I PR 8/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Zieliński (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Berutowicz, M. Rafacz-Krzyżanowska.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu z powództwa Zofii C. przeciwko Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy "Elektromet" w P. o uchwalenie uchwały walnego zgromadzenia, na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 28 września 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowódka żądała uchylenia zebrania przedstawicieli pozwanej Spółdzielni dotyczącej wykluczenia powódki z tej Spółdzielni z powodu niewykonywania pracy bez uzasadnionych przyczyn przez okres trzech miesięcy twierdząc, że nie podejmowała pracy nakładczej z powodu braku urządzeń technicznych niezbędnych do wykonywania wyrobów gotowych, a ponadto powódka była w szóstym miesiącu ciąży.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki uchylił uchwałę zebrania przedstawicieli pozwanej Spółdzielni w przedmiocie wykluczenia powódki ze Spółdzielni, a rozstrzygnięcie to uzasadnił następująco:Powódka w dniu 30.IX.1967 r. zawarła z poprzedniczką prawną pozwanej Spółdzielni umowę o pracę nakładczą i w ramach tej umowy wykonywała elementy opakowań krzesiwowych. Pracę tę wykonywała do roku 1977 r. Następnie nie zgłaszała się do pozwanej o przydział pracy i nie zawiadamiała o przyczynach bezczynności.W dniu 19.III.1979 r. Rada pozwanej Spółdzielni podjęła uchwałę o wykluczeniu powódki ze Spółdzielni z powodu niewykonywania pracy bez uzasadnionych przyczyn przez okres trzech miesięcy.Od decyzji tej powódka odwołała się do zebrania przedstawicieli pozwanej Spółdzielni usprawiedliwiając swoją bezczynność obowiązkiem zajmowania się dwojgiem małoletnich dzieci, chorobą jej męża oraz sześciomiesięczną ciążą. Niezależnie od tego nawiązała ona kontakty z oddziałem pozwanej Spółdzielni w celu niezwłocznego podjęcia pracy.Uchwałą z dnia 23.VI.1979 r. zebranie przedstawicieli pozwanej nie uwzględniło odwołania powódki i podtrzymało uchwałę o wykluczeniu.Sąd Wojewódzki uznał, że powództwo oparte na przepisach § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą (Dz. U. z 1976 r., Nr 3, poz. 19), § 13 ust. 2 pkt 3 i § 15 statutu pozwanej Spółdzielni oraz § 15 zawartej między stronami umowy jest uzasadnione.W myśl wymienionych przepisów wykluczenie członka spółdzielni zatrudnionego na innej podstawie niż spółdzielcza umowa o pracę może nastąpić w przypadku zawinionego niewykonywania zleconej pracy przez trzy kolejne miesiące, przy czym rada lub walne zgromadzenie przed powzięciem uchwały w sprawie wykluczenia obowiązane są rozważyć opinie i wnioski zgłoszone w tym względzie przez radę zakładową. W rozpatrywanej sprawie pozwana Spółdzielnia podejmując uchwałę o wykluczeniu nie rozważyła, czy faktyczne niewykonywanie pracy nastąpiło z winy powódki, a ponadto nie zasięgnęła również w tej sprawie opinii rady zakładowej.Powódka nie wykonywała zatrudnienia od 1977 r., natomiast uchwała o wykluczeniu zapadła dopiero w marcu 1979 r. i dlatego należało przyjąć, że pozwana Spółdzielnia przez pewien okres usprawiedliwiała fakt niewykonywania pracy przez powódkę, a gdy chodzi o ostatnie trzy miesiące przed podjęciem uchwały o wykluczeniu, to okoliczności wskazują, iż powódka faktycznie mogła mieć trudności w podjęciu zatrudnienia. Z treści jej odwołania wynika, że jej mąż przebywał w styczniu i w lutym 1979 r. w szpitalu, że ona sama chorowała i posiada dwoje małoletnich dzieci, a pozwana Spółdzielnia tych okoliczności nie zaprzeczyła.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanej spółdzielni, w której zawarty jest wniosek o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa albo o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 13310 § 3 ustawy o spółdzielniach i ich związkach prawa i obowiązki członków spółdzielni zatrudnionych na zasadach pracy nakładczej oraz przypadki uzasadniające wykluczenie tych członków ze spółdzielni określa szczegółowo statut spółdzielni.Wykluczenie członka spółdzielni zatrudnionego na innej podstawie niż spółdzielcza umowa o pracę może nastąpić w przypadku, gdy z jego winy dalsze pozostawanie w spółdzielni nie da się pogodzić z postanowieniami statutu lub z zasadami współżycia społecznego, a w szczególności zgodnie z § 13 ust. 2 pkt 3 statutu przyczyną wykluczenia może być zawinione niewykonywanie zleconej pracy lub ustalonej normy pracy przez trzy kolejne miesiące.W sprawie jest niesporne, że powódka nie wykonywała pracy nakładczej od lipca 1977 r., a wykluczenie jej ze spółdzielni nastąpiło na skutek zawinionego niewykonywania zleconej pracy, co wynika z uchwały Rady Spółdzielni nr 16 z dnia 19 marca 1979 r.Dla oceny zawinionego niewykonywania pracy konieczne jest poczynienie ustaleń czy i w jakim zakresie strony wypełniły obowiązki wynikające z zawartej umowy o pracę nakładczą.Według twierdzeń pozwanej Spółdzielni powódka zachowywała się biernie nie informując pozwanej Spółdzielni ani ustnie, ani pisemnie przez kilkanaście miesięcy o przyczynie niewykonywania pracy nakładczej. Sąd Wojewódzki przyjął, że pozwana Spółdzielnia usprawiedliwiła fakt niepodejmowania przez powódkę pracy przez pewien okres (skoro powódka nie wykonywała zatrudnienia od 1977 r., a uchwała o wykluczeniu podjęta została dopiero w marcu 1979 r.). Natomiast niewykonywanie pracy przez ostatnie trzy miesiące przed wykluczeniem - w ocenie Sądu Wojewódzkiego - może być usprawiedliwione trudnościami związanymi z sytuacją rodzinną powódki, a w szczególności chorobą jej męża w styczniu i lutym 1979 r., chorobą powódki i koniecznością opiekowania się dwojgiem dzieci, co wynika z nie zaprzeczonych przez pozwaną spółdzielnię twierdzeń powódki zawartych w odwołaniu od uchwały o wykluczeniu ze spółdzielni.Powyższe stanowisko Sądu Wojewódzkiego słusznie zostało zakwestionowane w rewizji, gdyż Sąd ten pominął treść odpowiedzi na pozew, w której pozwana Spółdzielnia generalnie zaprzeczyła wszystkim twierdzeniom powódki z powołaniem się na art. 230 k.p.c., który dopuszcza uznanie faktów za przyznane tylko wówczas, gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach oraz gdy pozwalają na to wyniki całej rozprawy. Tymczasem w sprawie Sąd Wojewódzki mimo zaprzeczenia wszystkim twierdzeniom powódki nie przeprowadził nawet dowodów zawnioskowanych przez powódkę z przesłuchania jej męża na okoliczności zgłaszania się o przydzielenie pracy powódce, a ponadto ograniczył dowód z przesłuchania stron do przesłuchania przedstawiciela pozwanej Spółdzielni i z naruszeniem art. 316 § 1 k.p.c. wydał wyrok w sprawie niedostatecznie wyjaśnionej do stanowczego rozstrzygnięcia.Zgodnie z § 2 i 3 zawartej umowy o pracę nakładczą dla wykonania prac określonych w zleceniach wykonawca otrzymuje ze spółdzielni materiały i pracuje na własnych maszynach lub przydzielonych przez spółdzielnię. Wyjaśnienia w związku z tym wymagała sprawa wykonania przez każdą ze stron obowiązków umownych, a w szczególności, w jaki sposób odbywało się wydawanie zleceń roboczych, pobieranie materiałów i oddawanie wykonanych wyrobów gotowych. W tym zakresie z zeznań słuchanego w charakterze strony pozwanej prezesa Bolesława J. wynika, że powódka była ujmowana w rozdzielniku każdego miesiąca, jednakże po materiały się nie zgłaszała i nie usprawiedliwiała swej bierności.Wobec odmiennych twierdzeń powódki zachodziła potrzeba wyjaśnienia zachowania się powódki. Z jej twierdzeń wynika, że pracę wykonywała przy pomocy urządzenia wynajętego od osoby trzeciej i nie mogła w dalszym ciągu wykonywać zleconych jej prac z powodu konieczności zwrócenia urządzenia właścicielowi. W takim jednak razie istniały podstawy - jak to wyjaśnił w zeznaniach Bolesław J. - do przydzielenia powódce innej pracy. Natomiast mąż powódki występujący w procesie jako jej pełnomocnik wyjaśnił, że powódka zwracała się do pozwanej Spółdzielni o przydzielenie jej urządzenia do produkcji opakowań. Są to jednak twierdzenia pełnomocnika nie poparte dowodami.Pozostały przeto istotne dla rozstrzygnięcia sprawy sporne i niewyjaśnione okoliczności, co nie pozwalało na ocenę czy zachodziły podstawy do wykluczenia powódki ze spółdzielni z powodu zawinionego niewykonywania zleconej pracy. Powyższe uchybienie procesowe uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Do członków spółdzielni pracy, którzy są zatrudnieni nie w ramach stosunku pracy, lecz na zasadach pracy nakładczej, przepis art. 1331 § 3 ustawy o spółdzielniach i ich związkach przewidujący obowiązek niezwłocznego wykluczenia ze spółdzielni członka w przypadku porzucenia pracy nie ma zastosowania. Prawa i obowiązki takich członków spółdzielni oraz przypadki wykluczenia ich ze spółdzielni określa szczegółowo statut spółdzielni (art. 13310 § 3 wymienionej ustawy w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 grudnia 1974 r. - Dz. U. Nr 47, poz. 281).Podnoszony zatem w rewizji zarzut co do możności zastosowania wobec powódki art. 1331 § 3 ustawy o spółdzielniach i ich związkach nie znajduje uzasadnienia, co związane jest z charakterem pracy nakładczej.Pozwana Spółdzielnia słusznie natomiast powołuje się w rewizji na to, że ciąża powódki nie zwalniała jej od obowiązku wykonywania zleconej pracy i nie była przeszkodą w wykluczeniu jej ze spółdzielni z przyczyny wymienionej w § 13 ust. 2 pkt 3 statutu.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki powinien mieć na uwadze, że podjęcie uchwały o wykluczeniu wykonawcy ze spółdzielni z naruszeniem § 15 statutu przewidującego obowiązek rozważenia przez radę spółdzielni lub walne zgromadzenie opinii i wniosków zgłoszonych w tym względzie przez radę zakładową nie ma wpływu na skuteczność wykluczenia.Z tych przyczyn, gdy zachodzi potrzeba uzupełnienia postępowania dowodowego we wskazanym zakresie i poczynienia ustaleń niezbędnych do oceny zasadności wykluczenia powódki ze spółdzielni, Sąd Najwyższy z mocy art. 388 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.