II C 2048/52

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa (Okręgowy Urząd Likwidacyjny w B.) przeciwko Ignacemu R. o zapłatę 17.495 zł 73 gr, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 13 czerwca 1952 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneSkarb Państwa (Okręgowy Urząd Likwidacyjny w B.) wniósł dnia 20 grudnia 1950 r. powództwo przeciwko Ignacemu R. o 17.495 zł 73 gr i wyjaśnił: pozwany był w czasie od dnia 1 maja 1945 r. do dnia 31 grudnia 1948 r. użytkownikiem poniemieckiego hotelu położonego w M., w czasie użytkowania zapłacił Okręgowemu Urzędowi Likwidacyjnemu zaliczkowo 30.000 zł, należność zaś za cały czas użytkowania, obliczona na podstawie instrukcji Ministerstwa Skarbu z dnia 25 października 1949 r., wynosi 598.236 zł, do czego dochodzi jeszcze 14.955 zł tytułem 2½% podatku od nabycia praw majątkowych. Uwzględniając uiszczoną zaliczkę pozwany ma jeszcze do zapłacenia sumę 583.191 zł (w dawnej walucie), co po przerachowaniu na nową walutę stanowi kwotę 17.495 zł 73 gr.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa zarzucając, że nie zajmował wszystkich pomieszczeń należących do hotelu, że zapłacił wszystko, co od niego żądano w czasie użytkowania, oraz że instrukcja Ministerstwa Skarbu z dnia 25 października 1949 r. nie może być stosowana, gdyż użytkowanie pozwanego zakończyło się dnia 31 grudnia 1948 r.Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz Skarbu Państwa 4.351 zł 28 gr, odrzucił pozew co do 448 zł 65 gr i oddalił dalsze powództwo w kwocie 12.695 zł 80 gr. Sąd Wojewódzki ustalił, że strony nie zawarły umowy dzierżawy hotelu, że pozwany był użytkownikiem hotelu i zajmował tylko część budynków i pomieszczeń, że powinien zapłacić na zasadzie art. 123 k.z. słuszny czynsz, że czynsz taki w oparciu o opinię biegłych wynosi za cały czas użytkowania hotelu 175.042 zł, że wobec uiszczenia zaliczkowo 30.000 zł pozwany pozostał dłużny 145.042 zł w dawnej walucie czyli 4.351 zł 28 gr w nowej walucie. Sąd ustalił dalej, że instrukcja Ministerstwa Skarbu z dnia 25 października 1949 r. nie może mieć w sprawie zastosowania, gdyż weszła w życie w czasie, gdy pozwany już nie był użytkownikiem, a zastosowanie jej "wstecz" byłoby dla pozwanego krzywdzące i "naruszałoby zasady współżycia społecznego"; co do roszczenia w kwocie 14.955 zł (równych obecnym 448 zł 65 gr) Sąd uznał drogę sądową za niedopuszczalną i w tym zakresie pozew odrzucił.W rewizji Skarb Państwa wnosi o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej żądanie pozwu (12.695 zł 80 gr) oraz w części orzekającej o kosztach i o przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1.Rewizja zarzuca zaskarżonemu wyrokowi błędne zastosowanie art. 123 k.z. Zdaniem skarżącego roszczenie powoda powinno być rozstrzygnięte na podstawie art. 402 k.z., a nie na podstawie art. 123 k.z.Stanowisko skarżącego jest słuszne, niemniej błąd Sądu Wojewódzkiego nie może stanowić uzasadnionej podstawy rewizyjnej.Sąd Wojewódzki ustalił, że "między stronami nie została zawarta żadna umowa dzierżawy", i następnie powołał istotnie art. 123 k.z. jako podstawę powództwa (z wyjątkiem roszczenia w kwocie 448 zł 65 gr, co do którego pozew odrzucił). Oba te ustalenia prawne są błędne i sprzeczne z ustaleniami faktycznymi zaskarżonego wyroku i z dalszymi wywodami tegoż wyroku.Według ustaleń faktycznych Sądu Wojewódzkiego sporny hotel był majątkiem poniemieckim w zarządzie O.U.L., pozwany używał i użytkował go wraz z przynależnościami za zgodą O.U.L. i w porozumieniu z O.U.L. i w myśl tego porozumienia był obowiązany płacić czynsz i płacił go O.U.L. Z tych ustaleń płynie wniosek prawny, że między stronami istniał stosunek dzierżawy z art. 402 k.z. Sąd Wojewódzki w istocie mimo cytowanego art. 123 k.z. rozpoznał sprawę na podstawie art. 402 k.z., na co wskazuje wyraźnie ustalenie, że pozwany był obowiązany do płacenia czynszu. Z powyższego wynika, że Sąd Wojewódzki jedynie błędnie powołał art. 123 k.z., lecz w istocie rozpoznał sprawę prawidłowo na podstawie art. 402 k.z., tak jak wywodzi rewizja.2.W drugim zarzucie rewizja zwalcza sposób, w jaki Sąd Wojewódzki ustalił wysokość czynszu dzierżawy. Sąd Wojewódzki, jak wyżej wskazano, ustalił słuszny i godziwy czynsz dzierżawy na podstawie opinii biegłych. Zdaniem skarżącego czynsz ten powinien być ustalony na podstawie tymczasowej instrukcji Ministerstwa Skarbu z dnia 25 października 1949 r.Zarzut jest chybiony. Instrukcja Ministerstwa Skarbu z dnia 25 października 1949 r. nie była ogłoszona w żadnym organie publicznym (Dziennik Ustaw, Monitor Polski, Dziennik Urzędowy), była więc przeznaczona dla wewnętrznego urzędowania okręgowych urzędów likwidacyjnych i nie stanowi zatem źródła prawa obowiązującego Sądy, lecz jest instrukcją dla właściwych władz co do rozliczania się z użytkownikami, przy czym w braku zgody użytkownika przewidzianą sankcją jest jedynie odebranie przedmiotu użytkowania (§ 25 instrukcji).W sprawie niniejszej stosunek dzierżawy między stronami zakończył się już dnia 31 grudnia 1948 r., a zatem przed wydaniem powyższej instrukcji. Przewidziana w niej sankcja jest zatem niedopuszczalna w braku zawartej przez strony umowy. Sąd Wojewódzki słusznie postąpił ustalając wysokość czynszu dzierżawy za sporny czas na podstawie opinii biegłych, uwzględniając rozmiary przedmiotu dzierżawy i szczególne warunki miejscowe. Taki sposób ustalenia czynszu należnego od pozwanego jest zgodny z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym i nie jest sprzeczny z celami Państwa Ludowego.Nie zmienia sytuacji okoliczność, że wobec braku umowy stron co do wysokości czynszu dzierżawy pozwany musiał się liczyć z późniejszym uregulowaniem czynszu. Oczywiście pozwany z tym musiał się liczyć, ale liczył się też z tym, że ustalenie nastąpi w sposób uwzględniający takie okoliczności, jakie uwzględnił Sąd Wojewódzki.W takim stanie sprawy Sąd Najwyższy rewizję oddalił.