II CSKP 227/23

II CSKP 227/23 POSTANOWIENIE 9 lipca 2024 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Monika Koba (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca) SSN Roman Trzaskowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 9 lipca 2024 r. w Warszawie skargi kasacyjnej M. H. od postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z 9 sierpnia 2021 r., XXVII Cz 757/21, w sprawie z wniosku M.H. z udziałem M.H.1, J.W., D.M., K.M., Z.B., B.K., M.G., E.F., R.M., B.B., H.K., L.N., Z.H., M.M., J.M., K.K. i R.K. o dział spadku i zniesienie współwłasności, uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego. Grzegorz Misiurek Monika Koba Roman Trzaskowski UZASADNIENIE Sąd Rejonowy dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie na rozprawie przeprowadzonej 21 października 2019 r. zobowiązał pełnomocnika wnioskodawcy do przedstawienia w terminie 30 dni dokumentu stwierdzającego nabycie gospodarstwa rolnego położonego przy ulicy […] w, pod rygorem zawieszenia postępowania w sprawie, po czym postanowieniem z 16 stycznia 2020 r. zawiesił to postępowanie na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. Zażalenie wnioskodawcy II CSKP 227/23 2 na powyższe postanowienie Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił postanowieniem z 20 sierpnia 2020 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie postanowieniem z 15 grudnia 2020 r. umorzył postępowanie w sprawie na podstawie art. 182 § 1 pkt 1 k.p.c. i orzekł o kosztach tego postepowania. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił zażalenie wnioskodawcy na to orzeczenie postanowieniem zaskarżanym skargą kasacyjną. W uzasadnieniu wskazał, że w zażaleniu nie podniesiono zarzutów, które mogłyby skutecznie wykazać błędy, jakich miałby dopuścić się Sąd Rejonowy. Przywołano w nim jedynie argumenty powtarzające stanowisko wnioskodawcy prezentowane w sprawie oraz wskazujące na bezzasadność zawieszenia postępowania, a więc odnoszące się do kwestii będącej przedmiotem rozważań i rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w postanowieniu z 20 sierpnia 2020 r. Skoro wniosek o podjęcia postępowania nie został zgłoszony w ciągu trzech miesięcy od daty wydania postanowienia o jego zawieszeniu, to umorzenie postepowania na podstawie art. 182 § 1 k.p.c. było usprawiedliwione. W skardze kasacyjnej opartej na obu podstawach określonych w art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., wnioskodawca wniósł o poddanie kontroli postanowień Sadu Rejonowego z 21 października 2019 r. oraz z 16 stycznia 2020 r. i uchylenie tych orzeczeń a także o uchylenie zaskarżonego postanowienia Sądu Okręgowego w całości. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie: art. 378 § 1 oraz art. 3271 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c.: art. 380 w związku z art. 3271 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c.; art. 182 § 1 pkt 1 w związku z art. 177 § 1 pkt 6 i art. 13 § 2 k.p.c.; art. 180 § 1 w związku z art. 385, art. 386 § 1 i 4 oraz art. 13 § 2 k.p.c.; art. 244 w związku z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 386 § 4 w związku z art. 380, art. 182 § 1 pkt 1, art. 177 § 1 pkt 6 i art. 13 § 2 k.p.c. Drugą zaś podstawę wypełnił zarzutami naruszenia: 63 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2001 r., Nr 57, poz. 603), II CSKP 227/23 3 art. 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) oraz art. 172 i art. 176 k.c. – przez ich niezastosowanie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W skardze kasacyjnej podniesiono szereg zarzutów, zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i prawa procesowego. W pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty naruszenia przepisów postepowania, gdyż dopiero przesądzenie ich niezasadności lub braku wpływu na rozstrzygnięcie otwiera drogę do rozważanie zarzutów naruszenia prawa materialnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, zgodnie z którym naruszenie przez sąd drugiej instancji przepisów odnoszących się do sposobu sporządzenia uzasadnienia może jedynie wyjątkowo stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną. Może mieć to miejsce wtedy, gdy w następstwie uchybienia wymaganiom stawianym uzasadnieniu, zaskarżone orzeczenie nie poddaje się kontroli kasacyjnej (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 7 października 2005 r., IV CK 122/05 oraz z 28 listopada 2007 r., V CSK 288/07 i z 11 marca 2020 r., I CSK 585/18 – nie publ.; z 21 lutego 2008 r., III CSK 264/07, OSNC-ZD 2008, Nr D, poz. 118). Niewątpliwie ma rację skarżący zarzucając, że tego rodzaju mankamentami jest dotknięte uzasadnienie zaskarżonego postanowienia. Sąd Okręgowy, oddalając zażalenie wnioskodawcy, w lakonicznym uzasadnieniu stwierdził, że nie zostało ono oparte na zarzutach, „które mogłyby skutecznie wykazać błędy, jakich miałby dopuścić się Sąd Rejonowy”. Nie przedstawił jednak w żaden sposób, na podstawie jakich przesłanek doszedł do tego wniosku. Nie jest zatem jasne, czy skarżący zaniechał w ogóle przytoczenia zarzutów zmierzających do podważenia zaskarżonego postanowienia, czy jednak podniósł jakieś zarzuty, ale – w ocenie Sądu Okręgowego – okazały się one nie przydatne do osiągniecia zamierzonego celu. W dalszej części uzasadnienia Sąd Okręgowy wskazał, że „zażalenie odnosi się głównie do kwestii niezasadności … zawieszenia postepowania”, która został już rozstrzygnięta postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 20 sierpnia 2020 r. Ze stwierdzenia tego II CSKP 227/23 4 wynika, że poza zastrzeżeniami dotyczącymi zasadności zawieszenia postępowania, zostały podniesione również inne zarzuty; nie widomo jednak jakie i czy mogły one mieć wpływ na ocenę trafności zaskarżonego. Należy stanowczo podkreślić, że Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do rekonstrukcji motywów leżących u podstaw zaskarżonego postanowienia na podstawie własnych domysłów lub przypuszczeń. Postępowanie w sprawie niniejszej zostało zawieszone na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. z uwagi na niewykonanie przez wnioskodawcę zarządzenia wzywającego go do złożenia w terminie 30 dni – jako określił to Sąd Okręgowy – „dokumentu stwierdzającego nabycie gospodarstwa rolnego przy ul. […]”. Jeśli tak było istotnie, to powstaje pytanie, dlaczego bez tego dokumentu nie można nadać sprawie dalszego biegu. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie ma odpowiedzi na to pytanie. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono pogląd wskazujący na konieczność skontrolowania przez sąd z urzędu przed umorzeniem postepowania na podstawie art. 182 § 1 k.p.c. prawidłowości postanowienia o zawieszeniu postepowania. Sąd ma obowiązek ponownie ocenić, czy wystąpiła ustawowa przyczyna zawieszenia i czy strona, na którą nałożono obowiązek dokonania określonej czynności, mogła temu sprostać. Prawomocność postanowienia nie wyłącza dopuszczalności przeprowadzenia takiej oceny, gdyż postanowienie o podjęciu postępowania nie jest równoznaczne z uchyleniem postanowienia o jego zawieszeniu. Sąd powinien z urzędu podjąć zawieszone postępowanie nie tylko wówczas, gdy ustała przyczyna zawieszenia, ale także wtedy, gdy wbrew swemu postanowieniu o zawieszeniu postępowania dojdzie do wniosku, że przyczyna taka w ogóle nie istniała (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 3 marca 1977 r., I CZ 20/77, OSNCP 1977, z.12, poz. 238; II CSK 561/13, OSP 2014, Nr 12, poz. 117; z dnia 27 sierpnia 2015 r., III CSK 171/15, nie publ.; z dnia 7 października 1955 r., 4 CZ/55, nie publ. oraz uchwała Sądu Najwyższego z 25 lutego 1985 r. (III CZP 86/84, OSNCP 1985, Nr 11, poz. 168). W świetle przytoczonego stanowiska, aprobowanego przez skład orzekający, Sąd Okręgowy powinien odnieść się do zasadności zawieszenia postępowania, zwłaszcza, że do niej głownie odnosiły się zastrzeżenia skarżącej. II CSKP 227/23 5 Przeprowadzenie takiej oceny było uzasadnione tym bardziej, że zawieszenie postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. może nastąpić tylko w razie niewykonania przez powoda (wnioskodawcę) zarządzenia o charakterze formalnym, na skutek czego nie można nadać sprawie dalszego biegu. Nie dotyczy to niewykonania postanowienia dowodowego wydanego przez sąd; odmowa jego wykonania podlega ocenie na podstawie art. 233 § 2 k.p.c. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 3 lipca 1969 r., II CZ 69/69, OSNCP 1970, nr 4, poz. 68; z 29 marca 1982 r., IV CZ 44/82, nie publ. oraz z dnia 16 listopada 2016 r., I CSK 807/15, nie publ.). Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika, aby postanowienie wzywające wnioskodawcę do przedstawienia określonego w nim dokumentu miało inny niż dowodowy charakter. Opisane wadliwości uzasadnienia zaskarżonego postanowienia usprawiedliwiają podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 3271 i art. 378 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., nakazującego sądowi drugiej instancji rozważenie wszystkich podniesionych w zażaleniu zarzutów i wniosków. Nie pozwalają również skutecznie odeprzeć pozostałych zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Przesądzenie zasadności wskazanych zarzutów naruszenia przepisów postępowania czyni przedwczesnym odnoszenie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji. Grzegorz Misiurek Monika Koba Roman Trzaskowski (M.M.) II CSKP 227/23 6 [ał]