II CR 347/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Resich. Sędziowie: W. Święcicki, B. Dobrzański, Z. Wiszniewski (sprawozdawca), M. Piekarski, K. Lipiński, B. Łubkowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława B. przeciwko Skarbowi Państwa (Jednostce Wojskowej) i Józefowi M. o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od orzeczenia o opłacie sądowej zawartego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 października 1959 r.,uchylił zaskarżony wyrok i wyrok Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu w częściach dotyczących ściągnięcia od pozwanego Skarbu Państwa opłaty Sądowej.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki, uwzględniając w całości powództwo przeciwko Skarbowi Państwa i Józefowi M. i zasądzając od obu pozwanych solidarnie na rzecz powoda koszty procesu w całości, zobowiązał zarazem obu pozwanych solidarnie do uiszczenia w kasie Sądowej kwoty 1.138 zł tytułem opłaty sądowej, od której powód był zwolniony. Powodowi bowiem Sąd Wojewódzki przyznał zwolnienie od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 22.X.1959 r. Sąd Najwyższy uwzględnił w nieznacznym stopniu rewizję pozwanego Skarbu Państwa, a w pozostałej części oddalił ją. W szczególności za nieuzasadniony uznał Sąd Najwyższy zarzut naruszenia art. 4 przep. o kosztach sądowych, którego dopatrywała się rewizja w orzeczeniu zarządzającym ściągnięcie od pozwanego Skarbu Państwa nie uiszczonych przez powoda opłat sądowych. W tym zakresie powyższy wyrok Sądu Najwyższego wypowiedział pogląd, że przepis art. 4 p. o k.s. nie wyłącza możności nałożenia na Skarb Państwa opłat sądowych przypadających od innych osób zwolnionych od kosztów sądowych, ponieważ obowiązek uiszczenia opłaty sądowej wynika wówczas z faktu obciążenia Skarbu Państwa obowiązkiem zwrotu kosztów procesu tej stronie, która była zwolniona od kosztów sądowych.Przed upływem 6 miesięcy od daty wydania powyższego wyroku zaskarżył go Prokurator Generalny PRL rewizją nadzwyczajną jedynie w części dotyczącej nałożenia na pozwany Skarb Państwa obowiązku uiszczenia opłaty sądowej, od uiszczenia której powód był zwolniony. Rewizja nadzwyczajna zarzuca naruszenie art. 4 ust. 1 przepisów o kosztach sądowych. Zarzut ten jest trafny z następujących motywów:Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika pogląd, że przewidziane w art. 4 ust. 1 p. o k.s. zwolnienie Skarbu Państwa od opłat sądowych dotyczy tylko tych opłat, które by się należały od czynności, jakie w sprawie cywilnej podejmuje Skarb Państwa, a jakie powodują opłatę sądową. Jednakże do takiego zacieśnienia treści art. 4 ust. 1 p. o k.s. brak jest podstaw. Przepis ten, głosząc, że "Skarb Państwa jest zwolniony od opłat sądowych", nie czyni żadnych rozróżnień; nie rozróżnia on opłat od własnych czynności Skarbu Państwa i opłat, jakie by się należały z innej podstawy, a w szczególności tych, jakie Skarb Państwa miałby obowiązek uiścić w następstwie nałożenia na niego kosztów procesu (art. 119 § 2 k.p.c.). Skoro zaś nie istnieje przepis, który w tym zakresie mógłby być uznany za lex specialis w stosunku do art. 4 ust. 1 p. o k.s., to przyjąć należy, że zwolnienie Skarbu Państwa od opłat sądowych ma miejsce w każdym wypadku, gdy obowiązek uiszczenia opłat istniałby, jeżeliby osobą zobowiązaną był kto inny.Wskazuje na to również lokata art. 4 ust. 1 p. o k.s. Przepis art. 2 głosi, że do uiszczenia kosztów sądowych zobowiązana jest albo ta osoba, której obowiązek określa przepis szczególny (człon pierwszy art. 2), albo - w razie braku przepisu szczególnego - ta strona, która dokonywa czynności powodującej opłatę sądową lub wydatki (człon drugi art. 2). Przepis art. 3 ust. 1 wymienia osoby, które nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a art. 4 ust. 1 zwalnia Skarb Państwa od opłat sądowych. W tym więc kontekście należy przepis art. 4 ust. 1 rozumieć w ten sposób, że zakres jego odpowiada zakresowi art. 2, że zatem zwolnienie przewidziane w art. 4 ust. 1 dotyczy obu członów przepisu art. 2, a więc zarówno wypadku, gdy obowiązek uiszczenia opłaty ciążyłby na Skarbie Państwa jako stronie zobowiązanej przepisem szczególnym (człon pierwszy art. 2), zwłaszcza przepisem art. 119 § 2 k.p.c., jak i wypadku, gdy obowiązek uiszczenia opłaty sądowej ciążyłby na Skarbie Państwa jako stronie, która dokonywa czynności powodującej opłatę (człon drugi art. 2). Innymi słowy, można powiedzieć, że przewidziane w art. 4 ust. 1 p. o k.s. zwolnienie Skarbu Państwa od opłat sądowych sięga tak daleko, jak daleko sięgałby obowiązek uiszczenia tych opłat, gdyby zwolnienia nie było; w szczególności więc Skarb Państwa jest wolny od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej w wypadku, jaki ma miejsce w niniejszej sprawie, gdy na Skarb Państwa nałożone zostały koszty procesu, a strona przeciwna była zwolniona od kosztów sądowych. Przepis art. 4 ust. 1 p. o k.s. wprowadza zatem dla Skarbu Państwa wyjątek od zasady art. 119 § 2 k.p.c., nie czyniąc żadnych rozróżnień pomiędzy poszczególnymi jednostkami budżetowymi.Można ubocznie zaznaczyć, że sytuacja przedstawia się tu analogicznie jak w wypadku, gdy obie strony zostały zwolnione od kosztów sądowych. Jeżeli na jedną z nich nałożone zostały koszty procesu w całości, nie ma ona obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, od których strona przeciwna była zwolniona. Zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje bowiem - lege non distinguente - zarówno koszty sądowe od własnych czynności strony zwolnionej, jak i koszty, o których mowa w art. 119 § 2 k.p.c.Skoro zatem w niniejszej sprawie pogląd sądów obu instancji był odmienny i - jak to trafnie zarzuca rewizja nadzwyczajna - mylny, należało w uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej uchylić zawarte w wyrokach obu instancji orzeczenie dotyczące ściągnięcia od pozwanego Skarbu Państwa opłaty sądowej.