II CR 1102/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" przeciwko Bohdanowi W. o 3424,10 zł, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 12 kwietnia 1960 r., stwierdził, że zaskarżony wyrok został wydany z pogwałceniem przepisów prawa.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym dnia 2 stycznia 1959 r. przedsiębiorstwo "Polskie Koleje Państwowe", Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w O., domagało się zasądzenia od Bohdana, W. sumy 3424,10 zł z odsetkami i kosztami tytułem należności za przewóz oraz kar umownych. Według twierdzeń powodowego przedsiębiorstwa pozwany W. w dniu 28 listopada 1957 r. nadał do przewozu na stacji Gołdap za listem przewozowym Nr 6613/587 przesyłkę wagonową z zawartością złomu żelaza o wadze 3500 kg. Po przybyciu przesyłki na stację przeznaczenia Warka dokonano sprawdzenia przesyłki i stwierdzono, że wskazane w liście przewozowym dane nie są zgodne ze stanem faktycznym, albowiem zawartość przesyłki stanowiły dźwigary nadające się do użytku, a nie złom. Różnica pomiędzy należnością taryfową oraz przypadającą karą umowną, a zapłaconą za przewóz kwotą wynosi poszukiwaną sumę 3424,10 zł.Pozwany nie uznał powództwa, twierdząc, iż przesyłkę stanowiły dźwigary, zakupione przezeń jako złom użytkowy, oraz wniósł o oddalenie żądań pozwu, powołując się nadto na przedawnienie roszczeń kolei.Sąd Powiatowy w Nidzicy wyrokiem z dnia 7 października 1959 r. oddalił powództwo, jako przedawnione, ponieważ wniesione zostało po upływie roku od daty nadania przesyłki. Wniesioną od tego wyroku przez stronę powodową rewizję Sąd Wojewódzki w Olsztynie oddalił orzeczeniem z dnia 12 kwietnia 1960 r. Sąd Wojewódzki uznał, że w myśl art. 128 dekretu z dnia 24 grudnia 1952 r. o przewozie przesyłek i osób kolejami (Dz. U. z 1953 r. Nr 4, poz. 7) roszczenie kolei uległo przedawnieniu jednorocznemu, biegnącemu od dnia przyjęcia przesyłki do przewozu, oraz że bieg tego przedawnienia nie ulega zawieszeniu.W dniu 18 listopada 1960 r. wpłynęła do Sądu Najwyższego rewizja nadzwyczajna wniesiona przez Ministra Sprawiedliwości z urzędu od prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 12 kwietnia 1960 r. Zarzucając temu wyrokowi naruszenie art. 128 dekretu z dnia 24 grudnia 1952 r. o przewozie przesyłek i osób kolejami w związku z art. 118 i 125 tegoż dekretu, rewizja nadzwyczajna wnosi o stwierdzenie, że zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem przepisów prawa.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Dekret z dnia 24 grudnia 1952 r. o przewozie przesyłek i osób kolejami (Dz. U. z 1953 r. Nr 4, poz. 7) w rozdziale 7 zgrupował przepisy dotyczące dochodzenia zarówno roszczeń przeciwko kolei, jak i roszczeń kolei w stosunku do jej kontrahentów. Prawo dochodzenia płynących z umów przewozu roszczeń w postępowaniu arbitrażowym bądź sądowym uzależnione jednak zostało od czynności wstępnych: roszczenia przeciwko kolei muszą być uprzednio jej zgłoszone w drodze reklamacji (art. 117), a roszczenia kolei (o ile nie chodzi o roszczenia z umowy przewozu osób) winny być poprzedzone pisemnym wezwaniem do zapłaty (art. 118). Skierowanie sprawy na drogę postępowania arbitrażowego bądź sądowego może nastąpić dopiero po odmownym załatwieniu reklamacji, bądź po odmowie zapłaty lub po upływie trzech miesięcy (art. 122 i 123).W związku z ustalonym w ten sposób ograniczeniem możności wystąpienia na drogę arbitrażową lub sądową pozostaje niewątpliwie przepis o zawieszeniu biegu krótkiego, jednorocznego przedawnienia roszczeń, zawarty w art. 128 ust. 1 dekretu. Wprawdzie w art. 128 ust. 4 dekretu jest mowa o zawieszeniu biegu przedawnienia na okres postępowania reklamacyjnego, lecz w danym razie chodzi nie tylko o "reklamację" w powszechnym tego słowa znaczeniu, tj. o przedstawienie złożone kolei przez jej kontrahenta, lecz również o wezwanie do zapłaty skierowane przez kolej. Ta sama bowiem ratio legis wymaga, by w okresie, kiedy wystąpienie na drogę sporu arbitrażowego lub sądowego nie jest jeszcze dopuszczalne, przedawnienie nie biegło.Odmienny pogląd, jakiemu dały wyraz w niniejszej sprawie Sąd Powiatowy w Nidzicy oraz Sąd Wojewódzki w Olsztynie, prowadzi do nie dającego się uzasadnić wniosku, iż kolei przysługiwałby znacznie krótszy okres czasu na przygotowanie i złożenie powództwa bądź wniosku w postępowaniu arbitrażowym, licząc od dnia wymagalności roszczenia (około 9 miesięcy), niż osobom, które mają roszczenie do kolei.Ze stylizacji zdania drugiego art. 128 ust. 4 dekretu, w którym mowa jest o obowiązku stron udowodnienia początku i końca okresu zawieszenia przedawnienia, również wynika, iż zawieszenie biegu przedawnienia może dotyczyć roszczeń każdej ze stron, które zawarły umowę przewozu.Należy zatem przyjąć, że mówiąc w tym przepisie o postępowaniu reklamacyjnym, ustawodawca miał na względzie wstępny tryb postępowania, poprzedzający skierowanie sprawy na drogę arbitrażową lub sądową, zarówno jeśli chodzi o roszczenie kolei, jak i roszczenia skierowane przeciwko niej.Dlatego też bieg rocznego przedawnienia dla dochodzenia przez kolej roszczeń z umów określonych w dekrecie z dnia 24 grudnia 1952 r. o przewozie przesyłek i osób kolejami (Dz. U. z 1953 r. Nr 4, poz. 7) ulega zawieszeniu na okres od dnia doręczenia dłużnikowi wezwania do zapłaty do dnia otrzymania odmownej odpowiedzi, lecz okres nie dłuższy niż trzy miesiące (art. 118, 123 i 128 dekretu).Podobnej wykładni udzieliła również dla stosunków pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej Główna Komisja Arbitrażowa w orzeczeniach z dnia 17 czerwca 1955 r. III-12-270/55 (Orzecznictwo Arbitrażowe 1955/VIII poz. 90) oraz z dnia 6 marca 1957 r. III-2-282/56 (OSPiKA 1957 r. poz. 49) - wyjaśniając, że we wskazanym okresie nie biegnie roczny termin prekluzyjny dla złożenia wniosku w postępowaniu arbitrażowym.Ponieważ w rozpoznawanej sprawie przy uwzględnieniu trzymiesięcznego okresu zawieszenia biegu przedawnienia (poczynając od dnia 18 sierpnia 1958 r., jako wezwania przez Dyrekcję Okręgową Kolei Państwowych w Olsztynie pozwanego W. do zapłaty), - roszczenie PKP nie byłoby jeszcze przedawnione, zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem art. 118, 123 i 128 dekretu o przewozie przesyłek i osób kolejami.W tym stanie rzeczy wniosek rewizji nadzwyczajnej ulega uwzględnieniu w myśl art. 399 k.p.c.