II C 1679/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marii S. przeciwko Kazimierzowi S. o rozwód, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 25 czerwca 1953 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym do Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy w dniu 31 czerwca 1953 r. powódka wniosła o rozwiązanie małżeństwa jej z pozwanym z winy tego ostatniego, a na wypadek uznania powództwa przez pozwanego bez orzekania o winie. Na rozprawie w dniu 25 czerwca 1953 r. pozwany uznał żądanie pozwu i wnosił również o orzeczenie rozwodu, przy czym obie strony zgodnie wnosiły o zaniechanie orzekania o winie, wobec czego Sąd Wojewódzki postanowił ograniczyć postępowanie dowodowe do przesłuchania stron. Po przeprowadzeniu tego dowodu Sąd Wojewódzki wydał wyrok rozwiązujący małżeństwo stron z zaniechaniem orzeczenia o winie.Powyższy wyrok zaskarżył pozwany, wnosząc w rewizji o jego zmianę i oddalenie powództwa. Skarżący zarzuca przede wszystkim, że Sąd Wojewódzki nie dopełnił obowiązku przewidzianego w art. 430 k.p.c., nie badając momentów, które wpłynęły na wyrażenie przez pozwanego zgody na rozwód. Skarżący twierdzi, że zbadanie tych okoliczności mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż wyrażona przezeń zgoda na rozwód była wynikiem jego chwilowej depresji. Ponadto skarżący zarzuca szereg sprzeczności ustaleń Sądu Wojewódzkiego z treścią materiału dowodowego, a w szczególności z treścią zeznań pozwanego.Powódka wniosła odpowiedź na rewizję z wnioskiem o jej oddalenie (...).Trafnie zarzuca skarżący, że Sąd Wojewódzki nie dopełnił obowiązku przewidzianego w art. 430 k.p.c. co do ustalenia powodów, które skłoniły stronę pozwaną do uznania żądania pozwu. Protokół przesłuchania pozwanego z dnia 25 czerwca 1953 r. nie zawiera w tym zakresie żadnych wyjaśnień. Art. 430 zdanie drugie k.p.c., nakładający na sąd obowiązek ustalenia przyczyn uznania powództwa o rozwód przez pozwanego, nie może być traktowany jedynie jako przepis porządkowy. Jest to w postępowaniu w sprawach o rozwód przepis istotny, którego naruszenie z reguły musi uzasadniać uchylenie wyroku orzekającego rozwód, niewyjaśnienie bowiem okoliczności, jakie skłoniły stronę pozwaną do uznania powództwa o rozwód, uniemożliwia kontrolę przez sąd rewizyjny, czy sąd pierwszej instancji miał podstawę do oparcia się na uznaniu powództwa. Zarzut obrazy przez Sąd Wojewódzki art. 430 k.p.c., który w świetle protokołu przesłuchania stron okazuje się trafny, uzasadnia przeto uchylenie zaskarżonego wyroku.Wreszcie istotne znaczenie ma okoliczność, że pozwany - jak świadczy o tym treść wniesionej przez niego rewizji oraz pisma procesowego z dnia 7 maja 1954 r. - cofnął wyrażone poprzednio oświadczenie o uznaniu powództwa i zgodę na orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie. Wprawdzie słusznie wskazuje powódka w odpowiedzi na rewizję na różnicę pomiędzy wyrażeniem zgody na rozwód a uznaniem powództwa o rozwód, jednakże nie można wyprowadzać stąd wniosku, że pozwany, który uznaje żądanie pozwu o rozwód w rozumieniu art. 430 k.p.c., jest swym oświadczeniem związany na cały tok procesu. W świetle punktu IV uchwały Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 1952 r., zawierającej wytyczne w zakresie stosowania art. 30 kod. rodz. (Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego zeszyt I z 1952 r.), zgoda pozwanego na rozwód nie jest równoznaczna z uznaniem powództwa w rozumieniu art. 430 k.p.c., gdyż to ostatnie oznacza nie tylko zgodę pozwanego na orzeczenie rozwodu, ale również jego zgodę na rozstrzygnięcie o winie w sposób żądany przez powoda oraz przyznanie faktów podanych przez powoda jako przyczyny rozkładu pożycia. Wynika stąd, że uznanie przez pozwanego żądania pozwu w rozumieniu art. 430 k.p.c. jest oświadczeniem dalej idącym niż wyrażenie zgody na rozwód i że w oświadczeniu tym zawiera się zawsze implicite zgoda na rozwód. Skoro Sąd Najwyższy w wymienionej uchwale z dnia 26 kwietnia 1952 r. stwierdził, że "zgoda na rozwód musi istnieć w momencie wyrokowania" i że "nie wystarcza wyrażenie zgody na rozwód w toku procesu, gdy następnie zgoda ta została cofnięta", należy uznać, że również gdy pozwany, który uznał żądanie pozwu, cofa to uznanie, a tym samym cofa zgodę na orzeczenie rozwodu, rozwód nie może być orzeczony na podstawie jedynie uznania pozwu i ustaleń dokonanych w trybie art. 430 k.p.c.W takim wypadku ustalenia sądu powinny być dokonane w oparciu o pełny materiał dowodowy, jakim sąd orzekający może w danej sprawie dysponować. Cofnięcie przez pozwanego w sprawie niniejszej oświadczenia o uznaniu pozwu uniemożliwia zatem zastosowanie art. 430 k.p.c., co również uzasadnia potrzebę uchylenia zaskarżonego wyroku.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.