II CR 72/63

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława M. przeciwko Cechowi Rzemiosł Różnych o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Oławie z dnia 17 stycznia 1962 r. i w związku z postanowieniem z dnia 11-14 stycznia 1963 r. o przejęciu sprawy do rozpoznania we własnym zakresie (art. 388 k.p.c.), uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Oławie.Uzasadnienie faktyczneW powództwie wniesionym do Sądu Powiatowego w Oławie Stanisław M. żądał zasądzenia od Cechu Rzemiosł Różnych w O. sumy zł 531 zł% i kosztami, przytaczając następujące uzasadnienia swego żądania:Powód jest rzemieślnikiem, właścicielem zakładu zegarmistrzowskiego. Z tytułu jego członkowstwa w Cechu Rzemiosł Różnych w O. nakładane są na niego świadczenia, które w myśl przepisów art. 160a prawa przemysłowego wcale się od niego nie należą i bez jego zgody nie mogą mu być narzucane. W szczególności chodzi tutaj o świadczenia tzw. "specjalnego przeznaczenia" a mianowicie na Fundusz Socjalny, na budowę Szkół Tysiąclecia, na Klub sportowy "Start" oraz na cele kulturalno-oświatowe i kolonie letnie. Zaległe z tego tytułu świadczenia za lata 1959, 1960 i 1961 zostały od powoda - mimo jego sprzeciwu - wyegzekwowane w drodze egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych. Wyegzekwowana kwota wynosiła wraz z kosztami egzekucyjnymi 531 zł i tej sumy powód dochodzi w drodze sądowej, ponieważ wszelkie jego reklamacje nie odniosły skutku.Pozwany Cech bronił się tym, że obowiązek płacenia świadczeń specjalnego przeznaczenia wynika z uchwały Izby Rzemieślniczej, której powód musi się podporządkować, i że uzyskanie jego indywidualnej zgody bynajmniej nie jest potrzebne.Sąd Powiatowy powództwo uwzględnił na podstawie wykładni art. 160a prawa przemysłowego, który nie może być interpretowany rozszerzająco i odnosi się tylko do składek tzw. administracyjnych, a więc służących jedynie dla realizacji celów wymienionych w art. 161 prawa przemysłowego, powtórzonych zresztą w § 15 statutu Cechowego. Do rzędu tych składek nie można zaliczać poszukiwanych od powoda, a wyżej wymienionych składek, na opłacenie których niezbędna jest zgoda członka cechu. Uzasadnienie wyroku nadmienia nadto, że gdyby nawet uznać świadczenia o specjalnym przeznaczeniu za obowiązujące z mocy uchwały Izby Rzemieślniczej, to w każdym razie nie mogłyby być one egzekwowane w drodze egzekucji administracyjnej. Taka egzekucja świadczeń specjalnego przeznaczenia jest naruszeniem prawa i stanowi czyn niedozwolony (art. 134 k.z.).Rozpoznając rewizję Cechu, Sąd Wojewódzki w trybie art. 388 k.p.c. przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy ta część składki, przypadającej na rzemieślnika na podstawie decyzji właściwej Izby Rzemieślniczej, która nie stanowi składki cechowej, lecz przeznaczona jest na inne cele, np. fundusz socjalny rzemiosła albo millenium, podlega również ściągnięciu w trybie administracyjnym, jak przewiduje art. 160a prawa przemysłowego?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do własnego rozpoznania i zważył, co następuje (art. 388 k.p.c.):Redakcja pytania postawionego przez Sąd Wojewódzki jest nieścisła i w pewnej mierze pomija brzmienie art. 160a prawa przemysłowego. Przepis ten nakłada na rzemieślników obowiązek płacenia do cechu składek, których wysokość ustala właściwa Izba Rzemieślnicza. Redakcja pytania postawionego przez Sąd Wojewódzki mogłaby sugerować, że opłaty na fundusz socjalny rzemiosła czy budowę szkół tysiąclecia stanowią "część Składki". Gdyby istotnie tak je oceniać, to brzmienie art. 160a ust. 2 ("składki do cechu ulegają ściągnięciu w trybie administracyjnym") upoważniałoby do ściągania wymienionych opłat, jako składek, a więc w trybie administracyjnym.Istota zagadnienia polega natomiast na tym, czy i jaka różnica istnieje między "składką do cechu", a innymi świadczeniami członków cechu oraz czy różnica ta ma jakiś wpływ na sposób ściągania należności.Przepis art. 160a prawa przemysłowego nie daje w tym względzie bezpośredniej odpowiedzi. Zwraca jednak uwagę różnica terminologii występująca w przepisach art. 160a i 162 pkt 4 prawa przemysłowego. Pierwszy z nich wspomina o "składce", drugi - o "sposobie ustanawiania opłat i o sposobie ich ściągania" i odsyła w tym zakresie do statutu cechu. Już więc zestawienie tych dwóch przepisów wskazuje na odmienność określenia przez ustawodawcę różnych rodzajów świadczeń członków cechu na jego cele. Różnica ta występuje daleko wyraźniej przy analizie statutu cechu, do którego - w zakresie opłat - odsyła ustawa.§ 5 statutu, określając zakres działania cechu, przewiduje prowadzenie akcji socjalnej (§ 5 pkt 5), kulturalno-oświatowej i wychowania fizycznego (§ 5 pkt 15), a więc działalność, którą między innymi mają na względzie wątpliwości zgłoszone przez Sąd Wojewódzki. Jednocześnie § 26 statutu, dotyczący uprawnień walnego zgromadzenia cechu, stwierdza, że do kompetencji tego zgromadzenia należy "uchwalenie świadczeń na rzecz cechu".Wysokość składek ustala więc właściwa Izba Rzemieślnicza (art. 160a prawa przemysłowego), natomiast wysokość innych świadczeń określana jest przez walne zgromadzenie. Dodatkową gwarancją prawidłowości wymiaru składki jest więc ta okoliczność, że o wysokości tej składki decyduje Izba Rzemieślnicza, a więc organizacja samorządu gospodarczego rzemiosła. Tym też między innymi można tłumaczyć poddanie egzekucji składek członkowskich szczególnemu trybowi postępowania, tj. egzekucji administracyjnej. Trzeba też zaznaczyć, że ustawodawca wprowadził dodatkowy moment gwarancji w tej postaci, że Przewodniczący Komitetu Drobnej Wytwórczości - po wysłuchaniu opinii Związku Izb Rzemieślniczych - może wyznaczyć górną granicę składek do cechu w poszczególnych województwach i rodzajach rzemiosł (art. 160a ust. 1 prawa przemysłowego).Wreszcie trzeba zauważyć, że statut w całym szeregu przepisów (§ 13, § 15, pkt 2, § 17, § 26 pkt 3) wyraźnie rozróżnia pojęcia składek i innych opłat. Należy więc przyjąć, że składki, których wysokość ustala właściwa Izba Rzemieślnicza i które mogą być egzekwowane w trybie administracyjnym, obejmują tylko część świadczeń rzemieślnika na rzecz cechu, przeznaczoną na utrzymanie tego cechu w celu realizacji jego ustawowych obowiązków. Wszystkie pozostałe świadczenia członków cechu, aczkolwiek mogą być również obligatoryjne (o czym jeszcze będzie mowa), nie stanowią składek w rozumieniu art. 160a prawa przemysłowego i nie mogą być ściągane w trybie egzekucji administracyjnej.Przechodząc od tych rozważań ogólnych do sprawy niniejszej, należy przede wszystkim stwierdzić, że Sąd Powiatowy nie zajął się szczegółową analizą wszystkich pozycji za poszczególne lata, które stały się następnie przedmiotem egzekucji administracyjnej.Słusznie wprawdzie Sąd Powiatowy zaznacza, że świadczenia na klub sportowy, na budowę szkół tysiąclecia, czy też na kolonie letnie nie stanowią składek i nie mogą być ściągane w trybie egzekucji administracyjnej, brak jednak jakiejkolwiek analizy, czy tylko świadczenia z tytułu wyżej wymienionych trzech pozycji egzekwowane były w drodze egzekucji administracyjnej.Już z tych względów należało wyrok Sądu Powiatowego uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania.Należy jednak zauważyć, że ewentualny wniosek Sądu, jakoby część wyegzekwowanych w trybie administracyjnym sum nie stanowiła składek i nie może by wobec tego egzekwowana w trybie administracyjnym bynajmniej nie jest równoznaczny z tym, że pozycje które nie są składkami, w ogóle się od powoda nie należą.Zasadniczą przesłanką rozumowania Sądu Powiatowego dotyczącego tej kwestii jest pogląd, że obowiązek świadczenia opłat, które nie są składkami w rozumieniu art. 160a prawa przemysłowego, może powstać tylko w wyniku wyrażenia przez członka cechu zgody na te opłaty.Pogląd ten jest błędny. Należenie do cechu nie zależy od dobrej woli rzemieślnika, a jest przymusowe (art. 160 ust. 1 prawa przemysłowego). Ustrój wewnętrzny cech ustala jego statut (art. 162 prawa przemysłowego) i statut ten zatwierdzają właściwe organy (art. 162a prawa przemysłowego), zaś przynależność do cechu pociąga ze sobą poddanie się członka cechu przepisom statutu. Jeżeli więc w ramach tych przepisów i we właściwym wewnątrzcechowym trybie postępowania uchwalony został pewien zakres działania cechu i sposób pokrycia prze jego członków związanych z tym świadczeń, to odpowiednie, prawidłowo podjęte uchwały wiążą wszystkich rzemieślników należących do cechu, choćby niektórzy z nich byli tym uchwałom przeciwni (por. § 15 pkt 2, § 25 i § 26 statutu).Pozbawiony jest też podstaw prawnych pogląd prawny Sądu Powiatowego, że dochodzenie świadczeń na rzecz cechu w trybie niewłaściwym (tekst jedn.: egzekucji administracyjnej)"stanowi czyn niedozwolony... po myśli art. 134 k.z.". Błędny jest ten pogląd choćby dlatego, że w postępowaniu pozwanego nie można się dopatrzyć cech winy.Zagadnienie ewentualnego zwrotu świadczeń ściągniętych od powoda w trybie egzekucji administracyjne mogłoby być rozstrzygnięte w płaszczyźnie art. 133 k.z. i to tylko co do tej części wyegzekwowanej od powoda sumy, która nie należałaby się od niego w ramach jego obowiązków statutowych, nałożonych zgodnie z wewnątrzcechowym postępowaniem. Sam zaś fakt, że ewentualna część świadczeń, która w istocie się od powoda należy, została ściągnięta już wprawdzie od niego w trybie nieprawidłowym, nie stwarza jeszcze po stronie powoda podstaw do żądania zwrotu wyegzekwowanej sumy, a co najwyżej do dochodzenia szkód, jakie powstać mogły wskutek zastosowania błędnego trybu postępowania egzekucyjnego.