II CR 86/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Marmaj. Sędziowie SN: G. Bieniek (sprawozdawca), W. Łysakowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Krajowego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych w W. przeciwko Spółdzielni Kółek Rolniczych w S. o uchylenie uchwały na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 10 października 1984 r.oddalił rewizję i zasądził od strony powodowej na rzecz pozwanej kwotę 1.125 zł tytułem kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy oddalił powództwo Krajowego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia Spółdzielni Kółek Rolniczych w S. z dnia 3 maja 1984 r. w sprawie zatwierdzenia bilansu za 1984 r. Rozstrzygnięcie to Sąd oparł na następujących ustaleniach faktycznych:Walne Zgromadzenie Spółdzielni Kółek Rolniczych w S. uchwałą z dnia 15 kwietnia 1983 r. ustaliło - na podstawie § 35 statutu - składkę członkowską na rzecz Krajowego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych w wysokości 2% od sprzedaży na zewnątrz z działalności mechanizacyjnej w danym roku kalendarzowym. Zatwierdzając bilans za rok 1983 Walne Zgromadzenie pozwanej Spółdzielni podjęło stosowną uchwałę, zaskarżoną przez stronę powodową, mając na uwadze m.in. treść uchwały z dnia 15 kwietnia 1983 r. w sprawie ustalenia wysokości składek na rzecz KZRKiOR. Ustalono, że uchwałą 39/83 Rady Głównej Krajowego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych z dnia 24 października 1983 r. określono wysokość składki od jednostek prowadzących działalność gospodarczą (a taką jednostką jest pozwana Spółdzielnia), zrzeszonych w KZRKiOR na 1,6% realizowanej sprzedaży zewnętrznej i marż (narzutów) w danym roku. Biorąc pod uwagę zakres działalności gospodarczej pozwanej Spółdzielni w 1983 r. różnica w wysokości składek, obliczonych wg zasad przyjętych w uchwale Rady Głównej KZRKiOR i zasad przyjętych w uchwale Walnego Zgromadzenie pozwanej Spółdzielni, wyraża się kwotą 1.746.000 zł na niekorzyść strony powodowej.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego uchwała Rady Głównej KZRKiOR nr 39/83 w sprawie ustalenia wysokości składek jest nieważna. Została ona bowiem podjęta na podstawie § 4 pkt 10 obowiązującego wówczas statutu Centralnego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych, który zawierał postanowienia sprzeczne z ustawą z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach. Zgodnie bowiem z art. 170 § 1 pkt 6 tej ustawy ustalenie wysokości świadczeń organizacji spółdzielczych na rzecz Związku należy do wyłącznej właściwości Zjazdu delegatów, statut zaś Centralnego Związku może przekazać wykonywanie tych uprawnień radzie tylko w okresach między zjazdami (art. 170 § 3 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r.). Powołany statut Centralnego Związku i Organizacji Rolniczych nie zastrzegł (§ 19) tego uprawnienia do wyłącznej właściwości Krajowego Zjazdu, lecz przekazał wykonywanie tych uprawnień w ogóle do właściwości Rady Głównej (§ 21 pkt 10). Takie postanowienia statutu są sprzeczne z ustawą z dnia 17 lutego 1961 r., a więc uchwała Rady Głównej nr 39/83, podjęta na podstawie tych postanowień statutowych, jest nieważna. Żądanie zatem uchylenia uchwały Walnego Zgromadzenia pozwanej Spółdzielni z tego powodu, że jest ona sprzeczna z nieważną uchwałą Rady Głównej Krajowego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych - nie mogło być uwzględnione.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżyła strona powodowa, która wskazując podstawy rewizyjne z art. 388 pkt 1 i 4 k.p.c. wniosła o jego zmianę i uwzględnienie powództwa lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneNie znajdując uzasadnionych podstaw do uwzględnienia rewizji Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Strona powodowa domaga się uchylenia uchwały Walnego Zgromadzenia pozwanej Spółdzielni, podjętej na gruncie przepisów nowego prawa spółdzielczego, tj. ustawy z dnia 16 września 1982 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.). Przepisy tego prawa zatem są właściwe przy ocenie prawnej roszczenia strony powodowej. W szczególności podstawą tej oceny jest przepis art. 43 § 1 prawa spółdzielczego, w którym upoważniono zarząd właściwego centralnego związku do zaskarżenia do sądu uchwały walnego zgromadzenia z powodu jej niezgodności z przepisami prawa lub statutu. Treść tego przepisu wskazuje jednoznacznie, że w nowym prawie spółdzielczym zerwano zdecydowanie z modelami władczych funkcji centralnego związku, który na gruncie ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. (art. 39) miał samodzielne prawo uchylenia uchwały walnego zgromadzenia. Zasadnicza zmiana nastąpiła także w unormowaniu podstaw zaskarżenia. O ile bowiem na gruncie ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. (art. 38 i 39) podstawę zaskarżenia i uchylenia uchwały walnego zgromadzenia mogła stanowić niezgodność tej uchwały z przepisami prawa, statutu oraz uchwał właściwych związków lub Naczelnej Rady, o tyle na gruncie art. 42 i 43 prawa spółdzielczego podstawą zaskarżenia może być tylko niezgodność z przepisami prawa lub statutu. Jest to konsekwencją tego, że w prawie spółdzielczym nadano uchwałom właściwych związków - w stosunku do zrzeszonych w nich spółdzielni - charakter instrukcyjno-doradczy i inicjujący, a tym samym pozbawiono ich elementów władczych. Wynika to ze służebnej roli związków w stosunku do zrzeszonych w nich spółdzielni. Charakter wiążący przyznano tylko tym uchwałom zjazdu delegatów i rady związku, które dotyczą własnych spraw organizacyjnych i majątkowych samego związku jako osoby prawnej oraz dotyczących wykluczenia (wykreślenia) spółdzielni jako członka związku (art. 255 § 1 prawa spółdzielczego). W ustawie przewidziano przy tym możliwość zaskarżenia tych uchwał do sądu przez organizacje spółdzielni, których dotyczy taka uchwała zjazdu delegatów lub rady związku, jeśli narusza ona przepisy prawa lub statutu (art. 256 § 1 i 2 prawa spółdzielczego).W tym kontekście nasuwa się pytanie, czy podstawą zaskarżenia uchwały walnego zgromadzenia (zebrania przedstawicieli) spółdzielni może być jej niezgodność z wiążącą uchwałą zjazdu delegatów lub rady związku, podjętą w sprawach, o których mowa w art. 255 § 1 prawa spółdzielczego. Na pytanie to należy udzielić odpowiedzi pozytywnej. Jeśli bowiem spółdzielnia - jako członek właściwego związku - nie zaskarżyła skutecznie takiej uchwały w trybie art. 256 prawa spółdzielczego, to uchwała ta obowiązuje - zgodnie z art. 255 § 1 prawa spółdzielczego - wszystkie organizacje spółdzielcze zrzeszone w tym związku. W rezultacie należy stwierdzić, że uchwalenie przez walne zgromadzenie spółdzielni, zrzeszonej w określonym związku, uchwały niezgodnej z wiążącą ją - jako członka związku - uchwałą zjazdu delegatów lub rady związku podjętą w sprawach, o których mowa w art. 255 § 1 prawa spółdzielczego, może - w świetle art. 43 prawa spółdzielczego - stanowić podstawę zaskarżenia do sądu uchwały walnego zgromadzenia przez zarząd właściwego centralnego związku.W konkretnej sprawie, taką uchwałą walnego zgromadzenia pozwanej Spółdzielni niezgodną z wiążącą uchwałą Rady Głównej KZRKiOR nr 39/83 była uchwała z dnia 15 kwietnia 1983 r. w sprawie ustalenia wysokości składki członkowskiej na rzecz Krajowego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych, a nie zaskarżona uchwała z dnia 3 maja 1984 r. w sprawie zatwierdzenia bilansu pozwanej Spółdzielni w 1983 r. Nie ulega bowiem wątpliwości, że pierwsza uchwała walnego zgromadzenia pozwanej Spółdzielni z dnia 15 kwietnia 1983 r. nie tylko naruszała wiążące postanowienia uchwały Rady Głównej nr 39/83, lecz pozostawała w sprzeczności z przepisami prawa spółdzielczego. Zgodnie bowiem z art. 250 § 1 i 4 prawa spółdzielczego ustalenie wysokości składek organizacji spółdzielczych na wykonywanie zadań związku należy do wyłącznej właściwości zjazdu delegatów lub w okresie między zjazdami - do rady związku (jeśli tak stanowi statut), a nie do kompetencji walnego zgromadzenia spółdzielni. Wskazana uchwała walnego zgromadzenia pozwanej Spółdzielni z dnia 15 kwietnia 1983 r. została zatem podjęta z przekroczeniem kompetencji walnego zgromadzenia i jako taka podlegałaby uchyleniu. Takich wadliwości nie ma zaskarżona uchwała Walnego Zgromadzenia pozwanej Spółdzielni z dnia 3 maja 1984 r. Została ona bowiem podjęta w granicach kompetencji walnego zgromadzenia (art. 38 § 1 pkt 2 prawa spółdzielczego), a zatwierdzenie dotyczyło bilansu zweryfikowanego, co przyznaje strona powodowa. Brak tzw. klauzuli weryfikacyjnej, o której mowa w uchwale nr 12 Zarządu Krajowego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych, nie może stanowić podstawy zaskarżenia uchwały walnego zgromadzenia, skoro - w świetle art. 255 § 1 prawa spółdzielczego - uchwały zarządu właściwego związku nie mają charakteru wiążącego. Również okoliczność, że walne zgromadzenie zatwierdziło bilans, w którym nadwyżka bilansowa została zawyżona o różnicę w wysokości składek na rzecz Krajowego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych, nie daje sama przez się podstawy do uchylenia tej uchwały, skoro różnicy tej można dochodzić jako należności cywilnoprawnej, z tytułu zaległych składek.Z powyższych zasad, na podstawie art. 387, 393 § 1 w związku z art. 98 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.