II CR 1808/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefa S. przeciwko Zofii S. i małoletniej Annie Marii S. o zaprzeczenie ojcostwa, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 24 maja 1954 r., zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Kielcach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki oddalił powództwo męża o zaprzeczenie ojcostwa dziecka urodzonego przez żonę przed upływem 180 dni od zawarcia małżeństwa. Sąd Wojewódzki ustalił, że w chwili zawarcia małżeństwa żona powoda była w ciąży, o czym powód wiedział i z tej ciąży pochodzi dziecko, którego ojcostwo powód zaprzeczył. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego mąż, który zawierając małżeństwo wiedział, iż żona jest w ciąży, nie może skutecznie zaprzeczyć ojcostwa i powództwo takie z mocy art. 49 § 2 kod. rodz. podlega oddaleniu bez względu na to, czy dziecko istotnie od niego pochodzi.Trafnie zarzuca powód w rewizji Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 49 § 2 kod. rodz.Art. 49 § 2 kod. rodz. dotyczy przypadku, gdy dziecko urodziło się przed 180 dniem od zawarcia małżeństwa. Wówczas do obalenia domniemania ojcostwa może wystarczyć, gdy mąż w powództwie o zaprzeczenie ojcostwa złoży oświadczenie, że nie jest ojcem dziecka. Oświadczenie to będzie wystarczające, o ile nie zostanie udowodnione, że mąż obcował z matką dziecka między 300 a 180 dniem i przed jego urodzeniem, albo że zawierając małżeństwo wiedział o ciąży żony. Natomiast gdy jedna z tych dwu ewentualności zostanie udowodniona, samo oświadczenie zaprzeczające ojcostwo złożone w pozwie nie wystarcza do obalenia domniemania.W treści tego przepisu, który wiąże się ściśle z § 1 tegoż artykułu, brak jest jakiejkolwiek podstawy do wniosku, że w razie udowodnienia obcowania męża z matką dziecka w czasie między 300 a 180 dniem przed jego urodzeniem, lub wiadomości męża o ciąży żony w chwili zawierania małżeństwa, obalenie domniemania ojcostwa w ogóle jest niedopuszczalne. Art. 49 § 2 kod. rodz. stanowi tylko, że wówczas nie wystarcza samo oświadczenie złożone w pozwie. Zaprzeczenie ojcostwa nie jest jednak niedopuszczalne, jak to nietrafnie przyjmuje Sąd Wojewódzki, lecz może nastąpić, jeżeli powód stosownie do art. 49 § 1 kod. rodz. wykaże niepodobieństwo, żeby mógł być ojcem dziecka.Art. 49 § 1 kod. rodz. jest normą podstawową i ogólną w stosunku do art. 49 § 2 kod. rodz. Norma art. 49 § 2 kod. rodz. jest normą szczególną, pomyślaną przez ustawodawcę jako ułatwienie obalenia domniemania, o ile chodzi o dzieci urodzone przed upływem 180 dni od zawarcia małżeństwa. Ustawodawca wychodzi z założenia, że zazwyczaj dziecko urodzone przez żonę przed upływem 180 dni od zawarcia małżeństwa nie pochodzi od męża i dlatego ułatwia mu obalenie domniemania ojcostwa. Jeśli jednak okaże się, że mąż obcował z matką dziecka w okresie koncepcyjnym lub zawierając małżeństwo wiedział o ciąży żony, pozbawi to męża tylko ułatwionego sposobu obalenia domniemania, okoliczności bowiem, o których mowa (obcowanie lub wiadomość o ciąży), nie przesądzają same przez się ojcostwa męża z mocą wykluczającą jakikolwiek przeciwdowód. Niepodobieństwo ojcostwa może być w tych przypadkach wykazane.Skoro Sąd Wojewódzki z powodu błędnej wykładni art. 49 kod. rodz. ograniczył się wyłącznie do ustalenia w przedmiocie wiadomości powoda o ciąży żony, a nie zajął stanowiska co do pozostałego materiału sprawy, na jaki powoływał się powód w celu wykazania niepodobieństwa, żeby mógł być ojcem dziecka, Sąd Najwyższy zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania (art. 384 k.p.c.).