II C 1514/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana B. przeciwko Helenie B. i małoletniemu Janowi B. działającemu przez kuratora Jana J. o zaprzeczenie ojcostwa, po rozpoznaniu zażalenia powoda na orzeczenie o kosztach procesu zawarte w postanowieniu Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 12 czerwca 1953 r.,zaskarżone orzeczenie zmienił w ten sposób, że koszty procesu obu stron ulegają umorzeniu.Uzasadnienie faktyczneW toku niniejszego procesu o zaprzeczenie ojcostwa zmarł nieletni Jan B., wobec czego Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 12 czerwca 1953 r. postępowanie umorzył z mocy art. 446 § 3 k.p.c. i zasądził na rzecz pozwanej Heleny B. od powoda zwrot kosztów procesu w kwocie 240 zł z powołaniem się na art. 100 k.p.c.W zażaleniu na to orzeczenie o kosztach procesu powód zarzucając obrazę art. 100 k.p.c. wniósł o zmianę orzeczenia i umorzenie kosztów procesu, powołując się na art. 198 § 3 k.p.c.Pozwana w odpowiedzi na zażalenie powoda podniosła, że nie dała powodu do wytoczenia powództwa, które w świetle przeprowadzonych do chwili umorzenia postępowania dowodów okazało się bezpodstawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut obrazy art. 100 k.p.c. jest słuszny. Zwrot kosztów procesu w myśl tego przepisu może być nałożony jedynie na stronę przegrywającą sprawę. Przegraniem sprawy jest niewątpliwie oddalenie wyrokiem powództwa lub odrzucenie pozwu z przyczyny w k.p.c. przewidzianej. W przypadku zaś, gdy wydanie wyroku stanie się z przyczyn wynikających z art. 361 § 1 k.p.c. lub innego szczególnego przepisu, jakim jest między innymi art. 446 § 3 k.p.c., zbędne lub niedopuszczalne i w związku z tym powinno nastąpić umorzenie postępowania, rozstrzygnięcie o kosztach procesu zależy w świetle dyspozycji art. 100 k.p.c. od konkretnej przyczyny umorzenia. Jeśli ta przyczyna jest równoznaczna z przegraniem sprawy (np. zaspokojenie roszczenia w toku procesu przez pozwanego), zasądzenie zwrotu kosztów procesu jest zasadne i zgodne z art. 100 k.p.c. Inaczej natomiast rzecz się przedstawia, jeżeli umorzenie postępowania następuje z przyczyny nie dającej się zrównać z przegraniem sprawy, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. Śmierć pozwanego dziecka w toku procesu o zaprzeczenie ojcostwa zamyka bezwarunkowo drogę do merytorycznej oceny powództwa z powodu okoliczności zupełnie od stron niezależnych. W tym przypadku, skoro ustawa nie nakazuje odrzucenia pozwu, a w chwili jego wniesienia istniały wszelkie przesłanki do jego merytorycznego rozpoznania, nie może być mowy ani o przegraniu procesu przez powoda, ani o wygraniu sprawy przez stronę pozwaną i art. 100 k.p.c. nie może mieć zastosowania.Trafne jest wobec tego stanowisko zażalenia, że w razie umorzenia postępowania z mocy art. 446 § 3 k.p.c. koszty procesu obu stron ulegają umorzeniu, podobnie jak w przypadku z art. 198 § 3 k.p.c. Kwestia, czy powództwo o zaprzeczenie ojcostwa było merytorycznie uzasadnione, usuwa się spod rozpoznania sądu i wyniki dotychczasowego postępowania dowodowego, jako nie ulegające rozważeniu przez sąd, nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu.