II CR 364/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN R. Czarnecki (sprawozdawca).Sędziowie: F. Wesely, J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Prokuratora Wojewódzkiego w Koninie przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi miasta K. oraz Krystynie B. i Tadeuszowi B. o unieważnienie umowy, na skutek rewizji pozwanych małżonków od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koninie z dnia 6 kwietnia 1981 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneWedług ustaleń Sądu Wojewódzkiego decyzją z dnia 2.IV.1977 r. kierownik Szpitala przydzielił pozwanej, lekarzowi w tym Szpitalu, jako funkcyjny lokal mieszkalny nr 21, decyzją zaś z dnia 26.VI.1979 r. - lokal nr 20/21.Decyzją z dnia 18.VII.1979 r. Prezydent Miasta orzekł o sprzedaży pozwanym lokalu mieszkalnego nr 20 i 21, a umową notarialną zawartą w dniu 23.VII.1979 r. sprzedał pozwanym wymieniony lokal, ułamkową część budynku oraz oddał im w użytkowanie wieczyste ułamkową część terenu.Jednakże decyzją z dnia 19.I.1980 r. Wojewoda uchylił decyzję Prezydenta Miasta jako dotyczącą sprzedaży pozwanym dwóch lokali mieszkalnych, a Prokurator wystąpił o unieważnienie umowy zawartej w dniu 23.VII.1979 r.Na gruncie przytoczonych okoliczności Sąd Wojewódzki uznał, że pozwanej zostały przydzielone mieszkania w zakładowym domu mieszkalnym w rozumieniu rozporządzenia z dnia 21 listopada 1972 r. (Dz.U. Nr 51, poz. 331), a sprzedaż lokali w takim domu jest zgodnie z postanowieniem tego rozporządzenia dopuszczalna, przy czym w chwili zawierania umowy w dniu 23.VII.1979 r. lokale nr 20 i 21 stanowiły już jeden lokal. Jednakże decyzja kierownika Szpitala z dnia 26.VII.1979 r. jest sprzeczna z postanowieniami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego (Dz.U. Nr 26, poz. 152 ze zm.), mianowicie - w zakresie powierzchni mieszkalnej i trybu przyznawania uprawnień do korzystania z dodatkowej powierzchni mieszkalnej, a także jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Sprzeczność ta przesądza również o nieważności umowy z dnia 23.VII.1979 r. Dlatego następuje ustalenie, że umowa ta jest nieważna.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanych, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Pod rządem art. 64 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. prawo lokalowe (Dz.U. z 1962 r. Nr 47, poz. 227) oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1959 r. w sprawie warunków przydziału i opróżniania mieszkań służbowych, właściwości organów w tych sprawach i trybu postępowania (Dz.U. Nr 24, poz. 152), lokale mieszkalne w zakładowych domach mieszkalnych stają się mieszkaniami służbowymi w drodze przydziałów dokonywanych przez zakłady pracy.Zakres pojęcia mieszkania służbowego (art. 64 ust. 1 pr.lok. i § 1 rozp.) był szeroki, w szczególności nie zawierał ograniczenia przewidzianego w art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - prawo lokalowe (Dz.U. Nr 14, poz. 84). Zgodnie z tym zakresem § 8 ust. 5 rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 18 maja 1970 r. w sprawie trybu oddawania w użytkowanie wieczyste terenów państwowych i sprzedaży położonych na nich budynków (Dz.U. Nr 13, poz. 120) w brzmieniu nadanym wyżej powołanym rozporządzeniem z dnia 21 listopada 1972 r. przewidywał dopuszczalność sprzedaży lokali w zakładowych domach mieszkalnych. Jednakże w odniesieniu do przydziałów lokalów w zakładowych domach mieszkalnych art. 52 pr. lok. z 1974 r. wprowadził istotną zmianę, zastrzegając przydział tych lokali, z wyjątkiem mieszkań funkcyjnych, do kompetencji terenowych organów administracji państwowej. Stąd pod rządem prawa lokalowego z 1979 r. § 8 ust. 5 wymienionego rozporządzenia dotyczy dopuszczalności sprzedaży tych lokali w zakładowych domach mieszkalnych, które przydzielił terenowy organ administracji, a w niniejszej sprawie organ ten nie przydzielił pozwanej lokalu. Tym samym stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do dopuszczalności sprzedaży lokalu już dlatego, że znajduje się on w zakładowym domu mieszkalnym, narusza prawo materialne.Z kolei co się tyczy przydziału mieszkań funkcyjnych m.in. w zakładowych domach mieszkalnych (art. 47 ust. 1 pkt 1 pr.lok.), to należą one do właściwości kierowników zakładów pracy (art. 55 ust. 1 pr.lok.). Zgodnie z tym decyzją z dnia 26.VI.1979 r. właśnie kierownik Szpitala przydzielił pozwanej mieszkanie funkcyjne, mianowicie lokal nr 20/21. Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w nadal w tym zakresie aktualnym wyroku z dnia 26.II.1969 r. (OSNCP 1969, poz. 228), "kwestia, czy charakter pracy wymaga przydzielenia pracownikowi lokalu mieszkalnego w danym budynku, nie może być oceniona przez sąd, nie opiera się bowiem na kryteriach prawnych, lecz wchodzi w zakres administracyjnej i gospodarczej działalności danej jednostki organizacyjnej, taka zaś działalność nie podlega kontroli sądowej". Kwestia więc, czy charakter pracy pozwanej wymagał przydzielenia jej mieszkania funkcyjnego, nie podlega kontroli sądowej. Zresztą okoliczność, że mieszkanie przydzielił pozwanej kierownik zakładu pracy, a nie terenowy organ administracji, wyłącza możność zajęcia odmiennego stanowiska od tego, że lokal przydzielony pozwanej jest lokalem funkcyjnym.Cechą mieszkań funkcyjnych jest to, że są one przydzielane na czas wykonywania funkcji uzasadniającej zajmowanie takich lokali (art. 46 ust. 2 pr.lok.). Dlatego mieszkania te nie pozostają w dyspozycji terenowych organów administracji, lecz w dyspozycji zakładów pracy (art. 55 ust. 1 pr.lok.).Artykuł 15a ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.) głosi, że w domach wielomieszkaniowych stanowiących własność Państwa - a o taki zakładowy dom mieszkalny chodzi w niniejszej sprawie - mogą być wyodrębnione poszczególne samodzielne lokale mieszkalne i sprzedawane najemcom tych lokali jako przedmiot odrębnej własności. Jednakże ze względu na czasowy charakter przydziału mieszkań funkcyjnych z natury rzeczy mieszkania funkcyjne nie mogą być wyodrębnione w domach wielomieszkaniowych stanowiących własność Państwa i sprzedawane najemcom tych mieszkań jako przedmiot odrębnej własności (art. 46 ust. 2 pr.lok. w związku z art. 15a ust. 1 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach).W konsekwencji umowa notarialna z dnia 23.VII.1979 r. jest sprzeczna z ostatnio powołanymi przepisami ustawy i stąd nieważna (art. 58 § 1 k.c.).Tym samym odpada potrzeba wypowiedzenia się, czy wspomniana umowa nie jest sprzeczna również z innymi przepisami.Wyrok Sądu Wojewódzkiego w ostatecznym wyroku odpowiada więc prawu. Przeto rewizja pozwanych nie może być uwzględniona (art. 387 k.p.c.).