieniu.