II C 6/54

Uzasadnienie faktycznePostanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 30 IX 1953 r. powód Stanisław Z. skazany został na grzywnę w wysokości 200 złotych za nie usprawiedliwione niestawiennictwo na wyznaczony w tymże dniu termin przesłuchania stron w sprawie z pozwaną Zofią Z. o rozwód.Postanowienie to zaskarżył pełnomocnik powoda zażaleniem, w którym wnosił uchylenie grzywny powołując się na to, że mocodawca jego, zamieszkały w S., przed terminem przesłuchania stron prosił o dokonanie tej czynności przez sąd wezwany w miejscu jego zamieszkania. Zdaniem skarżącego, w świetle przepisu art. 290 § 2 (k. p. c., odległość S., miejsca zamieszkania powoda, od "P., w którym miało się odbyć przesłuchanie stron, jako przekraczająca 50 km "wyłącza uprawnienia Sądu do stosowania represji za niestawiennictwo".Rozpoznając zażalenie, Sąd Najwyższy wziął pod uwagę co następuje:Art. 427 k. p. c. daje sądowi prawo, w razie nie stawienia się na posiedzenie pojednawcze lub ma rozprawę małżonka, wezwanego osobiście, bez usprawiedliwianych powodów niestawiennictwa, wymierzyć mu grzywnę "według przepisów o karach za pogwałcenie obowiązku świadka".Przepisy te zawarte są w art. 290 § 1 k. p. c.W związku z treścią zażalenia należy rozważyć, czy w stosunku do wezwanego małżonka, ma również zastosowanie norma art. 290 § 2 k.p.c., zgodnie z którą za okoliczność usprawiedliwiają niestawiennictwo świadka uważa się w każdym razie jego zamieszkiwanie poza okręgiem sądu wzywającego, o ile odległość od siedziby tegoż sądu przenosi 50 km.Kwestii tej nie rozstrzyga w sposób wyraźny treść art. 427 k.p.c., który - jak to wskazano wyżej - odsyła jedynie do przepisów o karach, nie wspomina natomiast o tym, czy do wezwanego małżonka mają także zastosowanie przepisy dotyczące usprawiedliwienia niestawiennictwa świadka, a w szczególności powodów usprawiedliwiających takie niestawiennictwo.Istotna różnica, jaka zachodzi między sytuacją strony i świadka w procesie, nie pozwala na mechaniczne rozciąganie treści art. 290 § 2 k.p.c. ma przypadek niestawiennictwa małżonka, a w szczególności uniemożliwia ocenę na tej podstawie odległości między miejscem jego zamieszkania a siedzibą sądu, jako przyczyny bezwzględnie usprawiedliwiającej niestawiennictwo.Szczególnie doniosła rola, jaką w procesie rozwodowym odgrywa udział osobisty małżonka, a zwłaszcza dowód z przesłuchania stron, nakazuje natomiast taką wykładnię związanych z nią przepisów, która zapewnia najszersze możliwości udziału stron w postępowaniu małżeńskim oraz stwarza warunki przeprowadzenia omawianego dowodu w sposób najbardziej sprzyjający pełnemu wykorzystaniu go jako środka wykrycia prawdy obiektywnej. Właściwe przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron, umożliwiające uzyskanie od nich wszelkich niezbędnych wiadomości oraz ich prawidłową ocenę, jest zaś z reguły możliwe tylko przy ich wzajemnej obecności przed sądem, w którym sprawa toczy się, gdyż korzystanie w takim przypadku z pomocy sądu wezwanego rokuje pod tym względem niewielkie możliwości.Dlatego też uznać należy, że odległość miejsca zamieszkania małżonka wezwanego do osobistego stawiennictwa w sądzie od siedziby tego sądu może stanowić okoliczność usprawiedliwiającą jego niestawiennictwo, nie jest natomiast powodem w każdym razie usprawiedliwiającym niestawienie się małżonka w sądzie, choćby miejsce jego zamieszkania było odległe od siedziby sądu więcej niż o 50 km. Analogiczny pogląd wyraził już zresztą Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 VIII 1952 r. w sprawie C-1474/52.Skoro zatem Sąd Wojewódzki, mimo usprawiedliwiania się powoda odległością miejsca swego zamieszkania, ze względu na to, że jest on kupnem, a więc człowiekiem dysponującym swym czasem i rozporządzającym odpowiednimi środkami finansowymi, mógł uznać usprawiedliwienie to za nie wystarczające - zażalenie jako nie uzasadnione należało oddalić.