I PRN 28/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda. Sędziowie SN: B. Błachowska (sprawozdawca), J. Sokołowski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Sztejn, po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 1983 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z powództwa Komitetu Założycielskiego Związku Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice Świętokrzyskiej w Kielcach o rejestrację związku zawodowego na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 10 stycznia 1983 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Kielcach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneKomitet Założycielski Związku Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice w K. zgłosił wniosek o rejestrację związku zawodowego o nazwie: "Związek Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice Ś." w K. Zgodnie z art. 8 ust. 3 załączonego do wniosku statutu w razie sporu zbiorowego "związkowi" przysługuje prawo organizowania różnych form protestu do strajku włącznie z zachowaniem przepisów ustawy o związkach zawodowych.Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 10.I.1983 r. dokonał rejestracji Związku Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice Ś. w K. z siedzibą w K., działającego na terenie funkcjonowania Politechniki Ś. w K., zrzeszającego pracowników tej Politechniki, i postanowił dokonać odpowiednich wpisów w Rejestrze Związków Zawodowych, prowadzonym przez Sąd Wojewódzki w Kielcach.Prokurator Generalny PRL wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego postanowienia. Rewizja nadzwyczajna zarzuca rażące naruszenie § 5 ust. 1 i ust. 2 uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r. w sprawie zasad i sposobu tworzenia organizacji związkowych w zakładach pracy w związku z art. 17 i art. 19 ust. 2 i art. 40 ust. 4 ustawy o związkach zawodowych z dnia 8 października 1982 r. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Kielcach do ponownego rozpoznania.Na rozprawie przed Sądem Najwyższym przedstawiciele Komitetu Założycielskiego wnosili o wykreślenie ze statutu kwestionowanych w rewizji nadzwyczajnej sformułowań. Po ich oświadczeniu przedstawiciel Prokuratury zmodyfikował wniosek o rewizji nadzwyczajnej w ten sposób, że wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i dokonania zmian w statucie zgodnie z wnioskiem przedstawicieli Komitetu Założycielskiego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1983 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216) prawo do strajku nie przysługuje pracownikom zatrudnionym w placówkach oświaty i wychowania. Przepis ten nie zawiera postanowienia, które wyłączałoby szkoły wyższe spod ogólnego pojęcia "placówki oświaty i wychowania", jak również nie zawiera postanowienia ograniczającego zakres stosowania tej dyspozycji wyłącznie do szkół podstawowych i średnich. O zaliczeniu szkół wyższych do "placówek oświaty i wychowania" w rozumieniu wymienionego przepisu decydują przede wszystkim postanowienia ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 14, poz. 113), w tym art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 8, w których wyraźnie stwierdza się, że szkoły wyższe m. in. powołane są do wychowania studentów i do realizacji idei uczelni otwartej i zapewnienia jej udziału w procesie stałej edukacji narodowej.Nie pozostaje w sprzeczności z tym stanowiskiem postanowienie ust. 4 § 2 uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r. w sprawie zasad i sposobu tworzenia organizacji związkowych w zakładach pracy (Dz. U. Nr 84, poz. 222). W tym samym przepisie nastąpiło rozróżnienie pracowników szkolnictwa wyższego oraz pracowników oświaty i wychowania wyłącznie z punktu widzenia uprawnień do tworzenia odrębnych związków zawodowych dla tych dwóch grup pracowników, ale nie z punktu widzenia uprawnień strajkowych. Ta ostatnia dziedzina normowana jest art. 40 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, którego wykładnia musi uwzględniać cel działania wyższej uczelni i rolę, jaką te placówki spełniają w systemie edukacji narodowej.Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że przez placówki oświaty i wychowania, o których mowa w art. 40 § 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych, rozumieć należy również szkoły wyższe. Pracownikom szkół wyższych więc nie przysługuje prawo do strajku. Zasadnie rewizja nadzwyczajna zarzuca, że Sąd Wojewódzki z rażącym naruszeniem wymienionego art. 40 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych oraz art. 17 ust. 2 tej ustawy i art. 5 ust. 1 i 2 uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r. dokonał rejestracji Związku Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice Ś., mimo że przedstawiony statut przewiduje prawo związku do organizowania strajku bądź prawo członków związku do uczestniczenia w strajku.Sąd Najwyższy nie mógł uwzględnić wniosku przedstawicieli Komitetu Założycielskiego zgłoszonego na posiedzeniu przed Sądem Najwyższym oraz zmodyfikowanego wniosku przedstawiciela Prokuratora Generalnego. W myśl § 1 ust. 1 uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r. pracownicy zakładu pracy zamierzający założyć związek zawodowy w tym zakładzie, po podjęciu uchwały o założeniu związku, wybierają ze swego grona komitet założycielski i uchwalają statut. Postanowienie to jest zgodne z art. 17 ustawy o związkach zawodowych, który przewiduje prawo do uchwalenia statutu dla osób zamierzających założyć związek zawodowy, a nie dla komitetu założycielskiego. Jeżeli art. 17 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216) i § 1 ust. 1 uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r. w sprawie zasad i sposobu tworzenia organizacji związkowych w zakładach pracy (Dz. U. Nr 34, poz. 222) uprawniają do uchwalenia statutu tylko założycieli związku zawodowego, to wyłącznie założyciele są uprawnieni do dokonywania zmian w statucie przez siebie uchwalonym, gdy wprowadzenie tych zmian ma nastąpić przed zarejestrowaniem związku zawodowego. Nie ma tych uprawnień komitet założycielski, który w myśl § 1 ust. 2 jest uprawniony tylko do dokonania czynności związanych z rejestracją związku zawodowego.Oświadczenie więc przedstawicieli Komitetu Założycielskiego Związku Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice Ś. złożone na rozprawie przed Sądem Najwyższym nie mogło doprowadzić do zmiany zaskarżonego postanowienia. Dlatego Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie z mocy art. 422 § 2 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, co umożliwi również komitetowi założycielskiemu doprowadzenie do pełnej zgodności statutu z przepisami ustawy w trybie właściwym.