II CR 235/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Majorowicz. Sędziowie SN: B. Bladowski, J. Niejadlik (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 1983 r. sprawy z powództwa Ireny M. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Oddział Wojewódzki w Wałbrzychu o odszkodowanie na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Wałbrzychu z siedzibą w Świdnicy z dnia 17 stycznia 1983 r.zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Wałbrzychu z siedzibą w Świdnicy do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneJest poza sporem, że dnia 8.VI.1979 r. powódka uzyskała w Wydziale Komunikacji Urzędu Miejskiego w Wałbrzychu pozwolenie czasowe dopuszczające do ruchu samochód marki "Żuk" oraz tablice ze znakami próbnymi na czas od dnia 8.VI.1979 r. do dnia 12.VI.1979 r. Dnia 11.VI.1979 r. samochód tej marki wykupił w PP "Polmozbyt" w L. za 214.146 zł jej małżonek Stanisław M. i pojazd ten przekazał powódce. Nie mogła ona jednak samochodu "Żuk" zarejestrować na siebie, ponieważ dowód nabycia opiewał na jej męża Stanisława M. Podjęła więc starania o przepisanie przez sprzedawcę na jej imię i nazwisko dowodu nabycia samochodu; w związku z tym dwukrotnie przedłużano jej pozwolenie czasowe dopuszczające ten pojazd do ruchu po uiszczeniu opłat za tablice ze znakami próbnymi: od dnia 19.VI.1979 r. do dnia 26.VI.1979 r. oraz od dnia 30.VI.1979 r. do dnia 3.XII.1979 r. W nocy z dnia 30.VI. na dzień 1.VII.1979 r. nie ujawniony sprawca skradł samochód z miejsca, w którym pozostawił go Stanisław M.Wychodząc z założenia, że ważne pozwolenie czasowe dopuszczające pojazd do ruchu może być tylko raz wydane, Inspektorat Państwowego Zakładu Ubezpieczeń odmówił powódce decyzją z dnia 18.VI.1980 r. zapłaty świadczenia z auto-casco, powołując się na to, że w dacie zaistnienia szkody jej pojazd nie był pojazdem zarejestrowanym w rozumieniu § 1 ust. 1 pkt 3 i § 22 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274 ze zm.).Oddział Wojewódzki tego Zakładu powiadomił ją pismem z dnia 10.VII.1980 r., doręczonym w kilka dni później, że odwołania nie uwzględnił, oraz pouczył, że zaniechanie wniesienia do sądu powództwa o świadczenie do sześciu miesięcy od otrzymania tej decyzji spowoduje utratę prawa dochodzenia roszczenia.Powódka dnia 11.XI.1979 r. zwróciła się do Centrali PZU o uchylenie w drodze nadzoru wspomnianej decyzji i dopiero dnia 2.XI.1981 r. - po otrzymaniu w dniu 16.VII.1981 r. odmownej odpowiedzi - wytoczyła powództwo o zapłatę świadczenia w kwocie 214.154 zł. Powództwo to, jako spóźnione, Sąd Wojewódzki oddalił.W rewizji - powołującej podstawy zaskarżenia przewidziane w art. 368 pkt 1 i 3 k.p.c. - powódka wnosiła o uchylenie wyroku i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Wałbrzychu.Rewizja jest uzasadniona.Uzasadnienie rewizji wydaje się wskazywać, że - według skarżącej - uznania powództwa za spóźnione nie da się pogodzić z art. 12 ustawy z dnia 2 grudnia 1958 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych (Dz. U. Nr 72, poz. 357). Przepis ten istotnie stanowi, że roszczenia z tytułu obowiązkowych ubezpieczeń majątkowych i osobowych przedawniają się z upływem lat trzech. Jednakże niezależnie od tego w art. 11 ust. 3 tej ustawy ustawodawca zastrzegł, że nie może dochodzić roszczenia po upływie sześciu miesięcy od dnia otrzymania decyzji PZU o nieuznaniu roszczenia o odszkodowanie lub świadczenie. Przepisy te nie wykluczają się wzajemnie, jako że stanowią one różnego rodzaju ograniczenia możności dochodzenia roszczeń majątkowych w czasie (orz. SN z dnia 12.X.1967 r. III CZP 34/67, PiP 1968, nr 10, s. 661). W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 13.IX.1975 r. III CZP 45/75 (OSNCP 1976, z. 2, poz. 22) Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że sześciomiesięczny termin przewidziany w art. 11 ust. 3 ustawy ma zastosowanie do roszczeń z ubezpieczenia od utraty zarejestrowanych pojazdów samochodowych, będących w posiadaniu osób fizycznych i jednostek gospodarki nie uspołecznionej (auto-casco). Takiego roszczenia, tj. roszczenia o świadczenie, o którym mowa w § 22 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów, powódka dochodziła w pozwie. W konsekwencji odpaść musi zarzut, że nie wiązał jej sześciomiesięczny termin przewidziany w art. 11 ust. 3 powołanej ustawy.W związku z dalszym zarzutem rewizji sprowadza to problem do odpowiedzi na pytanie, czy odmawiając uwzględnienia roszczenia zgłoszonego po upływie sześciomiesięcznego terminu określonego w art. 11 ust. 3 tej ustawy, Sąd Wojewódzki nie naruszył przepisu art. 117 § 3 zdanie drugie k.c., jako że ten termin ma charakter terminu przedawnienia (art. XIII przep. wprow. k.c.). W art. 117 § 2 zdanie drugie k.c. ustawodawca dał sądowi możność nieuwzględnienia jego upływu, jeżeli opóźnienie w dochodzeniu roszczenia jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami i nie jest nadmierne. Prawdą jest, iż wydając decyzję odmowną Oddział Wojewódzki PZU pouczył powódkę, że zaniechanie wniesienia do sądu pozwu o świadczenie do połowy stycznia 1981 r. spowoduje utratę możności dochodzenia tego roszczenia w sądowym postępowaniu cywilnym. Nie można jednak było nie zwrócić uwagi i na to, że w postępowaniu przed organami PZU powódka nie korzystała z pomocy adwokata. Wniesienie za poradą pracownika tych organów przed upływem wspomnianego terminu pozaprocesowego odwołania do naczelnego organu PZU i przetrzymywanie przez ten organ jej podania przez okres około 8 miesięcy pozwoliło uznać opóźnienie w wytoczeniu przez powódkę powództwa za usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami. Opóźnienie nie było nadmierne, skoro powództwo w niniejszej sprawie wytoczyła ona w piątym miesiącu, licząc od dnia otrzymania negatywnej odpowiedzi od Centrali PZU. Trafnie więc skarżąca zarzuca, że oddalając to powództwo, jako spóźnione, naruszył Sąd Wojewódzki przepis art. 117 § 3 zdanie drugie k.c.Zaskarżony wyrok więc uchylono (art. 388 § 1 k.p.c.).W toku ponownego rozpoznawania sprawy Sąd Wojewódzki rozstrzygnie zagadnienie, czy samochód powódki był w dacie zaistnienia szkody samochodem zarejestrowanym, jako że z ubezpieczenia auto-casco przysługują świadczenia tylko w razie utraty zarejestrowanych pojazdów samochodowych. W swym wyroku z dnia 4.XII.1979 r. IV CR 424/79 (OSNCP 1980, z. 6, poz. 123) Sąd Najwyższy nie zajął - wbrew twierdzeniu pozwanego Zakładu - stanowiska, że można uzyskać tylko jedno ważne pozwolenie czasowe, dopuszczając do ruchu pojazd samochodowy, wyjaśnił bowiem tylko, że pozwolenie czasowe nie ulega przedłużeniu przez sam fakt uiszczenia ex post przez ubezpieczonego opłaty za korzystanie z tablic ze znakami próbnymi. W rozpoznawanej sprawie zaś powódka powołuje się na wydanie przez organ administracji państwowej dwóch dalszych pozwoleń czasowych, a jak dotąd - z powodu nieważności, co stwierdza strona przeciwna - nie zostały te decyzje uchylone.Z przepisów kodeksu drogowego wynika, że pozwolenie czasowe, łącznie z tablicami ze znakami próbnymi, stanowi dokument stwierdzający dopuszczenie pojazdu do ruchu na drogach publicznych. Pozwala to przyjąć, że pojazd samochodowy, zaopatrzony w pozwolenie czasowe i tablice ze znakami próbnymi, przez czas w nim oznaczony jest - z mocą wiążącą dla zakładu ubezpieczeń - pojazdem zarejestrowanym (§ 132 ust. 1 pkt 2, § 137, § 145 rozporządzenia Ministrów Komunikacji i Spraw Wewnętrznych z dnia 20 lipca 1968 r. w sprawie ruchu na drogach publicznych - Dz. U. Nr 27, poz. 183 ze zm.) w rozumieniu § 1 ust. 1 pkt 3 i § 22 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274 ze zm.), chyba że decyzja o dopuszczeniu go na ten czas do ruchu na drogach publicznych została następnie uchylona przez właściwy organ administracji państwowej. Powódka zaś twierdziła, że jej szkoda zaistniała w czasie, na który zostało jej wydane trzecie z kolei pozwolenie czasowe.Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego uzasadnia przepis art. 108 § 2 k.p.c.