I PR 81/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Grymaszewski. Sędziowie SN: J. Knap, M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Krystyny O. przeciwko Państwowemu Sanatorium Przeciwgruźliczemu w P. o odszkodowanie, na skutek odwołania pozwanego Sanatorium od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 14 września 1978 r.zmienił zaskarżony wyrok i oddalił wniosek.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni domagała się zasądzenia na jej rzecz ekwiwalentu pieniężnego wobec niekorzystania z działki pod ziemniaki oraz z tytułu deputatu mlekowego.Zaskarżonym wyrokiem Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po przejęciu sprawy do rozpoznania w trybie art. 263 k.p. zasądził od pozwanego Sanatorium kwotę 18.347 zł, a rozstrzygnięcie swe oparł na następujących ustaleniach oraz wynikających z nich wnioskach.Wnioskodawczyni jest pracownikiem Pomocniczego Gospodarstwa przy Sanatorium Przeciwgruźliczym, które podlega Ministerstwu Zdrowia i Opieki Społecznej. Od dnia 28.VIII.1974 r. wnioskodawczyni korzystała z urlopu bezpłatnego dla opieki nad małym dzieckiem. Pracownicy pozwanego Pomocniczego Gospodarstwa podlegają postanowieniom układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych na mocy zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 17 października 1972 r. (Dz. Urz. M.Z. i Op. Społ. Nr 22, poz. 492). Układ ten w rozdziale dotyczącym wynagrodzenia za pracę przewidywał, jako formy wynagradzania w naturze, uprawnienie pracownika do otrzymania ziemi pod ziemniaki oraz deputatu mlekowego, ewentualnie ekwiwalentu pieniężnego za te świadczenia. Wnioskodawczyni przed rozpoczęciem urlopu bezpłatnego dla opieki nad małym dzieckiem otrzymywała wspomniany ekwiwalent pieniężny. W przepisach zbiorczego układu pracy brak jest postanowienia uprawniającego pracownice przebywające na urlopie bezpłatnym dla opieki nad małym dzieckiem do otrzymania wyżej wymienionych świadczeń w naturze lub ekwiwalentu pieniężnego za te świadczenia.Pismem okólnym nr 11 Ministra Rolnictwa z dnia 7 listopada 1972 r. (Dz. Urz. Min. Roln. Nr 12, poz. 84) pracownikom stałym objętym układem zbiorowym pracy dla pracowników przedsiębiorstw rolnych z 3 maja 1972 r. i przebywającym na bezpłatnym urlopie dla opieki nad małym dzieckiem zostały przyznane przez Ministra Rolnictwa świadczenia w naturze w postaci działki pod ziemniaki i deputatu mlekowego. Świadczenia te mają charakter wynagrodzenia za pracę. Pismo okólne Ministra Rolnictwa zostało wydane w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz z Zarządem Głównym Związku Zawodowego Pracowników Rolnych.Wnioskodawczyni w związku z przebywaniem na urlopie bezpłatnym dla opieki nad małym dzieckiem nie otrzymuje ani świadczeń w naturze, ani ekwiwalentu pieniężnego.Sąd Pracy zasądzając z tego tytułu 18.347 zł, tj. należność za okres nie przepracowany, wyszedł z założenia, że cytowane pismo okólne nr 11 ma zastosowanie również do pracownic pozwanego Gospodarstwa Pomocniczego, przebywających na urlopie bezpłatnym dla opieki nad małym dzieckiem. W przekonaniu Sądu Pracy z omawianego punktu widzenia nie ma istotnego znaczenia, że pozwany zakład pracy podlega Ministerstwu Zdrowia i Opieki Społecznej, a nie Ministrowi Rolnictwa. Skoro bowiem z mocy zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej pracownicy pozwanego zakładu pracy podlegają zbiorowemu układowi pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych, to również mają do nich zastosowanie uzupełnienia do tego układu oraz wykładnia stosowana przez Ministerstwo Rolnictwa, która znalazła wyraz w cytowanym piśmie okólnym nr 11.Wyrok ten zaskarżyła odwołaniem strona pozwana, wnosząc o zmianę wyroku i oddalenie wniosku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma wyjaśnienie, czy pismo okólne nr 11 Ministra Rolnictwa z dnia 7 listopada 1972 r. w sprawie świadczeń przysługujących pracownikom stałych jednostek organizacyjnych określonych w układzie zbiorowym pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 3 maja 1972 r. korzystających z bezpłatnego urlopu dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi (Dz. Urz. Min. Roln. Nr 12, poz. 84) ma zastosowanie do pracownic objętych wprawdzie cytowanym w tym piśmie okólnym zbiorowym układem pracy, ale podległych resortowo nie Ministerstwu Rolnictwa, lecz Ministerstwu Zdrowia i Opieki Społecznej.W tym przedmiocie nie można - jak słusznie podnosi skarżący - zgodzić się z poglądem wyrażonym przez Sąd Pracy, iż pismo okólne nr 11 ma charakter uzupełnienia bądź wykładni dla stosowania przepisów układu zbiorowego pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych. Pismo to ma bowiem charakter prawotwórczy, a nie wyjaśniający. Trudno zresztą byłoby przyjąć, iż cytowane pismo wyjaśnia postanowienia zbiorowego układu pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych, skoro postanowienia te są jasne, przy czym brak jest w nich jakiejkolwiek normy, która by pracownikom przebywającym na urlopie bezpłatnym dla opieki nad małym dzieckiem przyznawała wynagrodzenie w naturze w postaci działki pod ziemniaki oraz deputatu mlekowego, zwłaszcza że istota urlopu bezpłatnego polega na zawieszeniu wzajemnych praw i obowiązków obu stron, tj. obowiązku świadczenia pracy oraz obowiązku wypłacania przez zakład pracy wynagrodzenia. Jeśli więc żadne wątpliwości interpretacyjne nie mogły w tym przedmiocie zarysować się na tle stosowania zbiorowego układu pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych, gdyż w tej materii zbiorowy układ pracy jest przejrzysty i zajmuje jednoznaczne stanowisko, to w takiej sytuacji nie do przyjęcia jest pogląd dopatrujący się w piśmie okólnym nr 11 znaczenia interpretacyjnego postanowień zbiorowego układu pracy.Za jedyne prawidłowe przyjąć trzeba zapatrywanie, że - jak wskazano uprzednio - pismo okólne nr 11 ma charakter normy prawnej przyznającej z mocy decyzji Ministra Rolnictwa określone uprawnienia pracownikom wskazanym w tym piśmie. Ponieważ wspomniane pismo okólne wydane zostało przez Ministra Rolnictwa, to jego zasięg normatywny może dotyczyć wyłącznie pracownic podległych resortowo Ministrowi Rolnictwa, a nie pracownic podległych Ministrowi Zdrowia i Opieki Społecznej.Jeśliby Minister Zdrowia i Opieki Społecznej zamierzał w swym resorcie przyznać pracownicom przebywającym na urlopie bezpłatnym dla opieki nad małym dzieckiem analogiczne uprawnienia płacowe do uprawnień przewidzianych w piśmie okólnym nr 11, to takie zamierzenie musiałoby znaleźć wyraz w wydaniu odpowiedniego zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej. Takie zarządzenie nie zostało dotychczas wydane. Nie można też nie dostrzegać, że pismo okólne nr 11 normuje w pewien określony sposób zagadnienia prawne i w związku z tym jego treść powinna być ściśle interpretowana. Rozciągnięcie zaś zasięgu tego pisma również na resort zdrowia i opieki społecznej prowadziłoby do stosowania niedopuszczalnej w kwestiach płacowych wykładni rozszerzającej.W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że pismo okólne nr 11 Ministra Rolnictwa z dnia 7 listopada 1972 r. w sprawie świadczeń przysługujących pracownikom stałym jednostek organizacyjnych określonych w układzie zbiorowym pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych z dnia 3 maja 1972 r. korzystających z bezpłatnego urlopu dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi (Dz. Urz. Min. Roln. Nr 12, poz. 84) nie ma zastosowania do pracownic objętych postanowieniami zbiorowego układu pracy dla państwowych przedsiębiorstw rolnych, ale nie podlegających resortowo Ministrowi Rolnictwa.Analogiczne stanowisko zajął na rozprawie przed Sądem Najwyższym przedstawiciel Prokuratury Generalnej PRL.Z przytoczonych przyczyn nie można podzielić odmiennego poglądu wyrażonego przez Centralną Radę Związków Zawodowych w trybie art. 63 k.p.c.Wobec więc uzasadnionego zarzutu skarżącego, że pismo okólne nr 11 Ministra Rolnictwa nie dotyczy wnioskodawczyni, odpada potrzeba ustosunkowania się do pozostałych zarzutów odwołania. W związku z tym Sąd Najwyższy na podstawie art. 74 § 2 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych orzekł jak w sentencji.