II CSKP 1473/22

Sygn. akt II CSKP 1473/22 POSTANOWIENIE Dnia 11 maja 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Marta Romańska w sprawie z powództwa B. S. przeciwko P. (…) S.A. w W. z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanej Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w S. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 11 maja 2022 r., wniosku powódki o sprostowanie albo wykładnię wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2021 r., sygn. akt I CSKP 224/21, 1) oddala oba wnioski; 2) z urzędu prostuje uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2021 r. sygn. akt I CSKP 224/21 w ten sposób, że: - na stronie siódmej (7) w linii trzeciej w miejsce "Uzasadniona jest kasacyjna podstawa naruszenia prawa materialnego" wpisuje "Uzasadniony jest zarzut naruszenia prawa materialnego"; - na stronie jedenastej (11) i dwunastej (12) w linii trzydziestej drugiej i następnych w miejsce "Z tych względów naruszenie wskazanych przepisów skutkuje koniecznością wydania orzeczenia kasatoryjnego (art. 39815 § 1 k.p.c.). O kosztach postępowania przed Sądem Najwyższym orzeczono w oparciu 2 o art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c." wpisuje "Z tych względów orzeczono jak w sentencji (art. 39814 k.p.c. oraz art. 102 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.).". UZASADNIENIE Powódka B. S. w piśmie z dnia 9 marca 2022 r. wniosła o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2021 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I CSKP 224/21 w punkcie 1) „oddala skargę kasacyjną” oraz w punkcie 2) „oddala wniosek interwenienta ubocznego o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego” poprzez zastąpienie wskazanych punktów formułą „uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w […], pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego”. W przypadku uznania przez Sąd Najwyższy, że sprostowanie wyroku we wnioskowanym zakresie nie jest dopuszczalne, powódka wniosła o dokonanie przez Sąd Najwyższy wykładni tego wyroku w trybie art. 352 k.p.c., w której Sąd Najwyższy rozstrzygnie wątpliwości, czy skarga kasacyjna powódki została przez Sąd Najwyższy oddalona, czy została uwzględniona, co skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w […]. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W uzasadnieniu wyżej powołanego wniosku powódki, zgodnie z rzeczywistym stanem wynikającym z akt sprawy I CSKP 224/21 (oryginał podpisanego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2021 r. - k. 37), podano, że tenorze sentencji wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2021 r. zawarto rozstrzygnięcia: „1) oddala skargę kasacyjną, 2) oddala wniosek interwenienta ubocznego o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.” Natomiast w uzasadnieniu tego wyroku (podpisany oryginał uzasadnienia wyroku - k. 39-49) zawiera m.in. zapis, że „Uzasadniona jest kasacyjna podstawa naruszenia prawa materialnego w części wskazującej na błędne zastosowanie art. 361 § 1 k.c. w następstwie przyjęcia nieprawidłowej wykładni tego przepisu.” (linia trzecia na str. 7 uzasadnienia - k. 44). Ponadto w końcowej części uzasadnienia wskazano, 3 że „Z tych względów naruszenie wskazanych przepisów skutkuje koniecznością wydania orzeczenia kasatoryjnego (art. 39815 § 1 k.p.c.). O kosztach postępowania przed Sądem Najwyższym orzeczono w oparciu o art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.” (linia trzydziesta druga i następne na str. 11 i 12 uzasadnienia - k. 48 i 49). Zacytowane fragmenty uzasadnienia stanowią logiczną całość dłuższego wywodu Sądu Najwyższego, z którego wynika, że skład orzekający Sądu Najwyższego uznał za uzasadniony podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 361 § 1 k.c. Wyżej wskazane okoliczności uzasadniają wniosek, że pomiędzy treścią tenoru sentencji wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2021 r., wydanego w sprawie o sygn. akt I CSKP 224/21 a jego pisemnym uzasadnieniem zachodzi oczywista sprzeczność co do sposobu rozstrzygnięcia o skardze kasacyjnej powódki oraz o kosztach postępowania kasacyjnego. Zgodnie z art. 350 § 1 k.p.c., sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Poprzez art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. przepis ten ma odpowiednie zastosowanie także do wyroków Sądu Najwyższego wydanych w postępowaniu kasacyjnym. Sprostowaniu podlega zarówno sentencja wyroku, jak i jego uzasadnienie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 1976 r., III CZP 12/76, OSPiKA 1972, nr 2, poz. 26). W orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak również w piśmiennictwie jednolicie przyjmuje się - co Sąd Najwyższy w składzie wyznaczonym do rozpoznania wniosku powódki podziela - że sprostowanie wyroku nie może doprowadzić do zmiany rozstrzygnięcia sprawy, czy też do naprawy poważniejszych wad orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 1999 r., III RN 24/99, OSNP 2000, nr 12, poz. 456 oraz z dnia 31 stycznia 2007 r., Il CSK 314/06, nie publ.). Dotyczy to również przypadku, jaki ma miejsce w sprawie I CSKP 224/21 , sprzeczności pomiędzy treścią sentencji wyroku a jego uzasadnieniem, jeżeli dotyczy to samego rozstrzygnięcia. W orzecznictwie dopuszczono jedynie możliwość sprostowania sentencji wyroku wobec jego sprzeczności z uzasadnieniem w sytuacji wystąpienia oczywistego błędu rachunkowego możliwego do stwierdzenia na podstawie ustaleń zawartych w uzasadnieniu wyroku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 30 sierpnia 1972 r., I PZ 40/72, OSNCP 1973, nr 5, poz. 87). Z tych przyczyn podlegał oddaleniu wniosek o sprostowanie sentencji wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2021 r., wydanego w sprawie sygn. akt I CSKP 224/21, gdyż zmierzał on do merytorycznej zmiany treści rozstrzygnięć w nim zawartych polegającej na zastąpieniu rozstrzygnięcia o oddaleniu skargi kasacyjnej rozstrzygnięciem kasatoryjnym, a rozstrzygnięcia orzekającego merytorycznie o poniesionych kosztach postępowania kasacyjnego przez interwenienta ubocznego rozstrzygnięciem przekazującym rozstrzygnięcie o tych kosztach sądowi drugiej instancji. Niezasadny był także wniosek o dokonanie wykładni wyroku z dnia 13 października 2021 r. Według art. 352 k.p.c. - mającego poprzez art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. zastosowanie także do wyroków Sądu Najwyższego wydanych w postępowaniu kasacyjnym - sąd, który wydał wyrok, rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do jego treści. Potrzeba wykładni zachodzi wtedy, gdy jego treść została sformułowana w sposób niejasny, uniemożliwiający rozumienie tekstu ujętego w tym dokumencie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2001 r., I PZ 29/00, OSNP 2002, nr 17, poz. 413). Również wykładnia wyroku, tak jak jego sprostowanie, nie może prowadzić ani do uzupełnienia wyroku ani do zmiany jego treści (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1968 r., Il PZ 21/68, nie publ., z dnia 18 września 1974 r., Il PZ 43/74, nie publ. i z dnia 10 października 1978 r., IV CR 144/78, nie publ.). Z tych przyczyn nie było podstaw do dokonania wykładni wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2021 r., gdyż jego treść zawierająca rozstrzygnięcia zarówno w punkcie pierwszym, jak i drugim tenoru sentencji nie budzi jakiejkolwiek wątpliwości, a oczekiwany przez powódkę sposób wykładni wyroku w istocie zmierzał do merytorycznej zmiany treści tego wyroku. W świetle ustalonych faktów, jak również wyżej przedstawionego stanowiska Sądu Najwyższego wobec wniosków powódki o sprostowanie, ewentualnie wykładnię wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2021 r. uzasadniony jest także wniosek, że zachodzi rozbieżność pomiędzy treścią rozstrzygnięć zawartych w tenorze sentencji wyroku a treścią uzasadnienia wyroku. Dotyczy to w szczególności fragmentów uzasadnienia, 5 w których wskazano, że „Uzasadniona jest kasacyjna podstawa naruszenia prawa materialnego w części wskazującej na błędne zastosowanie art. 361 § 1 k.c. w następstwie przyjęcia nieprawidłowej wykładni tego przepisu.” (linia trzecia na str. 7 uzasadnienia) oraz że „Z tych względów naruszenie wskazanych przepisów skutkuje koniecznością wydania orzeczenia kasatoryjnego (art. 39815 § 1 k.p.c.). O kosztach postępowania przed Sądem Najwyższym orzeczono w oparciu o art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.” (linia trzydziesta druga i następne na str. 11 i 12 uzasadnienia). W tych fragmentach błąd zawarty w uzasadnieniu wyroku w konfrontacji z treścią jego sentencji jest oczywisty. Odnośnie do pierwszego z wyżej powołanych fragmentów uzasadnienia wyroku uznanie zasadności jednego z zarzutów podniesionego w skardze kasacyjnej dotyczącego naruszenia prawa materialnego - art. 361 § 1 k.c., nie przesądziło bowiem, o czym przekonuje treść sentencji wyroku, o zasadności podstawy kasacyjnej skutkującej koniecznością uwzględnienia skargi kasacyjnej poprzez wydanie wyroku kasatoryjnego. Zgodnie bowiem z art. 39814 k.p.c., Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma uzasadnionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W dalszej części uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego następującym po wskazanym fragmencie uzasadnienia zamieszczona jest argumentacja, z jakich przyczyn Sąd Najwyższy uznał za uzasadniony zarzut naruszenia art. 361 § 1 k.c. Zatem oczywista omyłka Sądu polega na stwierdzeniu, że „Uzasadniona jest kasacyjna podstawa naruszenia prawa materialnego” zamiast prawidłowo, adekwatnie do treści rozstrzygnięcia zawartego w sentencji wyroku, iż uzasadniony jest zarzut naruszenia prawa materialnego. Podobny fragment dotyczący uzasadnionej podstawy kasacyjnej polegającej na naruszeniu art. 361 § 1 k.c. znajduje się również w końcowej części uzasadnienia (str. 11 linie 28-31). Nie może on jednak podlegać sprostowaniu, gdyż w tym fragmencie Sąd Najwyższy powołał jedynie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2016 r., I CSK 739/15). Oczywista omyłka w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zawarta jest także w końcowej części uzasadnienia (str. 11 i 12, w linii 32 i następnych). Jeżeli bowiem Sąd Najwyższy w sentencji wyroku zawarł rozstrzygnięcia oddalające skargę kasacyjną oraz nie zasądził zwrotu kosztów postępowania 6 kasacyjnego należnych przy takim wyniku postępowania kasacyjnego interwenientowi ubocznemu występującemu po stronie pozwanej, to jedynymi prawidłowymi podstawami prawnymi rozstrzygnięć ujętych w sentencji wyroku były przepisy zawarte w art. 39814 k.p.c. oraz art. 102 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. Pierwszy z powołanych przepisów jest przepisem stanowiącym podstawę do wydania rozstrzygnięcia oddalającego skargę kasacyjną. Natomiast drugi z nich pozwala w wypadkach szczególnie uzasadnionych na zasądzenie od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążanie jej w ogóle kosztami na rzecz strony wygrywającej (odpowiednio interwenienta ubocznego działającego po stronie wygrywającej). Z tych przyczyn Sąd Najwyższy uznał za konieczne sprostowanie z urzędu na podstawie art. 350 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. w omówionym wyżej zakresie uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2021 r. o czym orzeczono, jak w punkcie drugim sentencji postanowienia. Po dokonanym z urzędu sprostowaniu uzasadnienia wyżej wymienionego wyroku nie wynika z niego, z jakich przyczyn skarga kasacyjna podlegała oddaleniu pomimo uznania przez Sąd Najwyższy za uzasadnionego zarzutu naruszenia prawa materialnego - art. 361 § 1 k.c. podniesionego w skardze kasacyjnej w ramach podstawy z art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. Wskazana logiczna niespójność treści uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2021 r. z jego sentencją jest skutkiem pominięcia części rozważań Sądu Najwyższego przedstawiających przyczyny, które ostatecznie przesądziły o oddaleniu skargi kasacyjnej pomimo uznania przez Sąd Najwyższy za uzasadnionego zarzutu naruszenia art. 361 § 1 k.c. Żadna z instytucji procesowych, w tym sprostowanie wyroku czy jego uzasadnienia, wykładnia wyroku, ani też instytucja uzupełnienia wyroku przewidziana w art. 351 k.p.c., nie pozwala na uzupełnienie brakującej części uzasadnienia. W szczególności sprostowanie uzasadnienia wyroku może odnosić się tylko do sporządzonej i podpisanej treści uzasadnienia poprzez jej odpowiednią modyfikację (zmianę lub ograniczenie treści) w części zawierającej oczywistą omyłkę. Niezależnie od tej przeszkody powodującej nieusuwalną niespójność pomiędzy treścią sentencji wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2021 r. a jego uzasadnieniem nawet po jego sprostowaniu, 7 uzupełnienie brakującej części uzasadnienia było niemożliwe także z tego powodu, że jeden z sędziów, który brał udział w jego wydaniu, przeszedł w stan spoczynku. Z tej przyczyny wniosek powódki o sprostowanie, ewentualnie o wykładnię tego wyroku został rozpoznany w częściowo zmienionym składzie w stosunku do tego, który wydał wyrok z dnia 13 października 2021 r. z udziałem sędziego, który nie brał udziału w wydaniu tego orzeczenia, nie uczestniczył więc także w naradzie poprzedzającej wydanie tego wyroku. Z tych względów orzeczono, jak w sentencji. jw a.s.