I PRN 54/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Brzeziński. Sędziowie SN: E. Jachczyk, M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Haliny H. przeciwko Rejonowej Spółdzielni Zaopatrzenia i Zbytu "Zgoda" w K. o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 17 stycznia 1978 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie w celu ponownego rozpatrzenia odwołania wnioskodawczyni od orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Puławach z dnia 6 października 1977 r.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni domagała się przywrócenia do pracy w pozwanej Spółdzielni.Odwoławcza Komisja do Spraw Pracy oddaliła żądanie, ustalając następujący stan faktyczny:Po powrocie z urlopu macierzyńskiego strona pozwana pismem z dnia 24.VIII.1977 r. powierzyła wnioskodawczyni obowiązki sprzedawcy w sklepie spożywczym nr 19 w K. ul. (...) na okres 3 miesięcy, tj. do dnia 25.XI.1977 r. Na piśmie tym znajduje się adnotacja wnioskodawczyni, że warunki pracy jej nie odpowiadają, gdyż sklep odległy jest od miejsca zamieszkania, a ma małe dziecko, którym musi się opiekować.Pismem z dnia 30.VIII.1977 r. pozwana Spółdzielnia wypowiedziała wnioskodawczyni warunki pracy i płacy na dzień 30.IX.1977 r., proponując jej funkcję kierownika sklepu nr 19 w K. ul. (...).Pismem z dnia 5.IX.1977 r. zarząd Spółdzielni powierzył wnioskodawczyni funkcję kierownika sklepu nr 19 w okresie wypowiedzenia warunków pracy. W piśmie tym strona pozwana zaznaczyła, że w wypadku odmowy podjęcia pracy w sklepie nr 19 w okresie wypowiedzenia zajdzie konieczność rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Ponieważ wnioskodawczyni pracy w sklepie nr 19 nie podjęła, przeto strona pozwana pismem z dnia 19.IX.1977 r. rozwiązała z wnioskodawczynią umowę o pracę bez wypowiedzenia z dniem 20.IX.1977 r.Komisja Odwoławcza stanęła na stanowisku, że odmowa pracy stanowi wystarczającą podstawę do rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 52 k.p.Na skutek odwołania wnioskodawczyni Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił orzeczenie w ten sposób, że przywrócił wnioskodawczynię do pracy w pozwanej Spółdzielni na dotychczasowych warunkach.Sąd Pracy ustalił, że wnioskodawczyni w dniu 15.IX.1977 r. złożyła podanie o udzielenie jej urlopu bezpłatnego dla opieki nad małym dzieckiem od dnia 1.X.1977 r. Zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (Dz. U. Nr 43, poz. 219) rozwiązanie umowy o pracę nie może nastąpić w razie złożenia przez pracownicę wniosku o udzielenie jej urlopu bezpłatnego po wypowiedzeniu umowy o pracę przez zakład pracy, jeżeli termin rozpoczęcia tego urlopu bezpłatnego przypadałby w czasie trwania stosunku pracy.Zdaniem Sądu Pracy skoro podanie wnioskodawczyni o udzielenie jej urlopu bezpłatnego dla opieki nad małym dzieckiem wpłynęło jeszcze w czasie trwania stosunku pracy, to tym samym rozwiązanie umowy o pracę stało się bezprzedmiotowe.Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.Skarżący zarzuca naruszenie § 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (Dz. U. Nr 43, poz. 219).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie niesporne jest, że strona pozwana złożyła wnioskodawczyni dwa oświadczenia woli. Pierwszym z nich było wypowiedzenie warunków pracy i płacy na koniec września 1977 r., a drugim rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy wnioskodawczyni z dniem 20.IX.1977 r. To drugie oświadczenie woli nastąpiło w okresie wypowiedzenia wnioskodawczyni warunków pracy i płacy. Pierwszoplanowe więc znaczenie dla oceny zasadności roszczeń wnioskodawczyni ma rozwiązanie z nią stosunku pracy bez wypowiedzenia z dniem 20.IX.1977 r. oraz łącząca się z tym kwestia, czy i jakie znaczenie ma zasadność tego niezwłocznego rozwiązania umowy o pracę dla złożenia przez wnioskodawczynię w dniu 15.IX.1977 r. podania o udzielenie jej urlopu bezpłatnego dla opieki nad małym dzieckiem od dnia 1.X.1977 r. Z tego punktu widzenia Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sprawy nie rozważył, w związku z czym już z tego względu zaskarżony wyrok wymaga uchylenia, a sprawa przekazania temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (Dz. U. Nr 43, poz. 129) nie zezwalają na rozwiązanie przez zakład pracy umowy o pracę po złożeniu przez pracownicę wniosku o udzielenie jej urlopu bezpłatnego, jeżeli termin rozpoczęcia tego urlopu przypadałby w czasie trwania stosunku pracy (§ 3 rozporządzenia). Ograniczenia zawarte w § 3 rozporządzenia dotyczą wyłącznie rozwiązania umowy o pracę na skutek wypowiedzenia dokonanego przez zakład pracy. Natomiast nie odnoszą się do rozwiązania przez zakład pracy umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownicy (art. 52 k.p.). Tym samym złożenie przez pracownicę podania o udzielenie urlopu bezpłatnego na zasadach przewidzianych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. nie stoi na przeszkodzie dopuszczalności rozwiązania przez zakład pracy stosunku pracy w trybie przewidzianym w art. 52 k.p.Z tych przeto względów złożenie przez wnioskodawczynię w dniu 15.IX.1977 r. podania o urlop bezpłatny dla opieki nad małym dzieckiem samo przez się w niczym nie podważało skuteczności oświadczenia zakładu pracy rozwiązującego z dniem 20.IX.1977 r. umowy o pracę w trybie art. 52 k.p.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy zachodzi natomiast potrzeba rozważenia, czy na tle konkretnych okoliczności zachodziły podstawy do skorzystania przez zakład pracy z art. 52 k.p. oraz czy przy zastosowaniu tego trybu zwolnienia zostały zachowane warunki formalne.Przy ocenie tego zagadnienia Sąd Pracy weźmie pod uwagę uchwałę pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 19.V.1978 r. V PZP 6/77 w przedmiocie wykładni przepisów kodeksu pracy normujących współdziałanie kierownika zakładu pracy z organami związków zawodowych przy rozwiązywaniu umów o pracę (OSNCP z 1978 r. z. 8, poz. 127).Z pisma rozwiązującego z wnioskodawczynią stosunek pracy w sposób niedwuznaczny wynika, że przyczyną takiego rozwiązania umowy była odmowa wnioskodawczyni podjęcia pracy we wskazanym przez Spółdzielnię miejscu pracy w okresie wypowiedzenia warunków pracy i płacy. Zarząd strony pozwanej proponował wnioskodawczyni pracę w sklepie nr 19 (k. 23 akt osobowych), gdy natomiast w umowie o pracę miejsce pracy wnioskodawczyni zostało określone w sklepie nr 15. Jakkolwiek nie wynika to wyraźnie z materiału dowodowego, to jednak można przyjąć, iż w okresie wypowiedzenia wnioskodawczyni warunków pracy i płacy - strona pozwana skorzystała z uprawnień wynikających z art. 42 § 4 k.p., proponując wnioskodawczyni pracę w innym sklepie niż ten, który został wskazany w umowie o pracę i w którym wnioskodawczyni pracowała przed udaniem się na urlop macierzyński.W zasadzie zakład pracy upoważniony jest powierzyć pracownikowi inną pracę niż określona w umowie o pracę na okres nie przekraczający 3 miesięcy w roku kalendarzowym bez zachowania okresu wypowiedzenia, jeśli nie powoduje to obniżenia wynagrodzenia i odpowiada kwalifikacjom pracownika (art. 42 § 4 k.p.). Wymieniony przepis uzależnia zasadność takiego przesunięcia pracownika od istnienia po stronie zakładu pracy uzasadnionych potrzeb.W związku z powyższym przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Pracy rozważy, czy konkretne i obiektywne okoliczności sprawy uzasadniały istnienie po stronie pozwanego zakładu pracy wspomnianych uzasadnionych potrzeb z art. 42 § 4 k.p. Sąd Pracy oceni wagę tych potrzeb przy jednoczesnym wzięciu pod uwagę, że wnioskodawczyni w toku całego postępowania, jak również przed jego wszczęciem konsekwentnie odmawiała pracy w sklepie nr 19, tłumacząc się odległością tego sklepu od jej miejsca zamieszkania oraz koniecznością sprawowania bezpośredniej opieki nad jej nowo narodzonym dzieckiem najszybciej po zakończeniu pracy.W razie odmowy pracownika podjęcie innej pracy niż określona w umowie o pracę w warunkach przewidzianych w § 4 art. 42 k.p. oraz rozwiązania z tej przyczyny przez zakład pracy umowy o pracę na podstawie art. 52 k.p., do kompetencji organów rozpatrujących sprawy o roszczenia pracowników ze stosunku pracy należy ocena, czy potrzeby zakładu pracy uzasadniały skorzystanie z § 4 art. 42 k.p. i czy wobec tego odmowa przez pracownika podjęcia tej innej pracy mogła uzasadniać jego zwolnienie z pracy na podstawie art. 52 k.p.Uznanie zasadności niezwłocznego rozwiązania z wnioskodawczynią stosunku pracy mogłoby mieć miejsce jedynie w razie przyjęcia, iż potrzeby zakładu pracy były do tego stopnia istotne, że nawet w stosunku do wnioskodawczyni, obarczonej małym dzieckiem, istniały podstawy do skorzystania przez zakład pracy z § 4 art. 42 k.p.Sąd pracy przy ponownym rozpoznawaniu sprawy weźmie też pod uwagę, że wnioskodawczyni zaskarżyła wypowiedzenie jej warunków pracy i płacy, w którym zaproponowano wnioskodawczyni pracę w sklepie nr 19, i że odwoławcza komisja do spraw pracy w P. orzeczeniem z dnia 12.IX.1977 r. nr (...) oddaliła to żądanie. Akta tej komisji nie pozwalają jednak na ustalenie, czy orzeczenie to zostało doręczone wnioskodawczyni i czy w związku z tym jest prawomocne. W razie ustalenia nieprawomocności orzeczenia należałoby poinformować wnioskodawczynię o możliwości jego zaskarżenia do okręgowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Gdyby okazało się, że w wyniku takiego zaskarżenia orzeczenia z dnia 12.IX.1977 r. sąd pracy uznałby wypowiedzenie warunków pracy i płacy za nieuzasadnione, wówczas takie rozstrzygnięcie mogłoby mieć wpływ z punktu widzenia oceny zasadności skorzystania przez zakład pracy w okresie wypowiedzenia warunków pracy i płacy z art. 42 § 4 k.p., co nie byłoby również obojętne, jeśli chodzi o ocenę rozwiązania z wnioskodawczynią umowy o pracę na podstawie art. 52 k.p.Z tych przeto względów Sąd Najwyższy - jakkolwiek z innych przyczyn - uwzględnił rewizję nadzwyczajną, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Pracy.