I PZP 17/83

SentencjaSąd Najwyższy przy udziale Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL - po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Komitetu Założycielskiego Związku Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice Szczecińskiej o rejestracji związku na skutek rewizji Komitetu na posiedzeniu Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 28 lutego 1983 r. - postanowił oddalić rewizję.Uzasadnienie faktyczneKomitet Założycielski Związku Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice w Szczecinie zgłosił wniosek o rejestrację związku zawodowego w Politechnice w Szczecinie o nazwie "Związek Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice Szczecińskiej".Zgodnie z art. 8 pkt 10 załączonego do wniosku Statutu Związek Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice Szczecińskiej stosuje wszelkie prawnie dozwolone środki urzeczywistnienia swych celów, z prawem do strajku włącznie na zasadach zawartych w ustawię o związkach zawodowych z dnia 8 października 1982 r. Ponieważ zapis ten, a w szczególności zawarte w nim prawo do strajku - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - pozostaje w sprzeczności z postanowieniami ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 1982 r. Nr 32, poz. 216), przeto wnioskodawcom został udzielony termin w celu usunięcia tej sprzeczności z ustawą o związkach zawodowych. Wnioskodawcy nie wyrazili zgody na modyfikację postanowienia art. 2 pkt 10 statutu przez usunięcie z tego postanowienia uprawnienia do strajku, a stanowisko to podtrzymywali w toku całego postępowania przed Sądem Wojewódzkim.W związku z tym Sąd Wojewódzki zaskarżonym postanowieniem odmówił rejestracji Nauczycielstwa Polskiego Politechniki Szczecińskiej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Wojewódzki powołał się na art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych, zgodnie, z którym prawo do strajku zostało wyłączone w placówkach oświaty i wychowania. W przekonaniu Sądu Wojewódzkiego szkoła wyższa ma charakter placówki oświaty i wychowania w rozumieniu cytowanego ust. 1 art. 40.Postanowienia te zaskarżyli wnioskodawcy, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i zarejestrowanie Związku Nauczycielstwa Polskiego, Politechniki Szczecińskiej. Nie negując stanowiska Sądu Wojewódzkiego, iż szkoły wyższe pełnią również funkcje oświaty i wychowania, skarżący są jednak zdania, iż realizowane przez szkoły powyższe funkcje są tak specjalistyczne, że różnią się zasadniczo od funkcji oświatowych i wychowawczych realizowanych przez szkoły podstawowe i średnie. Zdaniem skarżących cytowany art. 40 ust. 1 ma na względzie wyłącznie zakres oświaty i wychowania realizowany przez szkoły podstawowe i średnie, a nie przez szkoły wyższe.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o społeczno-zawodowych organizacjach rolników (Dz. U. z 1982 r. Nr 32, poz. 217) prawo do strajku nie przysługuje m.in. pracownikom zatrudnionym w placówkach oświaty i wychowania. Jak wynika z treści rewizji oraz stanowiska wnioskodawcy reprezentowanego w postępowaniu przed Sądem Najwyższym nie neguje on poglądu zaskarżonego postanowienia, że również szkoły wyższe spełniają zadania oświatowe i wychowawcze; w przekonaniu skarżącego specjalistyczny charakter funkcji wychowawczych i oświatowych szkół wyższych nie pozwala jednak na potraktowanie ich na równi z placówkami oświaty i wychowania przewidzianym w art. 40 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, który ma na względzie wyłącznie oświatę i wychowanie o charakterze powszechnym, realizowaną przez szkoły podstawowe i średnie.Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić z następujących względów.Przepis art. do ust. 1 wyłączając prawo do strajku w placówkach oświaty i wychowania nie zmierza w tym przedmiocie do żadnego ograniczenia. W szczególności w art. 40 ust. 1 brak jest postanowienia, któreby szkoły wyższe wyłączało spod ogólnego pojęcia "placówek oświaty i wychowania", jak również ustawodawca w art. 40 ust. 1 nie zamieścił postanowienia ograniczającego zakresu stosowania tejże dyspozycji wyłącznie do szkół podstawowych i średnich. Dlatego też nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, iż szkoły wyższe zostały wyłączone spod zakresu stosowania omawianego art. 40 ust. 1. Jeśli bowiem sam skarżący jest zdania, że działalność szkół wyższych zawiera elementy oświaty i wychowania (tylko o charakterze specjalistycznym), to już w świetle jego wywodów nie jest konsekwentne stanowisko reprezentowane w rewizji, kwestionujące rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego, który szkoły wyższe potraktował jako placówki oświaty i wychowania. Jak bowiem poprzednio zaznaczono brak w cytowanym art. 40 ust. 1 szczególnego postanowienia, wyłączającego szkoły wyższe spod ogólnego pojęcia oświaty i wychowania musi w świetle zasad prawidłowej wykładni - prowadzić do wniosku, że pod pojęciem "placówki oświaty i wychowania" rozumieć należy też szkoły wyższe.Również i inne akty prawne podkreślają element wychowania w działalności szkół wyższych, czego dowodem jest art. 1 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 1982 r. Nr 14, poz. 113), który nakłada na szkoły wyższe obowiązek kształcenia studentów. Również szkoły wyższe stanowią jeden z elementów ogólnego systemu oświaty w kraju, co podkreślono w dziale III pkt 5 uchwały Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 13 października 1973 r. w sprawie systemu edukacji narodowej (M. P. 1973 r. Nr 44 poz. 260). Z omawianego punktu widzenia istotne znaczenie ma też wykładnia funkcjonalna art. 40 ust. 1. Przepis ten w owej końcowej części wyłącza prawo do strajku w zakładach pracy produkujących, magazynujących i zaopatrujących w środki żywności, jak również w zakładach służby zdrowia i opieki społecznej, w aptekach a także w placówkach oświaty i wychowania. Chodzi więc o zakłady pracy mające szczególne znaczenie dla społeczeństwa, których unieruchomienie byłoby nader niekorzystne dla prawidłowego zaspokajania potrzeb określonych grup społecznych. Podobnie rzecz się przedstawia w stosunku do szkół wyższych. Unieruchomienie szkoły wyższej przez organizowany w niej strajk pozbawiłoby studentów możliwości korzystania z wykładów, ćwiczeń oraz składania egzaminów, a więc sparaliżowałoby system kształcenia znacznej szkoły młodszych łudzi. I ten wzgląd musi przemawiać przeciwko przyznaniu szkołom wyższym prawa do strajku.Z punktu widzenia uprawnień strajkowych oraz ustawowych w tym względzie ograniczeń (art. 40 ust. 1 ustawy) nie ma istotnego znaczenia ust. 4 § 2 uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r. w sprawie zasad i sposobu tworzenia organizacji związkowych w zakładach pracy (Dz. U. z 1982 r. Nr 34, poz. 222), który rozróżnia pracowników oświaty i wychowania oraz pracowników szkolnictwa wyższego.Z cytowanego przepisu wynika bowiem tylko ten wniosek, iż pracownicy szkolnictwa wyższego oraz pracownicy oświaty i wychowania mogą tworzyć oddzielne związki zawodowe. Nie oznacza to jednak, aby w świetle założeń art. 40 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych pracowników szkolnictwa wyższego nie można było zaliczyć do pracowników oświaty i wychowania, skoro rozróżnianie pracowników szkolnictwa wyższego oraz pracowników oświaty i wychowania w ust. 4 § 2 nastąpiło wyłącznie z punktu widzenia uprawnień do tworzenia oddzielnych związków zawodowych dla tych dwóch grup pracowników, a nie z punktu widzenia uprawnień strajkowych. Ta ostatnia dziedzina normowana jest nie cytowanym ust. 4 § 2 uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r., lecz wyłącznie art. 40 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych.Dlatego też tylko wykładnia wspomnianego art. 40 ust. 1 może decydować o zakresie prawa do strajku, a nie wykładnia innych przepisów, których funkcja i cel są odmienne od treści normatywnej art. 40 ust. 1.Jest również obojętna odrębność organizacyjna wyższych uczelni od pozostałego szkolnictwa, podlegającego Ministerstwu Oświaty i Wychowania innym resortom. Zresztą powyższa okoliczność ma nawet w przekonaniu skarżącego znaczenie drugorzędne.W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że przez placówki oświaty i wychowania, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 1982 r. Nr 32, poz. 216) rozumieć należy również szkoły wyższe.Wobec więc braku uzasadnionych zarzutów rewizyjnych Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.