II CR 382/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: B. Łubkowski (sprawozdawca), J. Adamczyk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Lucyny K., obecnie zamężnej W., przeciwko Janowi K., Marii K. i Franciszce K. o uchylenie stwierdzenia praw do spadku po Janie K., na skutek rewizji pozwanych Jana K. i Marii K. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 25 maja 1963 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowódka jest córką pozamałżeńską Andrzeja K., zmarłego w dniu 11.I.1942 r., syna Jana K., zmarłego w dniu 27.VII.1960 r. Ustalenie ojcostwa Andrzeja K. nastąpiło prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia 24.X.1961 r.Sąd Powiatowy w Krakowie prawomocnym postanowieniem z dnia 29.VIII.1960 r. stwierdził prawa do spadku po dziadku powódki, Janie K., po połowie na rzecz jego dzieci Jana K. i Marii K.Prawomocnym wyrokiem z dnia 27.II.1962 r. Sąd Powiatowy w Krakowie uchylił wyższej wymienione postanowienie z dnia 29.VIII.1960 r. i stwierdził, że spadek po Janie K. przypada jego żonie Franciszce K. w 1/4 części i jego dzieciom Janowi K. i Marii K. po 3/8 części.W niniejszej sprawie Sąd Wojewódzki w Krakowie uchylił wyżej wymieniony wyrok Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia 27.II.1962 r. i stwierdził, że prawa do spadku po Janie K. przypadają jego żonie Franciszce K., jego dzieciom Janowi K. i Marii K. oraz jego wnuczce, powódce Lucynie K., każdemu z nich po 1/4 części spadku. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Wojewódzki uznał, że powódce przysługują prawa do spadku po zmarłym dziadku Janie K., gdyż zmarł on już pod rządem kodeksu rodzinnego z 1950 r., nie zachodzą zatem przesłanki z art. XXVII przep. wprow. kod. rodz. oraz brak podstaw, na które wskazał Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 22.IX i 6.X.1951 r. w sprawie C 426/51 (OSN poz. 3/52). Sąd wojewódzki ustalił nadto w uzasadnieniu wyroku, że wszyscy wymienieni spadkobiercy "posiadają przymiot do prowadzenia gospodarstwa rolnego".Powyższy wyrok zaskarżyli rewizją pozwani Jan K. i Maria K., zarzucając naruszenie przez sąd wojewódzki art. XXVII przep. wprow. kod. rodz., nieważność postępowania, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz uchybienia procesowe mogące mieć wpływ na wynik sprawy. W szczególności skarżący zarzucili, że wobec zgonu ojca powódki, Andrzeja K., w 1942 r., a więc przed wejściem w życie kodeksu rodzinnego z 1950 r., nie nabyła ona - stosownie do art. XXVII przep. wprow. kod. rodz. i zasady prawnej wyrażonej w uchwale składu 7 sędziów z dnia 22.IX. i 6.X.1951 r. - żadnych praw spadkowych nie tylko po swoim ojcu, lecz również i po swoim dziadku, jako krewnym wstępnym ojca. Zaskarżony wyrok jest dotknięty, zdaniem skarżących, nieważnością, gdyż sprzecznie z zasadą prawomocności uchylono nim prawomocny wyrok z dnia 29.VIII.1962 r. Ponadto skarżący zarzucili, że Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił, czy powódka zachowała prawo dziedziczenia spadkowego gospodarstwa rolnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Prawidłowy jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, że przepis art. XXVII § 2 przep. wprow. kod. rodz. - zgodnie również z zasadą prawną uchwaloną przez Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów w dniu 22.IX i 6.X.1951 r. w sprawie C 426/51 - dotyczy wyłącznie praw dziecka pozamałżeńskiego do spadków po ojcu i jego krewnych, otwartych przed dniem wejścia w życie kodeksu rodzinnego z 1950 r. Prawa te natomiast przysługują dziecku do spadków otwartych już pod rządem kodeksu rodzinnego, i to bez względu na to, kiedy i według jakich przepisów prawnych ustalone zostało ojcostwo. Ustalenie bowiem ojcostwa zarówno według przepisów obowiązujących przed wejściem w życie kodeksu rodzinnego z 1950 r., jak i pod jego rządem oraz pod rządem obecnie obowiązującego kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma charakter deklaratoryjny. Ustalenie ojcostwa nie decyduje o czasie nabycia przez dziecko praw do spadku po ojcu i członkach jego rodziny. Prawo to bowiem związane jest z faktem pokrewieństwa, a zatem powstaje już z chwilą poczęcia dziecka, a nie dopiero z chwilą ustalenia ojcostwa.Okoliczność, że ojciec dziecka zmarł przed wejściem w życie kodeksu rodzinnego z 1950 r. i że ze względu na zasadę prawną zamieszczoną w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22.IX i 6.X.1951 r. C 426/51 nie można dziecku przyznać praw do spadku po jego ojcu - nie wyłącza praw spadkowych dziecka do spadku po krewnych ojca, jeżeli spadek taki został otwarty po wejściu w życie kodeksu rodzinnego z 1950 r. W szczególności zarówno przepis art. XXVII § 2 przep. wprow. kod. rodz., jak i zasada prawna uchwalona przez Sąd Najwyższy przekreślają wyłącznie prawa dziecka pozamałżeńskiego do spadków otwartych przed dniem 1.X.1950 r. jako dniem wejścia w życie kodeksu rodzinnego z 1950 r. Nie ma natomiast żadnego innego przepisu prawnego, który by przekreślał prawa takiego dziecka do spadków otwartych po dniu 1.X.1950 r. Przeciwnie, przepis art. XXVII § 1 przep. wprow. kod. rodz. z 1950 r. przyznaje dziecku pozamałżeńskiemu - w razie ustalenia ojcostwa - wszystkie prawa wynikające z kodeksu rodzinnego.Prawo powódki do spadku po Janie K. wynika zatem z pokrewieństwa jej ze spadkodawcą (art. 16 pr. spadk.). Jest więc własnym prawem powódki do tego spadku, nie uzależnionym od tego, czy powódka wyłączona jest od dziedziczenia po swym ojcu i po innych krewnych, którzy zmarli przed dniem 1.X.1950 r.Chybiony jest również zarzut skarżących, że zaskarżony wyrok dotknięty jest nieważnością.Uchylenie bowiem prawomocnego orzeczenia stwierdzającego prawa do spadku zarówno w postanowieniu wydanym w postępowaniu niespornym, jak i w wyroku wydanym w związku z poprzednio wytoczonym powództwem o uchylenie stwierdzenia praw do spadku - jest dopuszczalne, a to stosownie do art. 70 pr. spadk. oraz obowiązującego od dnia 1 stycznia 1965 r. art. 679 k.p.c. Z mocy tych przepisów spadkobierca może w drodze powództwa (art. 70 pr. spadk.) albo w drodze wniosku (art. 679 k.p.c.) domagać się uchylenia lub zmiany orzeczenia stwierdzającego nabycie spadku. Sąd Wojewódzki zatem, uchylając wyrok Sądu Powiatowego w Krakowie z dnia 27.II.1962 r. w sprawie 1 C 108/62, prawidłowo zastosował art. 70 pr. spadk. oraz nie uchybił art. 363 k.p.c.Bezprzedmiotowe są natomiast zarzuty skarżących, które kwestionują prawa powódki do dziedziczenia spadkowego gospodarstwa rolnego. Sąd Wojewódzki bowiem praw takich powódki w zaskarżonym wyroku nie stwierdził.Okoliczność, że Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ustalił, iż wszyscy wymienieni w sentencji tego wyroku spadkobiercy "mają przymiot do prowadzenia gospodarstwa rolnego", nie może być uznana za orzeczenie sądowe, które stwierdza zachowanie przez spadkobierców prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Stwierdzenie bowiem takiego prawa może nastąpić - stosownie do art. 325 k.p.c. w związku z art. 361 i 516 k.p.c. - wyłącznie w sentencji orzeczenia. Poza tym kwestia, czy ktoś ma warunki do prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie jest równoznaczna z warunkami, jakich potrzeba - stosownie do art. LXI przep. wprow. k.c. - do zachowania prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego.Wobec braku orzeczenia stwierdzającego zachowanie prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego pozostałego w spadku po Janie K., każdy ze spadkobierców może w postępowaniu nieprocesowym domagać się uzupełniającego stwierdzenia tych praw spadkowych.