I PZP 40/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Szymanek. Sędziowie SN: E. Jachczyk, Z. Stypułkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy przy udziale Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W Grocholi, w sprawie z wniosku Wandy P. przeciwko Zakładom Przemysłu Pończoszniczego "F" w Ł. o wyrównanie wynagrodzenia po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 18 września 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"1. Czy użyte w § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (Dz. U. Nr 43, poz. 219) pojęcie "wynagrodzenie pobierane przed urlopem" oznacza wynagrodzenie określone w umowie o pracę, czy wynagrodzenie faktycznie otrzymane przed urlopem?W wypadku udzielenia na powyższe pytanie odpowiedzi stwierdzającej, że chodzi o wynagrodzenie faktyczne - 2. Czy - jeżeli po urlopie bezpłatnym, po upływie okresu przyuczenia do pracy w nowym zakładzie, pracownica nie osiąga poprzednio pobieranego wynagrodzenia - należy jej się dodatek wyrównawczy i za jaki okres?"powziął następującą uchwałę:Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni wystąpiła do Zakładowej Komisji Rozjemczej przy pozwanych Zakładach Przemysłu Pończoszniczego "F"w Ł. z wnioskiem o wyrównanie wynagrodzenia za pracę w okresie od 2.I. do 31.III.1979 r. do wysokości wynagrodzenia pobieranego przez nią przed urlopem bezpłatnym dla matki pracującej, opiekującej się małym dzieckiem.Komisja ustaliła, iż wnioskodawczyni korzystała z powyższego urlopu w okresie od 1.VIII. do 31.XII.1978 r. Przed urlopem pracowała w wydziale konfekcjonowania jako układaczka za wynagrodzeniem według stawki 8,70 zł za godzinę w akordowym systemie wynagrodzenia. W dniu 2.I.1979 r. wnioskodawczyni zgłosiła się do pracy po urlopie, lecz ze względu na sytuację atmosferyczną otrzymała polecenie stawienia się w dniu 11.I. W dniu tym została też skierowana do pracy w tym wydziale, ale jako szwaczka w ramach przyuczenia do zawodu z taką samą jak poprzednio stawką osobistego zaszeregowania oraz także w akordowym systemie wynagradzania. Poprzednio bowiem wykonywane przez nią czynności układaczki zostały wyeliminowane z uwagi na zmianę procesu technologicznego. W związku z tym wnioskodawczyni otrzymała za styczeń wyrównanie do zarobku średniego z tytułu przyuczenia do zawodu, a za luty i marzec 1979 r. wynagrodzenie w wysokości stawki osobistego zaszeregowania. Począwszy od 21.IV.korzysta ona ponownie z urlopu bezpłatnego dla matki opiekującej się małym dzieckiem.Powołując się na powyższe ustalenia, Komisja przyznała wnioskodawczyni wynagrodzenie za okres od 2 do 10.I.1979 r. według stawki osobistego zaszeregowania, gdyż w okresie tym nie wykonywała pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (art. 81 § 1 kodeksu pracy). Oddalając wniosek w pozostałej części, Komisja uznała, iż zakład pracy zasadnie wypłacił wnioskodawczyni za luty i marzec 1979 r. wynagrodzenie według stawki osobistego zaszeregowania. Osiągana bowiem przez wnioskodawczynię produkcja akordowa na stanowisku szwaczki była bardzo niska, toteż wynagrodzenie według stawki osobistego zaszeregowania było wyższe niż wynikające z produkcji akordowej.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, do którego odwołała się wnioskodawczyni, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w uchwale.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Cytowany w pytaniu prawnym przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi stanowi, iż zakład pracy obowiązany jest udzielić pracownicy urlopu bezpłatnego w terminie przez nią wskazanym, a po zakończeniu urlopu zatrudnić ją na stanowisku równorzędnym lub na innym stanowisku odpowiadającym jej kwalifikacjom, za wynagrodzeniem nie mniejszym od pobieranego przed urlopem.Istota wątpliwości zawartych w pytaniu prawnym sprowadza się do tego, czy w rozumieniu wymienionego przepisu za wynagrodzenie pobierane przez wnioskodawczynię przed udzieleniem urlopu bezpłatnego należy rozumieć ustaloną w umowie stawkę osobistego zaszeregowania, która po urlopie nie ulega zmianie, czy też otrzymane przez nią faktyczne wynagrodzenie stosownie do wykonywanej produkcji w akordowym systemie wynagrodzenia, które po urlopie uległo obniżeniu.W tym zaś przedmiocie należy podzielić pogląd wyrażony w sprawie przez Centralną Radę Związków Zawodowych, a także przez przedstawiciela Prokuratury Generalnej PRL, iż ochronie przewidzianej w omawianym przepisie podlega wynagrodzenie określone w umowie o pracę wiążącej strony stosunku pracy w okresie poprzedzającym urlop bezpłatny; zakres tej ochrony nie obejmuje natomiast wynagrodzenia faktycznie otrzymywanego przez pracownicę przed tym urlopem.W zależności bowiem od stosowanej formy wynagrodzenia różnie kształtuje się współzależność między stawką osobistego zaszeregowania - zastrzeżoną w umowie o pracę - a faktycznym zarobkiem pracownika. Tylko w zasadzie przy czasowej formie wynagrodzenia zarobek pracownika zależy wprost od wymiaru stawki jego osobistego zaszeregowania, natomiast przy formie akordowej jego wysokość zależy od rzeczywistych efektów pracy i zwiększa się odpowiednio do ilościowych wyników pracy. Celem cytowanego przepisu jest zapewnienie pracownicy po powrocie z urlopu bezpłatnego zatrudnienia na takim stanowisku pracy, które zapewnia uzyskanie wynagrodzenia nie niższego od otrzymywanego przed urlopem, nie zaś ochrona wynagrodzenia faktycznie otrzymywanego w okresie poprzedzającym udzielenie urlopu bezpłatnego.Należy ponadto podzielić stanowisko wyrażone przez Centralną Radę Związków Zawodowych, iż określone w powołanym wyżej przepisie § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów warunki dotyczące stanowiska pracy i wynagrodzenia pracownicy po powrocie z urlopu bezpłatnego powinny być spełnione łącznie. Rozłączne traktowanie tych warunków nie odpowiadałoby treści tego przepisu, a także kolidowałoby z zasadą ustalania wynagrodzenia stosownie do rodzaju pracy i kwalifikacji wymaganych przy jej wykonywaniu.Przy rozważaniu tej kwestii należy mieć na uwadze, iż w razie braku możliwości zatrudnienia pracownicy po powrocie z urlopu bezpłatnego na stanowisku pracy zajmowanym przed udzieleniem tego urlopu zakład pracy obowiązany jest zatrudnić ją na takim stanowisku, które w schemacie organizacyjnym zakładu jest traktowane jako równorzędne w stosunku do zajmowanego przed urlopem, bądź też na stanowisku, które wprawdzie nie spełnia tego warunku, lecz odpowiada kwalifikacjom pracownicy. Przez kwalifikacje zawodowe pracownicy należy rozumieć kwalifikacje zarówno posiadane przez nią przed udzieleniem jej bezpłatnego urlopu, jak i takie, które uzupełniła ona w następstwie stosownego przyuczenia za jej zgodą przez zakład pracy do zawodu na stanowisku pracy zaproponowanym jej po powrocie z tego urlopu. Ocena tych okoliczności powinna uwzględniać zasadę ochrony wynagrodzenia pracownicy korzystającej z bezpłatnego urlopu z tytułu opieki nad małym dzieckiem, jak i możliwości oraz potrzeby zakładu pracy, związane z postępem technicznym warunkowanym podnoszeniem kwalifikacji przez pracowników.Z tych względów udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.