I PRZ 17/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Stypułkowska. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca), J. Myślicki.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Komitetu Założycielskiego Związku Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice S. o rejestrację związku na skutek rewizji Komitetu na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 25 lutego 1983 r.postanowił oddalić rewizję.Uzasadnienie faktyczneKomitet Założycielski Związku Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice S. zgłosił wniosek o rejestrację związku zawodowego w Politechnice w S. o nazwie "Związek Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice S.".Zgodnie z art. 8 pkt 10 załączonego do wniosku statutu Związek Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice S. stosuje wszelkie prawnie dozwolone środki urzeczywistnienia swych celów, z prawem do strajku włącznie na zasadach zawartych w ustawie z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych. Ponieważ zapis ten, a w szczególności zawarte w nim prawo do strajku - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - pozostaje w sprzeczności z postanowieniami ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216), przeto wnioskodawcom został udzielony termin w celu usunięcia tej sprzeczności z ustawą o związkach zawodowych. Wnioskodawcy nie wyrazili zgody na modyfikację postanowienia art. 8 pkt 10 statutu przez usunięcie z tego postanowienia uprawnienia do strajku, a stanowisko to podtrzymywali w toku całego postępowania przed Sądem Wojewódzkim.W związku z tym Sąd Wojewódzki zaskarżonym postanowieniem odmówił rejestracji Związku Nauczycielstwa Polskiego Politechniki S. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Wojewódzki powołał się na art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych, zgodnie z którym prawo do strajku zostało wyłączone w placówkach oświaty i wychowania. W przekonaniu Sądu Wojewódzkiego szkoła wyższa ma charakter placówki oświaty i wychowania w rozumieniu ust. 1 art. 40.Postanowienie to zaskarżyli wnioskodawcy, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i zarejestrowanie Związku Nauczycielstwa Polskiego w Politechnice S. Nie negując stanowiska Sądu Wojewódzkiego, iż szkoły wyższe pełnią również funkcje oświaty i wychowania, skarżący są jednak zdania, iż realizowane przez szkoły powyższe funkcje są tak specjalistyczne, że różnią się zasadniczo od funkcji oświatowych i wychowawczych realizowanych przez szkoły podstawowe i średnie. Zdaniem skarżących wymieniony art. 40 ust. 1 ma na względzie wyłącznie zakres oświaty i wychowania realizowany przez szkoły podstawowe i średnie, a nie przez szkoły wyższe.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216) prawo do strajku nie przysługuje m.in. pracownikom zatrudnionym w placówkach oświaty i wychowania. Jak wynika z treści rewizji oraz stanowiska wnioskodawców reprezentowanego w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, nie negują oni poglądu zaskarżonego postanowienia, że również szkoły wyższe spełniają zadania oświatowe i wychowawcze; w przekonaniu skarżących specjalistyczny charakter funkcji wychowawczych i oświatowych szkół wyższych nie pozwala jednak na potraktowanie ich na równi z placówkami oświaty i wychowania przewidzianymi w art. 40 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, który ma na względzie wyłącznie oświatę i wychowanie o charakterze powszechnym, realizowane przez szkoły podstawowe i średnie.Z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić z następujących względów:Przepis art. 40 ust. 1, wyłączając prawo do strajku w placówkach oświaty i wychowania, nie zawiera w tym przedmiocie żadnego ograniczenia. W szczególności w art. 40 ust. 1 brak jest postanowienia, które by szkoły wyższe wyłączało spod ogólnego pojęcia "placówek oświaty i wychowania", również ustawodawca w art. 40 ust. 1 nie zamieścił postanowienia ograniczającego zakres stosowania tej dyspozycji wyłącznie do szkół podstawowych i średnich. Dlatego też nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżących, iż szkoły wyższe zostały wyłączone spod zakresu stosowania omawianego art. 40 ust. 1. Jeśli bowiem sami skarżący są zdania, że działalność szkół wyższych zawiera elementy oświaty i wychowania (tylko o charakterze specjalistycznym), to już w świetle ich wywodów nie jest konsekwentne stanowisko reprezentowane w rewizji, kwestionujące rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego, który szkoły wyższe potraktował jako placówki oświaty i wychowania. Jak bowiem uprzednio zaznaczono, brak w wymienionym art. 40 ust. 1 szczególnego postanowienia, wyłączającego szkoły wyższe spod ogólnego pojęcia oświaty i wychowania, musi - w świetle zasad prawidłowej wykładni - prowadzić do wniosku, że przez pojęcie "placówki oświaty i wychowania" rozumieć należy też szkoły wyższe.Również i inne akty prawne podkreślają element wychowania w działalności szkół wyższych, czego dowodem jest art. 1 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 14, poz. 113), który nakłada na szkoły wyższe obowiązek kształcenia studentów. Także szkoły wyższe stanowią jeden z elementów ogólnego systemu oświaty w kraju, co podkreślono w dziale III pkt 5 uchwały Sejmu PRL z dnia 13 października 1973 r. w sprawie systemu edukacji narodowej (M.P. Nr 44, poz. 260).Z omawianego punktu widzenia istotne znaczenie ma też wykładnia funkcjonalna art. 40 ust. 1. Przepis ten w swej końcowej części wyłącza prawo do strajku w zakładach pracy produkujących, magazynujących i zaopatrujących w środki żywności, jak również w zakładach służby zdrowia i opieki społecznej, w aptekach, a także w placówkach oświaty i wychowania. Chodzi więc o zakłady pracy mające szczególne znaczenie dla społeczeństwa, których unieruchomienie byłoby nader niekorzystne dla prawidłowego zaspokajania potrzeb określonych grup społecznych.Podobnie rzecz się przedstawia w stosunku do szkół wyższych. Unieruchomienie szkoły wyższej przez zorganizowany w niej strajk pozbawiłoby studentów możliwości korzystania z wykładów, ćwiczeń oraz składania egzaminów, a więc sparaliżowałoby system kształcenia znacznej rzeszy młodych ludzi. I ten wzgląd musi przemawiać przeciwko przyznaniu szkołom wyższym prawa do strajku.Z punktu widzenia uprawnień strajkowych oraz ustawowych w tym względzie ograniczeń (art. 40 ust. 1 ustawy) nie ma istotnego znaczenia ust. 4 § 2 uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r. w sprawie zasad i sposobu tworzenia organizacji związkowych w zakładach pracy (Dz. U. Nr 34, poz. 222), który rozróżnia pracowników oświaty i wychowania oraz pracowników szkolnictwa wyższego.Z omawianego przepisu bowiem wynika tylko ten wniosek, iż pracownicy szkolnictwa wyższego oraz pracownicy oświaty i wychowania mogą tworzyć oddzielne związki zawodowe. Nie oznacza to jednak, aby w świetle założeń art. 40 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych nie można było zaliczyć pracowników szkolnictwa wyższego do pracowników oświaty i wychowania, skoro rozróżnienie pracowników szkolnictwa wyższego oraz pracowników oświaty i wychowania w ust. 4 § 2 nastąpiło wyłącznie z punktu widzenia uprawnień do tworzenia oddzielnych związków zawodowych dla tych dwóch grup pracowników, a nie z punktu widzenia uprawnień strajkowych. Ta ostatnia dziedzina normowana jest nie wymienionym ust. 4 § 2 uchwały Rady Państwa z dnia 12 października 1982 r., lecz wyłącznie art. 40 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Dlatego też tylko wykładnia wspomnianego art. 40 ust. 1 może decydować o zakresie prawa do strajku, a nie wykładnia innych przepisów, których funkcja i cel są odmienne od treści normatywnej art. 40 ust. 1.Jest również obojętną kwestią odrębność organizacyjna wyższych uczelni od pozostałego szkolnictwa, podlegającego Ministerstwu Oświaty i Wychowania oraz innym resortom. Zresztą powyższa okoliczność ma nawet w przekonaniu skarżącego znaczenie drugorzędne.W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że przez placówki oświaty i wychowania, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216), należy rozumieć również szkoły wyższe.Wobec więc braku uzasadnionych zarzutów rewizyjnych Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.