II CR 263/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN R. Czarnecki. Sędziowie SN: M. Zakrzewska, T. Żyznowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Krzysztofa P. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej w P. o ustalenie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 27 stycznia 1982 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktycznePowód Krzysztof P. z rodzicami i rodzeństwem zamieszkiwał w lokalu nr 33 na Osiedlu Wielkiego Października 5 w P. Przydział tego lokalu w pozwanej Spółdzielni uzyskał ojciec powoda Tadeusz P., który we wrześniu 1979 r. opuścił to mieszkanie. W związku z powyższym uchwałą z dnia 6 grudnia 1979 r. Tadeusz P. został pozbawiony członkostwa przez wykreślenie z rejestru członków. Pismem z dnia 31 stycznia 1980 r. Spółdzielnia zawiadomiła Halinę P. - matkę powoda - o przysługującym jej prawie pierwszeństwa do lokalu po byłym mężu. Na prośbę zainteresowanej termin do złożenia wniosku i spełnienia pozostałych wymagań statutowych został ustalony na dzień 31 grudnia 1980 r. Halina P. nie skorzystała w tym terminie z przysługującego jej uprawnienia. Natomiast dnia 4 marca 1981 r. deklarację przystąpienia do Spółdzielni z wnioskiem o przydzieleniu mu spornego lokalu złożył powód Krzysztof P. Pozwana Spółdzielnia załatwiając negatywnie wystąpienie powoda powołała się na to, że jest spóźnione - bo złożone po ustalonym na dzień 31.XII.1980 r. - terminie, co stosownie do treści § 32 ust. 2 statutu powoduje wygaśnięcie pierwszeństwa przyjęcia i uzyskania przydziału lokalu.W przedmiotowej sprawie powód powołując się na przysługujące mu pierwszeństwo wnosił o "zasądzenie pozwanej na przyjęcie" go na członka tejże Spółdzielni i przydzielenie mu spornego lokalu.Spółdzielnia zarzucała bezpodstawność żądania wobec wygaśnięcia uprawnień powoda.Sąd Wojewódzki podzielił powyższe stanowisko pozwanej, wyrażając pogląd, że fakt uzyskania przez powoda pełnoletności dopiero dnia 2 stycznia 1982 r. pozostaje bez znaczenia dla biegu terminu określonego w § 32 ust. 2 statutu, albowiem powód jako małoletni był reprezentowany przez matkę Halinę P. (art. 98 § 1 k.r.o.).W złożonej rewizji powód kwestionuje powyższe zapatrywanie wywodząc, że powiadomienie jego matki o przysługującym jej prawie nie powoduje utraty jego uprawnień wskutek upływu zakreślonego terminu, zwłaszcza że mogła istnieć sprzeczność interesów małoletnich dzieci i ich przedstawicielki ustawowej w uzyskaniu prawa do spornego lokalu.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję - przy uwzględnieniu treści art. 381 k.p.c. - Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustanowione w art. 145 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. 1961 r. Nr 12, poz. 61 z późn. zm.) prawo pierwszeństwa przyjęcia do spółdzielni i uzyskania spółdzielczego prawa do lokalu nie zostało ograniczone żadnym terminem, upływ którego skutkowałby utratę możliwości realizacji tego uprawnienia, wobec jego wygaśnięcia, jak to przyjął Sąd orzekający. Ograniczenie takie nie wynika z innych postanowień ustawowych zawartych w dziale III tej ustawy, regulujących problematykę spółdzielni budownictwa mieszkaniowego. Przepisy te nie pozwalają także na wnioskowanie, jakoby zagadnienie terminu, należące do rzędu zasadniczych dla rodziny i innych domowników byłego członka, zostało przekazane do regulacji statutowej. Z mogących wchodzić w rachubę przepisów tego działu, art. 143 dotyczy członków spółdzielni, a nie osób ubiegających się dopiero o uzyskanie członkostwa. Natomiast art. 144 § 2 w zdaniu pierwszym przesądza o wygaśnięciu spółdzielczego prawa do lokalu w razie ustania członkostwa. Zdanie drugie zaś tego przepisu stanowi o upoważnieniu do zajmowania lokalu przez osoby nie będące członkami, odsyłając do regulacji statutowej okres zajmowania tego lokalu przez określony krąg uprawnionych, nie ustanawia jednak żadnego terminu dla realizacji prawa pierwszeństwa.Z tego względu postanowienia prawa wewnątrzspółdzielczego o wygaśnięciu - po upływie terminu określonego w statucie Spółdzielni (§ 32) - prawa pierwszeństwa (art. 145 ustawy o spółdzielniach i ich związkach), jako wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej, nie mogą ograniczać prawa z ustawy nabytego.Wobec stwierdzonej sprzeczności przepisów statutowych z ustawą, należało w istniejącym sporze zastosować przepisy ustawy. Skoro sąd orzekający wyraził odmienne stanowisko - upatrując w treści powołanego przepisu statutowego charakteru terminu zawitego - zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania w celu ustalenia, czy powód spełnia przesłanki określone w art. 145 ustawy, co nie zostało w dotychczasowym postępowaniu wyjaśnione.Takie bezterminowe ukształtowanie pierwszeństwa nie koliduje z dyscypliną w regulaminie stanu prawnego objętych pierwszeństwem lokali i ich zgodnym z przeznaczeniem wykorzystywaniem. Odzwierciedla natomiast istotę i charakter tego prawa. Przysługuje ono zainteresowanym osobom nie tylko wtedy, gdy z członkostwem związane jest spółdzielcze prawo do lokalu, ale także przed uzyskaniem jeszcze przydziału lokalu. Kwestia zasiedlenia aktualna jest tylko w sytuacji, gdy w pozostałym po byłym członku lokalu zamieszkują osoby mogące korzystać z pierwszeństwa przyjęcia do Spółdzielni i pomimo udzielenia im stosownych informacji nie dopełniają wymagań statutowych do przyjęcia do Spółdzielni i otrzymania przydziału lokalu. Wówczas Spółdzielnia może wystąpić z żądaniem opróżnienia lokalu. Uzyskany wyrok eksmitujący osoby zajmujące sporny lokal wywiera w zasadzie skutek w postaci utraty przez nie prawa pierwszeństwa. W myśl bowiem niekwestionowanego w doktrynie i orzecznictwie zapatrywania odmowa przyjęcia do Spółdzielni spadkobiercy czy nabywcy spółdzielczego prawa do lokalu może nastąpić z przyczyn, które uzasadniałyby wykluczenie tych osób ze spółdzielni, gdyby były one już członkami. Z powyżej przytoczonych przyczyn i na podstawie art. 388 § 1 i 108 § 2 k.p.c. należało orzec jak w sentencji.