II CR 383/68

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 30 października 1968 r. sprawy z powództwa Stefanii D. przeciwko Wydawnictwu “A." - Przedsięb. Państw. w W., Nadodrzańskim Zakładom Przemysłu Organicznego “R." w B.D. oraz Jerzemu K. i Krystynie Ł. o ochronę praw autorskich na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 2 maja 1968 r., sygn. akt II C 1197/64 zmienia zaskarżony wyrok w ten tylko sposób, że w pkt 1 lit. a) sentencji brzmienie “jest współautorką prac badawczych nad oczyszczaniem ścieków" zastępuje brzmieniem: “jest autorką względnie współautorką prac badawczych nad oczyszczaniem ścieków", oddala rewizję w pozostałej części w stosunku do pozwanych K. i Ł., zaś w całości w stosunku do pozwanych: Wydawnictwa “A." i Nadodrzańskich Zakładów Przemysłu Organicznego “R." w B.D.; znosi wzajemnie między powódką i pozwanymi K. oraz Ł. koszty postępowania rewizyjnego i zasądza od powódki na rzecz Wydawnictwa “A." w W. z tego tytułu 180 złotych. Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dn. 25 listopada 1964 r. powódka żądała, w oparciu o art. 52 i 53 Prawa autorskiego, złożenia przez pozwanych oświadczenia, że ona jest autorką prac badawczych nad oczyszczaniem ścieków, wyniki których to prac omówiono w publikacji “Postęp techniczny w dziedzinie oczyszczania ścieków" str. 174-183 w artykule pozwanych K. i Ł. pt. “Wyniki prac badawczych nad oczyszczaniem ścieków nitrozwiązkowych w świetle pierwszych doświadczeń eksploatacyjnych" oraz zakazania dalszego naruszania osobistych dóbr autorskich powódki. Twierdziła, że we wspomnianych: artykule i publikacji omówiono wiele zagadnień związanych z oczyszczaniem ścieków, wyniki badań w tej dziedzinie i metody oczyszczania, jednak bez wskazania jej jako autora przeprowadzonych badań i metod, a z krótką tylko wzmianką, że prace zostały wykonane w 1960 r. przez pozwane Zakłady “R.". Wskazała nadto, że ze sformułowań na s. 183, dotyczących zmniejszenia ilości ścieków nitrozwiązkowych przy oczyszczaniu przez wstępną dekantację na hydrocyklonach i przebiegu dekantacji węgla aktywnego w Kolumnie szklanej, wynikało by, że prace zostały po raz pierwszy wykonane w 1963 r., gdy w istocie wykonano je w 1961 r. i nie przez autorów artykułu. Sąd Wojewódzki wyrokiem z dn. 2 maja 1968 r. nakazał pozwanym K. i Ł. uzupełnienie ich artykułu (referatu) przez podanie, że powódka jest współautorką prac badawczych nad oczyszczaniem ścieków, wyniki których omówiono w artykule pozwanych na s. 180 wiersz 6 od dołu do wiersza 6 na s. 181, str. 181 wiersz 18-21 rozdziału 16.6, s. 182 wiersz 1-2 od góry i s. 184 wiersz 7-9 od góry z rozdziału 16.7, oraz zamieszczenie odpowiedniego oświadczenia w tym przedmiocie w wydawnictwie na najbliższą konferencję, względnie w innej publikacji. Oddalił dalsze żądania w stosunku do tych pozwanych oraz w całości co do pozwanych: Wydawnictwa “A." i Zakładów “R.". Sąd Wojewódzki ustalił, że powódka w okresie od 1957 r. do czerwca 1961 r. pracowała w pozwanych Zakładach “R.", ostatnio jako st. inżynier w pracowni technologii oczyszczania ścieków, kierownikiem której był obecnie już nieżyjący inż. P. Prace powódki dotyczyły badań: 1) nad przyczyną masowego wytrucia ryb w Odrze, 2) nad oczyszczaniem ścieków nitroaminozwiązkowych zawierających siarczki za pomocą odpadowego podchlorynu sodu, 3) nad zagęszczeniem oczyszczonych ścieków na hydrocyklonach oraz 4) technologii nad dekantacją węgla aktywnego w kolumnie szklanej, i wykonane zostały częściowo samodzielnie przez powódkę, częściowo zaś w zespole z innymi osobami oraz ujęte w 5 sprawozdaniach, oznaczonych numeracją 2.3, 2.4, 2.6, 2.7 i 2.8. W 1962 roku pozwani K. i Ł. opracowali na zlecenie Biura Urządzeń Wodnych wspomniany w pozwie referat na VI Konferencję Naukowo­Techniczną, przyjmując m.in. za podstawę, poza projektem K., również wspomniane wyżej sprawozdania, które Zakłady “R." przesłały służbowo do Biura Projektów Wodnych w W. Opracowany przez pozwanych K. i Ł. referat został przesłany do Komitetu Organizacyjnego Konferencji, następnie pozwane Wydawnictwo “A." wydrukowało go wraz z innymi materiałami w 645 egzemplarzach na zlecenie Zarządu Polskiego Zrzeszenia Inżynierów i Techników Sanitarnych w publikacjach pt. “Postęp techniczny w dziedzinie oczyszczania ścieków - materiały na VI Konferencję Naukowo­Techniczną. Katowice czerwiec 1963 r.". Wspomniany druk był rozdany bezpłatnie uczestnikom konferencji.Opierając się na podpisach na sprawozdaniach i opinii biegłego, Sąd Wojewódzki ustalił, że w większości prace badawcze i sprawozdania wykonała powódka samodzielnie bądź przy współudziale innych osób, ze sprawozdań bowiem wynika, że nad zawartymi w nich wynikami pracowało wiele osób i wzmianki na nich “referent" lub “wykonali" oznaczają autora lub współautorów. Doprowadziło to Sąd Wojewódzki do wniosku, że powódka jest na pewno współautorką i dlatego pozwani K. i Ł. powinni wymienić jej nazwisko, skoro zaś tego nie uczynili, to naruszyli jej osobiste dobro autorskie. Co się tyczy pozwanych Zakładów “R.", Sąd Wojewódzki ustalił, że przekazały one prace badawcze Biuru Projektów W Warszawie jako założenie do mającego być opracowanym projektu oczyszczania ścieków, nie zaś w celu ich publikacji, nie brały one w tym żadnego udziału, nikt nie zwracał się do nich o zgodę na opublikowanie i one takiej zgody nie wyrażały. Z tego względu skierowane do tych Zakładów żądanie nie jest uzasadnione, jak również brak podstaw odpowiedzialności po stronie pozwanego Wydawnictwa “A.", bowiem drukowały na cudze zlecenie otrzymawszy materiały przygotowane do druku z autorstwem poszczególnych referatów. Wyrok ten zaskarżyła tylko powódka, domagając się jego zmiany przez zastąpienie sformułowania “jest współautorką" sformułowaniem, że jest autorką prac ujętych w sprawozdaniach 2.3, 2.6, 2.7 i 2.8, zaś współautorką pracy ze sprawozdania 2.4 i uwzględnienia powództwa w stosunku do wszystkich pozwanych z zasądzeniem na rzecz powódki kosztów postępowania rewizyjnego. Pozwani: Wydawnictwo “A." i K. wnieśli o oddalenie rewizji. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje: Rewizję można uznać tylko za częściowo uzasadnioną. W szczególności już z ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że powódka była wyłączną autorką niektórych prac, dlatego wyprowadzona ogólna ocena zaskarżonego wyroku, iż jest ona współautorką, nie jest prawidłowa. Prawidłowe jej brzmienie, zgodnie z ustalonym stanem faktycznym, powinno opiewać: “jest autorką względnie współautorką". I w tym tylko zakresie rewizja podlega uwzględnieniu. Nie można natomiast było uwzględnić rewizji o ile żądała przeredagowania wyroku na brzmienie tak szczegółowe, jak określenie autorstwa względnie współautorstwa co do każdego z 5 sprawozdań, a to nie tylko dlatego, że nie było takiego żądania w pozwie, lecz przede wszystkim z tego względu, że opracowany przez pozwanych referat nie operował sprawozdaniami i ich numeracją, a ogólnie wykorzystywał materiały z tych sprawozdań. Dlatego też należało nakazać pozwanym autorom tego referatu, aby wskazali, że powódka jest autorką względnie współautorką prac badawczych, wyniki których omówili w swym referacie, w podanych w sentencji wyroku ustępach publikacji pt. “Postęp techniczny w dziedzinie oczyszczania ścieków". Powyższe odpowiada rzeczywistości i prawidłowym, zgodnym z materiałem procesowym ustaleniem zaskarżonego wyroku. W pozostałej części w stosunku do pozwanych K. i Ł., a w całości w stosunku do pozwanych Zakładów “R." i Wydawnictwa “A." rewizja podlega oddaleniu. Prawidłowe jest bowiem ustalenie zaskarżonego wyroku, że pozwane Zakłady “R." nie brały żadnego udziału ani w opracowaniu referatu przez pozwanych K. i Ł., ani, co jest istotne, w jego opublikowaniu. Jak stwierdza pismo Polskiego Zrzeszenia Inżynierów i Techników Sanitarnych Zarząd Oddziału w K. z dn. 19 listopada 1962 r. (k. 36), ono zleciło Wydawnictwu “A." druk materiałów na VI Konferencję, a wśród nich również referatu opracowanego przez pozwanych K. i Ł. W publikacji wspomnianych materiałów drukiem pozwane Wydawnictwo “A." wskazało, że VI Konferencję Naukowo­Techniczną, dla potrzeb której wykonano druk, organizuje Polskie Zrzeszenie Inżynierów i Techników Sanitarnych Oddział w K. przy współudziale wymienionych tam innych stowarzyszeń i organizacji. Powyższe wyraźnie wskazywało, że Wydawnictwo “A." jest tylko producentem publikacji pt. “Postęp techniczny w dziedzinie oczyszczania ścieków" (wykonawcą druku), a nie wydawcą. W wypadku zaś naruszenia praw autorskich przy okazji wydania druku - za osobę odpowiedzialną należy uważać w zasadzie wydawcę druku (Orzeczenie Sądu najwyższego z dn. 8 czerwca 1957 r. I CR 802/56, OSPiKA 1958 r., poz. 227). Jak głosi uzasadnienie tego orzeczenia, jeżeli producent broszury wskazuje, kto jest właściwym jej wydawcą, to brak jest związku przyczynowego między faktem nawet niewskazania na wykonanym druku osoby wydawcy a szkodą osoby, której prawo autorskie zostało naruszone w związku z tym wydawnictwem. Z powodu niewskazania osoby wydawcy Zakłady Graficzne mogłyby ponosić odpowiedzialność o tyle, o ile istniałby związek przyczynowy między tym zaniedbaniem a powstaniem szkody. Nie zachodziłby zaś taki związek nawet wtedy, gdyby na wykonanym druku w ogóle nie był wskazany wydawca, ale drukarnia nie wzbrania się przed wskazaniem jego osoby. W tym wypadku pozwane Wydawnictwo nie tylko nie wzbraniało się w toku procesu przed wskazaniem osoby wydawcy, lecz w dostatecznej mierze dało temu wyraz w samej publikacji. Mianowicie przez wskazanie, że zawiera ona materiały na VI Konferencję Naukowo­Techniczną, oraz przez wskazanie organizatora tej Konferencji wskazało wydawcę. Z przedstawionych względów należało orzec jak w sentencji (art. 390 i 387 kpc).