I PZP 28/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Brzeziński. Sędziowie SN: W. Formański (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Dłużniewskiej, w sprawie z wniosku Danuty P. przeciwko Bankowi Spółdzielczemu w K. o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 5 września 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy udzielenie pracownicy zatrudnionej na okres wstępny trzyletniego urlopu bezpłatnego na wychowanie dziecka - z naruszeniem przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (Dz. U. Nr 43, poz. 219) - może być potraktowane jako zawarcie w sposób dorozumiany umowy o pracę na czas nie określony?"i po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych powziął następującą uchwałę:Udzielenie pracownicy, zatrudnionej na podstawie umowy o pracę na okres wstępny, urlopu bezpłatnego na wychowanie małego dziecka na czas dłuższy niż do końca okresu, na który została zawarta ta umowa, może być - w zależności od okoliczności konkretnego przypadku - uznane za zawarcie w sposób dorozumiany umowy o pracę na czas nie określony, jeżeli istnieją podstawy do wniosku, że taki był zgodny zamiar stron i cel umowy.Uzasadnienie faktyczneIPrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego:Wnioskodawczyni została zatrudniona w pozwanym Banku Spółdzielczym od dnia 29 grudnia 1976 r. na okres próbny, a od dnia 14 stycznia 1977 r. na podstawie umowy o pracę na okres wstępny do dnia 31 grudnia 1977 r.W okresie zatrudnienia wnioskodawczyni urodziła dziecko i w dniu 9 grudnia 1977 r. złożyła wniosek o udzielenie trzyletniego urlopu bezpłatnego na wychowanie dziecka od dnia 5.XII.1977 r. Strona pozwana udzieliła wnioskodawczyni urlopu bezpłatnego na okres trzech lat i wydała zaświadczenie potwierdzające udzielenie urlopu.Pismem z dnia 23 maja 1978 r. strona pozwana zawiadomiła wnioskodawczynię, że anuluje decyzję o udzieleniu urlopu bezpłatnego, gdyż wobec nieprzepracowania 12 miesięcy wnioskodawczyni nie nabyła prawa do urlopu bezpłatnego.Po otrzymaniu pisma strony pozwanej wnioskodawczyni wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie do pracy.Terenowa Komisja Odwoławcza oddaliła wniosek, zajmując stanowisko, że roszczenie o przywrócenie do pracy nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż umowa o pracę na okres wstępny uległa rozwiązaniu w dniu 31.XII.1977 r.Podczas rozpoznawania odwołania wnioskodawczyni powstała wątpliwość prawna, czy udzielenie trzyletniego urlopu bezpłatnego na wychowanie dziecka w czasie trwania umowy o pracę na okres wstępny może być potraktowane jako zawarcie w sposób dorozumiany umowy o pracę na czas nie określony, lub umowy o pracę na okres dalszych trzech lat, zwłaszcza że zgodnie z treścią przepisu art. 29 § 3 k.p. dopuszczalne jest zawarcie umowy o pracę bez zachowania formy pisemnej.Wątpliwości Okręgowego Sądu zrodziły się przede wszystkim na tym tle, że wnioskodawczyni w chwili udzielenia jej urlopu bezpłatnego nie miała jeszcze dwunastomiesięcznego stażu pracy, a umowa o pracę na okres wstępny wygasła z dniem 31 grudnia 1977 r.IIWedług § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (Dz. U. Nr 43, poz. 219) tylko pracownica, która jest zatrudniona w zakładzie pracy co najmniej 12 miesięcy, może wystąpić o udzielenie jej po zakończeniu urlopu macierzyńskiego urlopu bezpłatnego w wymiarze do 3 lat w celu opieki nad małym dzieckiem, pracownicy zaś zatrudnionej na podstawie umowy o pracę na okres wstępny udziela się urlopu bezpłatnego - stosownie do § 2 ust. 5 rozporządzenia - nie dłużej niż do końca okresu, na który umowa zostaje zawarta. Zgodnie przeto z przytoczonymi zasadami urlop bezpłatny mógł być udzielony dopiero od dnia 29 grudnia 1977 r. i mógł trwać nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 1977 r. Kierownictwo pozwanego zakładu pracy jednak udzieliło wnioskodawczyni urlopu bezpłatnego dla opiekowania się dzieckiem już od dnia 5 grudnia 1977 r., i to na okres trzech lat. Jeżeli kierownictwo zakładu pracy udzieliło wnioskodawczyni bezpłatnego urlopu na okres do grudnia 1980 r., wiedząc, że umowa o pracę na okres wstępny, zawarta z wnioskodawczynią, miała trwać tylko do dnia 31 grudnia 1977 r., to można w takiej sytuacji dopatrywać się dorozumianego zawarcia między stronami umowy o pracę na czas nie określony. Przemawiać za tym może ponadto ta okoliczność, że zakład pracy uznał w sposób nie kwestionowany wnioskodawczynię za pracownicę przebywającą na urlopie bezpłatnym do maja 1978 r. Urlop bezpłatny zaś uznaje się za okres trwania stosunku pracy, podczas którego wprawdzie zawieszane są takie podstawowe elementy tego stosunku, jak świadczenie pracy ze strony pracownika i wypłata wynagrodzenia przez zakład pracy, jednakże szereg innych składników stosunku pracy trwa i podlega realizacji. Zawarcie umowy o pracę na czas nie określony po upływie okresu wstępnego leżało zakresie uprawnień przysługujących zakładowi pracy. Ewentualna nieznajomość przepisów rozporządzenia Rady Ministrów, na co powołuje się kierownictwo pozwanego Banku, pozostaje bez wpływu na możność czynności zakładu pracy, skoro władny on był, nie naruszając przepisów rozporządzenia, udzielić pracownikowi bezpłatnego urlopu, który miał trwać również po zakończeniu okresu wstępnego, a tym samym w okresie trwania nowego stosunku pracy między stronami.IIIChociaż samo powoływanie się przez kierownictwo zakładu pracy na nieznajomość przepisów prawnych, jak wyżej wywiedziono, nie wyłącza uznania, że udzielenie urlopu bezpłatnego na wychowanie małego dziecka na czas dłuższy niż do końca okresu, na który została zawarta ta umowa, wskazuje na zawarcie w sposób dwuznaczny umowy o pracę na czas nie określony, nie można przy ocenie omawianych zdarzeń pomijać takich okoliczności, jak to, czy taki był zgodny zamiar stron i czy taki był cel umowy. Zgodnie bowiem z przepisem art. 65 § 2 kodeksu cywilnego, który poprzez art. 300 kodeksu pracy może mieć zastosowanie, istotne znaczenie przy ustalaniu treści umowy ma nie tyle brzmienie samej umowy, ile zgodny zamiar i cel umowy. Uznaniu mianowicie za zawarcie w sposób dorozumiany umowy o pracę na czas nie określony może stać na przeszkodzie wyraźne uzgodnienie między stronami, że umowa trwa jedynie na czas ściśle określony, np. w okolicznościach sprawy tylko do dnia 31 grudnia 1977 r., a udzielenie urlopu bezpłatnego poza okres, na który została zawarta umowa, było podyktowane innymi względami, nie zaś zamiarem - choćby w sposób dorozumiany - zawarcia innej umowy na czas nie określony. Kwestia ewentualnych roszczeń odszkodowawczych mogących wynikać na tle takiej sytuacji wykracza poza przedstawione pytanie prawne.Z tych przyczyn należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.