I PR 69/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie: K. Zieliński, A. Krzętowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zbigniewa D. przeciwko Spółdzielni Pracy Rybołówstwa Morskiego "A" w G. w likwidacji, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 11 sierpnia 1967 r.,oddalił rewizję powoda.Uzasadnienie faktyczneŻądanie swe zasądzenia kwoty 6.389 zł powód uzasadnia tym, że niesłusznie w czasie jego pracy w spółdzielni potrącono mu tę kwotę tytułem udziałów członkowskich, wobec bowiem rozwiązania z nim stosunku służbowego ze Spółdzielnią w dniu 30 listopada 1965 r. oraz wobec braku potrzeby pokrywania strat udziałami za rok gospodarczy 1964, wspomniana kwota powinna być mu wypłacona.Strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa podnosząc, że poniosła straty za rok 1964 w kwocie 3.039.000 zł, potrącenie zaś udziałów członkowskich powodowi ma swoje uzasadnienie w przepisach ustawy o spółdzielniach i ich związkach.Sąd Powiatowy, do którego powód wniósł pozew, przekazał sprawę na podstawie art. 18 k.p.c. Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku. Zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości sprowadza się do tego, czy nieodzownym warunkiem możności pokrycia strat spółdzielni za 1964 r. było powzięcie uchwały przez walne zgromadzenie członków (art. 34), na podstawie której walne zgromadzenie powzięłoby decyzję w sprawie pokrycia strat z funduszu udziałowego, albo też czy w sytuacji, w której likwidator uzyskał upoważnienie w ramach art. 76 do działania zamiast walnego zgromadzenia, niezbędna była odpowiednia decyzja zastępcza likwidatora oraz czy brak tego rodzaju uchwały lub decyzji likwidatora pozbawia spółdzielnię prawa zatrzymania udziału członka na pokrycie strat.Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem oddalił powództwo, uzasadniając to rozstrzygnięcie ustaleniem, że powód był członkiem spółdzielni i nie ma prawa żądać zwrotu udziałów.Postanowieniem z dnia 19 grudnia 1967 r. Sąd Wojewódzki przywrócił powodowi termin do wniesienia rewizji.W rewizji powód wnosi o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa. Dla uzasadnienia tego wniosku rewizyjnego powód wywodzi, że nie był on członkiem Spółdzielni, mimo że był członkiem rady (również członkami zarządu Spółdzielni były osoby nie będące jej członkami). Sąd Wojewódzki przeoczył, zdaniem skarżącego, że zgodnie z przepisami warunkiem przyjęcia na członka jest złożenie deklaracji na piśmie i że przyjęcie powinno być stwierdzone na deklaracji podpisami zarządu z podaniem daty przyjęcia (art. 13 § 1 i 2 oraz art. 14 § 1 i 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach).Ponadto powód zarzuca naruszenie art. 473 k.z., gdyż dochodzi on roszczenia na podstawie art. 405 k.c., wobec czego ma zastosowanie przedawnienie 10-letnie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda, zważył, co następuje:Zasadniczym problemem, od którego wyjaśnienia zależy rozstrzygnięcie rewizji, jest kwestia, czy powód był członkiem Spółdzielni. Według art. 13 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach warunkiem przyjęcia na członka jest złożenie deklaracji na piśmie, zgodnie zaś z art. 14 § 2 tej ustawy przyjęcie powinno być stwierdzone na deklaracji podpisem zarządu z podaniem daty decyzji o przyjęciu. Wprowadzenie przez ustawę o spółdzielniach i ich związkach wymagania złożenia deklaracji na piśmie podyktowane zostało ważnymi względami o charakterze organizacyjno-porządkowym.Na okoliczności wskazujące na powstanie stosunku członkostwa można powoływać się tylko w razie zaginięcia deklaracji. O taki właśnie wypadek chodzi w sprawie niniejszej. Dlatego też zgodnie z art. 246 k.p.c. dopuszczalne było przeprowadzenie dowodów na fakt istnienia deklaracji i skutków prawnych związanych z jej istnieniem. Sąd Wojewódzki dokonał ustalenia, iż powód był członkiem Spółdzielni, na tej podstawie, że powód był członkiem rady i że figuruje w wykazie udziałów. To ustalenie Sądu Wojewódzkiego znajduje oparcie również w istotnej okoliczności, że kwota, której zasądzenia domaga się powód, stanowi sumę wpłaconych przezeń udziałów. Wymaga przy tym zaznaczenia, że w tym zakresie nie mają żadnego znaczenia odmienne okoliczności ustalone w orzeczeniach wydanych w innych sprawach i z udziałem innych osób.Po wyjaśnieniu kwestii członkostwa powoda wymaga rozważenia dalsza kwestia, czy zachodzi podstawa do przeznaczenia wpłaconych przez niego udziałów na pokrycie strat Spółdzielni postawionej w stan likwidacji. Według art. 16 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach członek spółdzielni uczestniczy w pokrywaniu jej strat do wysokości zadeklarowanych udziałów, z tym zastrzeżeniem, że występujący ze spółdzielni w drugiej połowie roku obrachunkowego uczestniczy w jej stratach powstałych w tym roku, jak gdyby był nadal jej członkiem (art. 20 § 2). W myśl zaś art. 34 § 1 powołanej ustawy podejmowanie uchwał w sprawie sposobu pokrycia strat należy do wyłącznej właściwości walnego zgromadzenia. W danym wypadku uchwała taka nie została podjęta przez walne zgromadzenie. Jednakże istnieje decyzja Centralnego Związku upoważniająca - na podstawie art. 76 § 3 ustawy o spółdzielniach i ich związkach - likwidatora do dokonania czynności, które wymagają uchwały walnego zgromadzenia. Likwidator, działając na tej podstawie, dokonał czynności polegającej na przeznaczeniu na pokrycie strat wpłaconych udziałów przez osoby, które były członkami Spółdzielni w drugiej połowie 1964 r. Wprawdzie uchwała podjęta przez likwidatora może być również zaskarżona do sądu na podstawie art. 38 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach (czego powód nie uczynił), jednakże spod kontroli sądu w takim wypadku uchyla się kwestia, czy chodzi o poważne trudności zwołania walnego zgromadzenia. Decyzja bowiem w tym względzie należy do Centralnego Związku. Jego zaś decyzje nie podlegają zaskarżeniu do sądu, gdyż nie chodzi o uchwałę organów spółdzielni.W przytoczonym wyjaśnieniu mieści się odpowiedź na wątpliwości prawne, które dały podstawę Sądowi Powiatowemu do przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu na podstawie art. 18 k.p.c.Mając więc na względzie wszystkie te okoliczności, należało rewizję powoda oddalić. Wymaga jednocześnie wyjaśnienia, że powołany przez Sąd Wojewódzki art. 473 k.z. nie ma tu zastosowania, skoro przedmiotem sporu była kwestia dotycząca zwrotu udziałów; podobnie nieuzasadniony jest wysunięty przez powoda w rewizji zarzut naruszenia art. 405 k.c. Gdyby zresztą rozważać sprawę z punktu widzenia przedawnienia, to należałoby mieć na uwadze art. 26 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach.