II CZ 75/55

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Makryliusza D. przeciwko Krystynie D. o zaprzeczenie ojcostwa, na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 23 marca 1955 r. zmienił zaskarżone postanowienie i umorzył w stosunku do pozwanej Krystyny D., zarządził zaś podjęcie zawieszonego postępowania co do małoletniej Anny - Krystyny D.Uzasadnienie faktycznePowód wystąpił o zaprzeczenie ojcostwa małoletniej Anny - Krystyny D., urodzonej w dniu 27 lipca 1950 r. z matki Krystyny - Stefanii D., żony powoda, przeciw wymienionej swej żonie i dziecku.W toku procesu zmarła matka dziecka i Sąd Wojewódzki we Wrocławiu, przed którym sprawa się toczyła, postępowanie zawiesił, wniosek zaś powoda, by postępowanie w stosunku do zmarłej Krystyny - Stefanii D. umorzyć, a podjąć sprawę w stosunku do samego dziecka, zaskarżonym postanowieniem oddalił.Sąd Wojewódzki jest w szczególności zdania, że z treści art. 446 § 3 k.p.c. wynika, iż śmierć matki, gdy obok niej jako pozwane występuje dziecko, nie uzasadnia umorzenia postępowania, lecz z mocy art. 183 § 1 i 185 k.p.c. zawieszenie postępowania i sukcesję procesową spadkobierców.Zażalenie powoda na to postanowienie zarzuca naruszenie art. 446 k.p.c., wywodząc, że z mocy tego przepisu winien być dla zmarłej ustanowiony kurator, prawa bowiem, które są przedmiotem procesu, jako ściśle osobiste, na spadkobierców zmarłej nie przechodzą.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosunki prawne mogą ulec przemianie podmiotowej, polegającej na tym, że w miejsce strony wchodzi inna osoba. Mamy wówczas do czynienia z następstwem prawnym, czyli sukcesją, która może być szczególna, albo opierać się na tytule ogólnym.Sukcesja prawno-materialna powoduje też sukcesję procesową szczególną w nielicznych przypadkach wyraźnie przewidzianych, ogólną, zasadzającą się na dziedziczeniu zawsze z mocy art. 183 i 185 k.p.c.Wymienione ostatnio przepisy regulują sukcesję procesową jako następstwo sukcesji w prawa i obowiązki pod tytułem ogólnym, nie mają zatem z natury rzeczy zastosowania do przypadków, w których z uwagi na czysto osobisty charakter stosunku prawnego będącego przedmiotem procesu, sukcesja prawno-materialna nie jest możliwa (art. 1 § 2 prawa spółdzielczego).Nie jest wprawdzie i w takich przypadkach wykluczona sukcesja wyłącznie procesowa, ma ona jednak uzasadnienie nie w postanowieniach art. 183 i 185 k.p.c., ale w przepisach szczególnych (art. 432 i 446 § 2 k.p.c.), te zaś z uwagi na swą wyjątkowość nie dopuszczają wykładni rozszerzającej.W przypadkach, gdy żadna z przedstawionych sukcesji procesowych nie jest możliwa, śmierć strony kładzie kres stosunkowi prawnemu, co do zmarłej strony, a to powoduje umorzenie postępowania w tym zakresie z mocy ogólnej zasady wyrażonej w art. 361 § 1 k.p.c.Umorzenie takie winno też nastąpić w sprawie stron co do zmarłej pozwanej Krystyny - Stefanii D., co oczywiście nie wpływa na proces z pozwaną małoletnią Anną - Krystyną D.O niedopuszczalności takiego częściowego umorzenia nie można, jak to czyni Sąd Wojewódzki, wnioskować z postanowień art. 446 § 3 k.p.c., w przepisie tym jest bowiem mowa o umorzeniu całego procesu, nie można zatem wnioskować z niego a contrario, gdy chodzi o umorzenie postępowania tylko w stosunku do jednego z uczestników procesu.Potrzeba umorzenia takiego jak w omawianym przypadku wynika też pośrednio z postanowienia art. 50 kodeksu rodzinnego, który przewiduje udział matki dziecka w charakterze pozwanej tylko, gdy matka żyje, a nie jest też bez znaczenia, że umorzenie nie wywrze ujemnego wpływu ani na prawa i obowiązki spadkobierców zmarłej, ani na ostateczny wynik procesu.Z tych względów orzekł Sąd Najwyższy jak w sentencji z mocy art. 394 i 387 k.p.c.