I PRN 27/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Filcek (sprawozdawca). Sędziowie: W. Formański, T. Szymanek.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Lucyny W. przeciwko Zakładom Ceramiki Budowlanej w O. o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie z dnia 9 kwietnia 1975 r.oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni była zatrudniona w pozwanym Zakładzie Ceramiki Budowlanej od dnia 1.IV.1974 r. na stanowisku magazyniera i w związku z redukcją etatów otrzymała w dniu 18.XII.1974 r. wypowiedzenie umowy o pracę ze skutkiem na dzień 31.III.1975 r. Po dniu 25.I.1975 r. wnioskodawczyni opuściła kilka dni pracy bez usprawiedliwienia. Zakład pracy rozwiązał z nią w dniu 13.II.1975 r. umowę o pracę bez wypowiedzenia z jej winy, podając jako przyczynę tego rozwiązania nieusprawiedliwioną nieobecność w pracy w dniach od 24.I. do 2.II. i od 10.II.1975 r. Na rozwiązanie z wnioskodawczynią umowy o pracę w tym trybie wyraziło zgodę prezydium rady zakładowej.W dniu 14.II.1975 r. wnioskodawczyni przedstawiła w zakładzie pracy zaświadczenie, że jest w ciąży, a następnie wystąpiła z roszczeniem o przywrócenie do pracy.Orzeczeniem z dnia 10.III.1975 r. Powiatowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy w Iławie przywróciła wnioskodawczynię do pracy na stanowisko magazyniera z zachowaniem dotychczasowych warunków pracy i płacy oraz zasądziła na jej rzecz od pozwanych Zakładów kwotę 2.500 zł tytułem wynagrodzenia za 1 miesiąc pozostawania bez pracy. Komisja ustaliła, że jakkolwiek wnioskodawczyni dopuściła się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, to jednak warunkiem rozwiązania umowy o pracę z kobietą w ciąży bez wypowiedzenia z jej winy było uprzednie wyrażenie zgody przez radę zakładową, a nie jej prezydium. Z tej przyczyny uwzględniono roszczenie wnioskodawczyni.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie, rozpoznając odwołanie od tego orzeczenia wniesione przez stronę pozwaną, podzielił pogląd wyrażony przez Komisję Odwoławczą co do bezskuteczności zgody wyrażonej przez prezydium rady zakładowej i wyrokiem z dnia 9.IV.1975 r. zmienił zaskarżone orzeczenie o tyle, że przywrócił wnioskodawczynię do pracy w Zakładzie Wapienno-Piaskowym w I. na poprzednich warunkach pracy i płacy, a w pozostałej części odwołanie oddalił.Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej złożonej na wniosek pozwanych Zakładów domaga się uchylenia powyższego wyroku oraz zmiany orzeczenia Powiatowej Komisji Odwoławczej i oddalenia wniosku, zarzucając, że na skutek błędnego przyjęcia, iż prezydium rady zakładowej nie mogło wyrazić zgody na rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z pracownicą w okresie ciąży, zaskarżony wyrok wydany został z rażenia zgody powołane jest wyłącznie plenum rady zakładowej czy pkt 1 i 177 § 1 kodeksu pracy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 177 § 1 k.p., wymaga zgody rady zakładowej na rozwiązanie przez zakład pracy umowy o pracę bez wypowiedzenia z pracownicą w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego, nie reguluje trybu, w jakim rada zakładowa wypowiada się w powyższej sprawie, w szczególności nie określa, czy do wyrażenia zgody powołane jest wyłącznie plenum rady zakładowej czy również jej prezydium.Wyjaśnienia tego zagadnienia należy zatem szukać w przepisach wewnątrzzwiązkowych. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 1 lipca 1949 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 41, poz. 292) związki zawodowe w swoich statutach oraz w statucie Zrzeszenia Związków Zawodowych samodzielnie określają swoje zadania, cele i zakres działania, w czym zawarte jest uprawnienie do określenia zasad organizacyjnych niezbędnych do prowadzenia działalności. W powyższej drodze więc związki zawodowe mogą, w ramach przysługującej im autonomii, określać tryb wykonywania przez swe organy uprawnień przyznanych im ustawami.Kierując się powyższymi założeniami oraz mając na uwadze § 57 statutu Zrzeszenia Związków Zawodowych w Polsce, uchwalonego na VI (XII) Kongresie Związków Zawodowych w dniu 23.VI.1967 r., Sąd Najwyższy uchwalił dnia 17.IV.1970 r. w sprawie III PZP 8/67 następującą zasadę prawną: "Zgodę (opinię) na rozwiązanie przez zakład pracy umowy o pracę bez wypowiedzenia, przewidzianą w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późniejszymi zmianami), wyraża rada zakładowa (oddziałowa), a prezydium rady tylko wtedy, gdy statut związku zawodowego uprawnia je do podejmowania uchwał w tym przedmiocie".Skarżący uważa, że pogląd wyrażony w powyższej zasadzie prawnej jest nadal aktualny w odniesieniu do zgody rady zakładowej przewidzianej w art. 177 § 1 k.p. i powołując się na § 68 ust. 2 statutu Związku Zawodowego Pracowników Przemysłu Budowlanego z 1972 r., do którego należy rada zakładowa w pozwanych zakładach, twierdzi, że prezydium rady zakładowej było statutowo uprawnione do wyrażenia zgody na rozwiązanie umowy o pracę z powódką.Jednakże w międzyczasie uległ zmianie statut Zrzeszenia Związków Zawodowych. Zgodnie z § 46 ust. 2 statutu tegoż Zrzeszenia uchwalonego przez VII Kongres Związków Zawodowych w 1972 r. zarządy instancji wyższych określają przypadki, w których rady zakładowe mogą wybierać ze swego grona prezydia, określać ich skład liczbowy i uprawnienia. Korzystając z uprawnienia zawartego w tym przepisie, prezydium Centralnej Rady Związków Zawodowych w punkcie 11 rozdziału VI wytycznych z dnia 30 października 1974 r. w sprawie zadań instancji związkowych przy wprowadzaniu i stosowaniu niektórych przepisów kodeksu pracy (Biuletyn CRZZ Nr 12, poz. 74) postanowiło, że "jeżeli kodeks pracy lub przepisy szczególne wymagają uprzedniej zgody rady zakładowej na rozwiązanie umowy o pracę (np. z kobietą w okresie ciąży), zgodę taką może wyrazić rada zakładowa lub jej prezydium. Ze względu jednak na to, że zgoda rady zakładowej na rozwiązanie umowy o pracę wymagana jest w stosunku do pracowników korzystających ze szczególnej ochrony, sprawy takie powinny być z reguły rozpatrywane na plenarnym posiedzeniu rady".Sformułowanie ostatniego zastrzeżenia wskazuje, że ma ono charakter zalecenia, którego naruszenie nie może prowadzić do wniosku, że oświadczenie zakładu pracy o rozwiązaniu umowy o pracę było wadliwe, gdy zgodę na rozwiązanie umowy o pracę wyraziło prezydium rady zakładowej. Cytowane stanowisko zostało powtórzone w punkcie 13 rozdziału I wytycznych Centralnej Rady Związków Zawodowych z dnia 19 czerwca 1975 r. w sprawie zadań instancji związkowych przy stosowaniu niektórych przepisów kodeksu pracy (Biuletyn CRZZ Nr 11, poz. 65). Powołane wytyczne nie określają natomiast przypadków, w których rady zakładowe mogą wybierać ze swego grona prezydia. Do chwili uchwalenia wymienionego wyżej statutu Zrzeszenia Związków Zawodowych określenie to występowało w statutach poszczególnych związków zawodowych. Obecnie w świetle powołanego wyżej § 46 statutu Zrzeszenia Związków Zawodowych od warunku statutowego określenia powyższych przypadków odstąpiono. Mogą one być także określone w innej drodze przez zarządy wyższych instancji związkowych.Na tle powyższych unormowań należy uznać, że zgodę na rozwiązanie przez zakład pracy umowy o pracę bez wypowiedzenia z kobietą w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego (art. 177 § 1 k.p.) wyraża rada zakładowa lub jej prezydium. Z mocy powołanych wyżej wytycznych Centralnej Rady Związków Zawodowych w związku z § 46 ust. 2 Statutu Zrzeszenia Związków Zawodowych prezydium rady zakładowej upoważnione jest do wyrażania zgody w powyższym przedmiocie również wtedy, gdy statut danego związku zawodowego takiego uprawnienia dla prezydium rady nie przewiduje lub je wyklucza, zwłaszcza że statuty poszczególnych związków zawodowych powinny być zgodne z postanowieniami statutu Zrzeszenia Związków Zawodowych (§ 24 pkt 1 tego statutu).O tyle więc utraciła aktualność cytowana wyżej zasada prawna z dnia 17.IV.1970 r. sygn. III PZP 34/69.W ostatecznym zatem wyniku uzasadniony okazał się zarzut skarżącego, że Komisja Odwoławcza oraz Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z naruszeniem powołanych wyżej przepisów uznały, iż prezydium rady zakładowej nie mogło wyrazić zgody na rozwiązanie przez zakład pracy bez wypowiedzenia umowy o pracę z kobietą w okresie ciąży. Mimo to rewizja nadzwyczajna podlega oddaleniu, gdyż zaskarżony wyrok i poprzedzające go orzeczenie Komisji Odwoławczej odpowiadają prawu z przyczyn następujących:W niniejszej sprawie nie była w ogóle wyrażona zgoda w trybie art. 177 § 1 k.p. Pozwane Zakłady, nie będąc świadome ciąży powódki, zwróciły się do rady zakładowej o wyrażenie opinii w sprawie rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z powódką z przyczyny przez nią zawinionej i prezydium rady zakładowej na podstawie art. 52 § 3 kodeksu pracy wyraziło opinię pozytywną co do zamierzonego rozwiązania umowy o pracę z powódką. Okoliczność, że w piśmie informującym dyrektora pozwanych Zakładów o stanowisku rady zakładowej znalazło się sformułowanie o wyrażeniu "zgody", nie zmienia istoty rzeczy, skoro wyrażenie zgody w trybie art. 177 § 1 k.p. uzależnione jest od świadomości, że zwalniana pracownica jest w ciąży, a takiej świadomości prezydium rady zakładowej nie miało. Skoro zaś brak było zgody rady zakładowej przewidzianej w art. 177 § 1 k.p., to uwzględnienie roszczeń powódki było w świetle art. 56 k.p. uzasadnione. Nie można bowiem zgodzić się z poglądem skarżącego, że brak zgody w powyższym rozumieniu wypełnia fakt niewycofania się prezydium rady zakładowej z zajętego stanowiska po dowiedzeniu się o ciąży powódki, ani też, że mimo braku omawianej zgody roszczenia powódki nie są uzasadnione w świetle art. 62 k.p. Przepis ten wymienia enumeratywnie uchybienia formalne, których popełnienie przez zakład pracy przy uzasadnionym rozwiązaniu stosunku pracy bez wypowiedzenia pozwala oddalić roszczenie pracownika o przywrócenie do pracy albo o odszkodowanie, jeśli ich uwzględnienie było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Wśród tych uchybień znajduje się zaniechanie zasięgnięcia opinii rady zakładowej przewidzianego w art. 52 § 3 lub 53 § 4 k.p. co do zamierzonego rozwiązania stosunku pracy, nie ma natomiast zaniechania prawem wymaganej zgody na rozwiązanie stosunku pracy, co wyłącza możliwość zastosowania art. 62 k.p. w niniejszej sprawie. Trudno byłoby zresztą uznać roszczenie powódki za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego ze względu na niewykluczony związek między nieusprawiedliwioną absencją a ciążą powódki.Pozwane zakłady mogły natomiast w przedstawionym wyżej stanie faktycznym konwalidować wadliwą czynność rozwiązania stosunku pracy z powódką przez uzyskanie zgody rady zakładowej po dowiedzeniu się o ciąży powódki. Wprawdzie ze sformułowania art. 177 § 1 k.p. wynika, że zgoda rady zakładowej powinna być wyrażona przed rozwiązaniem umowy o pracę, jednakże warunek uprzedniości zgody może dotyczyć tylko sytuacji typowych, w których rada zakładowa jest świadoma ciąży zwalnianej pracownicy. Brak tej świadomości nie pozwala na uprzednie wyrażenie zgody przez radę zakładową, nie wyklucza natomiast możliwości rozwiązania bez wypowiedzenia umowy o pracę z pracownicą ciężarną z przyczyn przez nią zawinionych. Gdy więc w chwili rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 52 w związku z art. 177 § 1 k.p. zakład pracy i rada zakładowa nie wiedzą o ciąży zwalnianej pracownicy, zgoda rady zakładowej może być skutecznie wyrażona po rozwiązaniu umowy o pracę (art. 63 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.), nie później jednak niż do chwili wydania orzeczenia w przedmiocie przywrócenia do pracy lub odszkodowania.Przyjęta wyżej wykładnia uwzględnia społeczno-gospodarcze przeznaczenie art. 177 § 1 k.p., pozwalającego zakładowi pracy w wyjątkowych wypadkach na rozwiązanie umowy o pracę z pracownicą ciężarną.Odmienne od powyższej wykładni art. 177 § 1 k.p. stanowisko oznaczałoby, że zakład pracy w przedstawionym wyżej stanie faktycznym musiałby za zgodą pracownicy anulować wadliwe rozwiązanie z nią stosunku pracy i następnie uzyskawszy zgodę rady zakładowej ponownie z tych samych przyczyn rozwiązać stosunek pracy. Często nie byłoby to możliwe wobec upływu terminu z art. 52 § 2 k.p., do czego mogłaby doprowadzić sama pracownica, zawiadamiając zakład pracy o ciąży dopiero po upływie wspomnianego terminu.Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 421 § 1 k.p.c. w związku z art. 277 § 2 k.p. orzekł jak w sentencji.