II CO 109/54

SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 11 października 1954 r. wydanym w sprawie z powództwa Jadwigi B. przeciwko Kazimierzowi T., do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c. zagadnienia prawnego:"Czy matka dziecka pozamałżeńskiego może żądać od ojca dziecka, którego ojcostwo zostało ustalone wyrokiem z 1953 r. (pod rządem Kodeksu rodzinnego), zwrotu wyłożonych przez nią kwot na utrzymanie dziecka (art. 1221 k.z.) za okres czasu od chwili urodzenia dziecka poprzedzający wydanie wyroku ustalającego ojcostwo i zasądzającego alimenty, mimo że poprzednio istniał prawomocny wyrok, wydany pod rządem niemieckiego Kodeksu cywilnego, oddalający powództwo o alimenty, wobec zarzutu plurium concubentium?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:"Okoliczność, że pod rządem Kodeksu cywilnego z 1896 r. oddalone zostało powództwo o alimenty dla dziecka na skutek zarzutu plurium concubentium, nie przeciwstawia się dochodzeniu od tego samego mężczyzny, którego ojcostwo zostało następnie ustalone pod rządem Prawa rodzinnego z 1946 r. lub Kodeksu rodzinnego, roszczenia z art. 1221 k.z. za okres od dnia urodzenia się dziecka."Uzasadnienie faktyczneW myśl zasady prawnej uchwalonej w dniu 23 marca 1950 r. pod rządem Prawa rodzinnego z 1946 r. przez Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów, "dziecko pozamałżeńskie, którego powództwo przeciwko ojcu o alimenty zostało pod rządem Kodeksu cywilnego z 1896 r. oddalone na skutek zarzutu plurium concubentium, może wystąpić z nowym powództwem przeciwko tej samej osobie o ustalenie ojcostwa i ponoszenie kosztów utrzymania na podstawie przepisów Prawa rodzinnego".Ta zasada prawna jest aktualna także i obecnie pod rządem Kodeksu rodzinnego. Mimo oddalenia pod rządem Kodeksu cywilnego z 1896 r. powództwa o alimenty dziecko może obecnie żądać zarówno ustalenia ojcostwa, jak i dochodzić alimentów. Na skutek ustalenia ojcostwa poprzedni wyrok traci swą materialną prawomocność. Utrata ta jest całkowita. Wyrok ustalający ojcostwo ustala bowiem ten stosunek prawny z mocą wsteczną. Dlatego też dziecko może, mimo poprzedniego wyroku oddalającego, dochodzić nie tylko alimentów na przyszłość, lecz także w granicach określonych zasadą prawną uchwaloną w dniu 28 września 1949 r. przez Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów (Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego z 1951 r., zeszyt III, poz. 60), za okres poprzedzający wyrok ustalający ojcostwo, tak samo jak gdyby poprzedni wyrok oddalający powództwo o alimenty nie został w ogóle wydany.Przewidziana w art. 1221 k.z. cessio legis nie miałaby miejsca i przepis ten byłby bezprzedmiotowy w omawianym przypadku tylko wówczas, gdyby przyjąć pogląd przeciwny, a mianowicie, że w okresie poprzedzającym wyrok ustalający ojcostwo dziecko nie miało roszczeń alimentacyjnych względem ojca. Przy takim założeniu ani dziecko nie miałoby obecnie roszczenia o "zaległe alimenty", ani żadna osoba trzecia nie mogłaby w tym okresie nabyć roszczeń, skoro te nie istniałyby. Skoro jednak, jak wyżej wskazano, wyrok ustalający ojcostwo ustala ex tunc stan prawny, z którego wbrew poprzedniemu wyrokowi wynika między innymi w zasadzie obowiązek alimentacyjny ojca względem dziecka, istniejący od chwili urodzenia się dziecka, osoba trzecia dostarczająca dziecku utrzymanie przed wydaniem wyroku ustalającego ojcostwo nabywa z mocy ustawy jego roszczenie względem ojca na zasadzie art. 1221 k.z. (lub dawniej art. 58 § 2 pr. rodz.). Jej roszczenie ma taki zakres, jak gdyby nie istniał poprzedni wyrok oddalający powództwo o alimenty. Okoliczność zaś, że ojciec w poprzednim okresie nie alimentował dziecka, opierając się na ówczesnym wyroku oddalającym powództwo o alimenty, nie ma tu znaczenia, skoro w myśl późniejszego prawa materialnego skuteczność owego wyroku została zniweczona z mocą wsteczną.Z powyższego wynika konkluzja wyrażona wyżej w sentencji.